स डौण्डुभं परित्यज्य रूपं विप्रर्षभस्तदा। स्वरूपं भास्वरं भूयः प्रतिपेदे महायशाः
त्या वेळी त्या प्रसिद्ध ब्राह्मण ऋषीने डौंडुभ या सापाचे रूप सोडून, पुन्हा आपले तेजस्वी खरे रूप प्राप्त केले.
इदं चोवाच वचनं रुरुमप्रतिमौजसम्। अहिंसा परमो धर्मः सर्वप्राणभृतां वर
त्याने अतुलनीय सामर्थ्य असलेल्या रुरुला सांगितले, "सर्व प्राण्यांना न दुखावणे हेच श्रेष्ठ धर्म आहे, हे प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या."
तस्मात्प्राणभृतः सर्वान्न हिंस्याद्ब्राह्मणः क्वचित्। ब्राह्मणः सौम्य एवेह भवतीति परा श्रुतिः
म्हणून, ब्राह्मणाने कधीही कोणत्याही प्राण्याला दुखवू नये; कारण या जगात ब्राह्मण सौम्य असावा, हेच श्रेष्ठ शिकवण आहे.
वेदवेदाङ्गविन्नाम सर्वभूताभयप्रदः। अहिंसा सत्यवचनं क्षमा चेति विनिश्चितम्
जो वेद आणि वेदांग जाणतो, तो सर्व जीवांना निर्भयता देणारा असतो; अहिंसा, सत्य बोलणे आणि क्षमा या त्याच्या ठाम गुणधर्म आहेत.
ब्राह्मणस्य परो धर्मो वेदानां धारणापि च। क्षत्रियस्य हि यो धर्मः स नेहेष्येत वै तव
ब्राह्मणाचा मुख्य धर्म म्हणजे वेदांचे जतन करणे; पण क्षत्रियाचा धर्म तुझ्यासारखा नाही.
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम्। तदिदं क्षत्रियस्यासीत्कर्म वै शृणु मे रुरो
दंड धारण करणे, कठोरपणा दाखवणे आणि प्रजांचे रक्षण करणे — हे क्षत्रियाचे कर्तव्य आहे. हे ऐक, रुरु.
जनमेजयस्य यज्ञेऽस्मिन्सर्पाणां हिंसनं पुरा। परित्राणं च भीतानां सर्पाणां ब्राह्मणादपि
जनमेजयाच्या यज्ञात एकदा सर्पांचा संहार झाला, आणि त्याच वेळी घाबरलेल्या सर्पांचे ब्राह्मणाने रक्षणही केले.
तपोवीर्यबलोपेताद्वेदवेदाङ्गपारगात्। आस्तीकाद्द्विजमुख्याद्वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम
आस्तिक हा तप, वीर्य आणि बळाने युक्त, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार असा श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. त्याच्यामुळे त्या सर्पयज्ञात सर्पांचे रक्षण झाले.
कथं हिंसितवान्सर्पान्स राजा जनमेजयः। सर्पा वा हिंसितास्तत्र किमर्थं द्विजसत्तम
राजा जनमेजयाने सर्पांना कसा त्रास दिला? आणि तिथे सर्पांना का त्रास झाला, हे सांग, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
किमर्थं मोक्षिताश्चैव पन्नगास्तेन धीमता। आस्तीकेन द्विजश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः
शहाण्या आस्तिकाने सर्पांना का सोडले, हेही मला पूर्णपणे ऐकायचे आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
श्रोष्यसि त्वं रुरो सर्वमास्तीकचरितं महत्। ब्राह्मणानां कथयतां त्वरावान्गमने ह्यहम्
रुरु, तुला ब्राह्मणांनी सांगितलेली आस्तिकाची ही मोठी कथा पूर्णपणे ऐकायला मिळेल; मला मात्र लवकर निघायचे आहे.
इत्युक्त्वान्तर्हिते योगात्तस्मिन्नृषिवरे प्रभौ। संभ्रमाविष्टहृदयो रुरुर्मेने तदद्भुतम्
असे म्हणून तो तेजस्वी ऋषि योगशक्तीने अदृश्य झाला. रुरुच्या मनात आश्चर्य भरले आणि त्याला हे अद्भुत वाटले.
