श्रोष्यसि त्वं रुरो सर्वमास्तीकचरितं महत्। ब्राह्मणानां कथयतां त्वरावान्गमने ह्यहम्
रुरु, तुला ब्राह्मणांनी सांगितलेली आस्तिकाची ही मोठी कथा पूर्णपणे ऐकायला मिळेल; मला मात्र लवकर निघायचे आहे.
इत्युक्त्वान्तर्हिते योगात्तस्मिन्नृषिवरे प्रभौ। संभ्रमाविष्टहृदयो रुरुर्मेने तदद्भुतम्
असे म्हणून तो तेजस्वी ऋषि योगशक्तीने अदृश्य झाला. रुरुच्या मनात आश्चर्य भरले आणि त्याला हे अद्भुत वाटले.
बलं परममास्थाय पर्यधावत्समन्ततः। तमृषिं नष्टमन्विच्छन्संश्रान्तो न्यपतद्भुवि
आपली सर्व शक्ती एकवटून रुरु त्या ऋषीला शोधायला सर्वत्र धावला, पण थकून तो जमिनीवर पडला.
स मोहे परमं गत्वा नष्टसंज्ञ इवाभवत्। तदृषेर्वचनं तथ्यं चिन्तयानः पुनःपुनः
तो गाढ मूर्च्छेत गेला आणि जणू शुद्ध हरपल्यासारखा झाला. तो वारंवार त्या ऋषीच्या शब्दांचा अर्थ विचार करत राहिला.
लब्धसंज्ञो रुरुश्चायात्तदाचख्यौ पितुस्तदा। `पित्रे तु सर्वमाख्याय डुण्डुभस्य वचोऽर्थवत्
शुद्धीवर येताच रुरुने वडिलांना सर्व काही सांगितले आणि डुंडुभीचे अर्थपूर्ण शब्द त्यांच्यापर्यंत पोहोचवले.
अपृच्छत्पितरं भूयः सोस्तीकस्य वचस्तदा। आख्यापयत्तदाऽऽख्यानं डुण्डुभेनाथ कीर्तितम्
त्याने पुन्हा वडिलांना आस्तिकाच्या शब्दांबद्दल विचारले. मग वडिलांनी डुंडुभीने सांगितलेली ती कथा त्याला सांगितली.
तत्कीर्त्यमानं भगवञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।' पिता चास्य तदाख्यानं पृष्टः सर्वं न्यवेदयत्
त्या भगवंताने ती कथा सत्याने ऐकायची इच्छा व्यक्त केली. वडिलांनी विचारल्यावर सर्व काही सांगितले.
किमर्थं राजशार्दूलः स राजा जनमेजयः। सर्पसत्रेण सर्पाणां गतोऽन्तं तद्वदस्व मे
राजांचा वाघ असलेल्या जनमेजयाने सर्पयज्ञ करून सर्पांचा संहार का केला, हे मला सांग.
निखिलेन यथातत्त्वं सौते सर्वमशेषतः। आस्तीकश्च द्विजश्रेष्ठः किमर्थं जपतां वरः
सौत, ही सर्व कथा पूर्णपणे आणि सत्याने सांग. आणि जपात श्रेष्ठ असलेल्या द्विजश्रेष्ठ आस्तिकाने सर्पांना का सोडले?
मोक्षयामास भुजगान्प्रदीप्ताद्वसुरेतसः। कस्य पुत्रः स राजासीत्सर्पसत्रं य आहरत्
आस्तिक या ज्ञानी ब्राह्मणाने प्रज्वलित यज्ञातून सर्पांना का सोडवले? आणि तो राजा कोणाचा पुत्र होता, ज्याने सर्पयज्ञ केला?
स च द्विजातिप्रवरः कस्य पुत्रोऽभिधत्स्व मे
आणि तो द्विजश्रेष्ठ कोणाचा पुत्र होता, हेही मला सांग.
श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण कथामेतां मनोरमाम्
ही मनोहर कथा मला पूर्णपणे ऐकायची आहे.
आस्तीकस्य पुराणर्षेर्ब्राह्मणस्य यशस्विनः
आस्तिक नावाच्या प्राचीन, कीर्तीमान ऋषी ब्राह्मणाची ही कथा आहे.
कृष्णद्वैपायनप्रोक्तं नैमिषारण्यवासिषु। पूर्वं प्रचोदितः सूतः पिता मे लोमहर्षणः
कृष्णद्वैपायन यांनी नैमिषारण्यात राहणाऱ्यांना जी गोष्ट सांगितली, ती माझे वडील लोमहर्षण सूत यांना पूर्वी शिकवली होती.
शिष्यो व्यासस्य मेधावी ब्राह्मणेष्विदमुक्तवान्। तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवक्ष्यामि यथातथम्
त्या व्यासांचे बुद्धिमान शिष्य ब्राह्मणांमध्ये हे सांगितले; म्हणून मी त्यांच्याकडून ऐकून, हे योग्य रीतीने सांगणार आहे.
इदमास्तीकमाख्यानं तुभ्यं शौनक पृच्छते। कथयिष्याम्यशेषेण सर्वपापप्रणाशनम्
शौनक, तू विचारलेल्या या आस्तिकाच्या गोष्टीचे मी सर्व तपशीलांसह, सर्व पापांचा नाश करणारे, सांगणार आहे.
आस्तीकस्य पिता ह्यासीत्प्रजापतिसमः प्रभुः। ब्रह्मचारी यताहारस्तपस्युग्रे रतः सदा
आस्तिकाचे वडील प्रजापतीसारखे सामर्थ्यवान, ब्रह्मचर्य पाळणारे, मिताहारी आणि नेहमी कठोर तपश्चर्येत मग्न होते.
जरत्कारुरिति ख्यात ऊर्ध्वरेता महातपाः। यायावराणां प्रवरो धर्मज्ञः संशितव्रतः
त्यांना जरत्कारू असे नाव होते. ते मोठ्या तपश्चर्येचे, यायावर ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, धर्माचे जाणकार आणि व्रतस्थ होते.
स कदाचिन्महाभागस्तपोबलसमन्वितः। चचार पृथिवीं सर्वां यत्रसायंगृहो मुनिः
एकदा तो तेजस्वी, तपश्चर्येच्या बळाने युक्त असलेला, संध्याकाळी जिथे आश्रय मिळेल तिथे संपूर्ण पृथ्वीवर फिरत होता.
तीर्थेषु च समाप्लावं कुर्वन्नटति सर्वशः। चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः
पवित्र तीर्थस्थळी स्नान करून, तो सर्वत्र फिरत असे. मोठ्या तेजाने, कठीण व्रत अंगीकारून, जे आत्मसंयम नसलेल्यांना शक्य नाही, असे आचरण करत होता.
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्ननिमिषो मुनिः। इतस्ततः परिचरन्दीप्तपावकसप्रभः
तो वायूवर जगत असे, अन्न न घेता, शरीर कोरडे पडलेले, डोळे न हलवता, इथे-तिथे फिरत असे आणि प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
अटमानः कदाचित्स्वान्स ददर्श पितामहान्। लम्बमानान्महागर्ते पादैरूर्ध्वैरवाङ्मुखान्
एकदा फिरताना त्याने आपल्या पितरांना एका मोठ्या खड्ड्यात उलटे टांगलेले पाहिले, त्यांचे पाय वर आणि तोंड खाली होते.
तानब्रवीत्स दृष्ट्वै जरत्कारुः पितामहान्। के भवन्तोऽवलम्बन्ते गर्ते ह्यस्मिन्नधोमुखाः
ते पाहून जरत्कारूने आपल्या पितरांना विचारले, 'हे कोण आहेत, जे या खड्ड्यात तोंड खाली करून लटकले आहेत?'
वीरणस्तम्भके लग्नाः सर्वतः परिभक्षिते। मूषकेन निगूढेन गर्तेऽस्मिन्नित्यवासिना
ते सर्वजण वीराण गवताच्या काडीला अडकलेले होते, आणि एक लपलेला उंदीर, जो नेहमी त्या खड्ड्यात राहतो, त्याने सर्व बाजूंनी ती काडी कुरडली होती.
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः। संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्नधो गच्छाम मेदिनीम्
आम्ही यायावर नावाचे, कठोर व्रत पाळणारे ऋषी आहोत; आमच्या वंशाचा क्षय झाल्यामुळे, ब्राह्मण, आम्ही पृथ्वीवर खाली येतो.
अस्माकं संततिस्त्वेको जरत्कारुरिति स्मृतः। मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः
आमच्या वंशात फक्त एकच उरला आहे, त्याचे नाव जरत्कारू आहे; तो दुर्दैवी असून, दुर्दैवी लोकांमध्येही सर्वांत कमी भाग्यवान, आणि फक्त तपश्चर्येत मग्न आहे.
न स पुत्राञ्जनयितुं दारान्मूढश्चिकीर्षति। तेन लम्बामहे गर्ते संतानस्य क्षयादिह
तो ना पत्नी घेण्याची इच्छा करतो, ना मुलं होऊ देण्याची; अज्ञानामुळेच. म्हणून आम्ही या खड्ड्यात लटकलेलो आहोत, कारण आमच्या वंशाचा नाश झाला आहे.
अनाथास्तेन नाथेन यथा दुष्कृतिनस्तथा। `येषां तु संततिर्नास्ति मर्त्यलोके सुखावहा
तोच आमचा आधार असूनही, आम्ही अनाथ झालो आहोत, जसे पापी लोक होतात; ज्यांचा वंश पृथ्वीवर नाहीसा होतो, त्यांना सुख मिळत नाही.
न ते लभन्ते वसतिं स्वर्गे पुण्यकृतोऽपि हि।' कस्त्वं बन्धुरिवास्माकमनुशोचसि सत्तम
पुण्य केले असले तरी, त्यांना स्वर्गात स्थान मिळत नाही; तू कोण आहेस, आमच्यासारखा आप्त वाटतोस, जो आमच्यासाठी दुःखी होतोस, हे सज्जन?
ज्ञातुमिच्छामहे ब्रह्मन्को भवानिह नः स्थितः। किमर्थं चैव नः शोच्याननुशोचसि सत्तम
ब्राह्मण, आम्हाला जाणून घ्यायचे आहे की, तू कोण आहेस जो आमच्यात आला आहेस; आणि कोणत्या कारणासाठी, हे सज्जन, तू आमच्यासारख्या दुःखितांसाठी शोक करतोस?