बलं परममास्थाय पर्यधावत्समन्ततः। तमृषिं नष्टमन्विच्छन्संश्रान्तो न्यपतद्भुवि
आपली सर्व शक्ती एकवटून रुरु त्या ऋषीला शोधायला सर्वत्र धावला, पण थकून तो जमिनीवर पडला.
स मोहे परमं गत्वा नष्टसंज्ञ इवाभवत्। तदृषेर्वचनं तथ्यं चिन्तयानः पुनःपुनः
तो गाढ मूर्च्छेत गेला आणि जणू शुद्ध हरपल्यासारखा झाला. तो वारंवार त्या ऋषीच्या शब्दांचा अर्थ विचार करत राहिला.
लब्धसंज्ञो रुरुश्चायात्तदाचख्यौ पितुस्तदा। `पित्रे तु सर्वमाख्याय डुण्डुभस्य वचोऽर्थवत्
शुद्धीवर येताच रुरुने वडिलांना सर्व काही सांगितले आणि डुंडुभीचे अर्थपूर्ण शब्द त्यांच्यापर्यंत पोहोचवले.
अपृच्छत्पितरं भूयः सोस्तीकस्य वचस्तदा। आख्यापयत्तदाऽऽख्यानं डुण्डुभेनाथ कीर्तितम्
त्याने पुन्हा वडिलांना आस्तिकाच्या शब्दांबद्दल विचारले. मग वडिलांनी डुंडुभीने सांगितलेली ती कथा त्याला सांगितली.
तत्कीर्त्यमानं भगवञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।' पिता चास्य तदाख्यानं पृष्टः सर्वं न्यवेदयत्
त्या भगवंताने ती कथा सत्याने ऐकायची इच्छा व्यक्त केली. वडिलांनी विचारल्यावर सर्व काही सांगितले.
किमर्थं राजशार्दूलः स राजा जनमेजयः। सर्पसत्रेण सर्पाणां गतोऽन्तं तद्वदस्व मे
राजांचा वाघ असलेल्या जनमेजयाने सर्पयज्ञ करून सर्पांचा संहार का केला, हे मला सांग.
निखिलेन यथातत्त्वं सौते सर्वमशेषतः। आस्तीकश्च द्विजश्रेष्ठः किमर्थं जपतां वरः
सौत, ही सर्व कथा पूर्णपणे आणि सत्याने सांग. आणि जपात श्रेष्ठ असलेल्या द्विजश्रेष्ठ आस्तिकाने सर्पांना का सोडले?
मोक्षयामास भुजगान्प्रदीप्ताद्वसुरेतसः। कस्य पुत्रः स राजासीत्सर्पसत्रं य आहरत्
आस्तिक या ज्ञानी ब्राह्मणाने प्रज्वलित यज्ञातून सर्पांना का सोडवले? आणि तो राजा कोणाचा पुत्र होता, ज्याने सर्पयज्ञ केला?
स च द्विजातिप्रवरः कस्य पुत्रोऽभिधत्स्व मे
आणि तो द्विजश्रेष्ठ कोणाचा पुत्र होता, हेही मला सांग.
श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण कथामेतां मनोरमाम्
ही मनोहर कथा मला पूर्णपणे ऐकायची आहे.
आस्तीकस्य पुराणर्षेर्ब्राह्मणस्य यशस्विनः
आस्तिक नावाच्या प्राचीन, कीर्तीमान ऋषी ब्राह्मणाची ही कथा आहे.
कृष्णद्वैपायनप्रोक्तं नैमिषारण्यवासिषु। पूर्वं प्रचोदितः सूतः पिता मे लोमहर्षणः
कृष्णद्वैपायन यांनी नैमिषारण्यात राहणाऱ्यांना जी गोष्ट सांगितली, ती माझे वडील लोमहर्षण सूत यांना पूर्वी शिकवली होती.
शिष्यो व्यासस्य मेधावी ब्राह्मणेष्विदमुक्तवान्। तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवक्ष्यामि यथातथम्
त्या व्यासांचे बुद्धिमान शिष्य ब्राह्मणांमध्ये हे सांगितले; म्हणून मी त्यांच्याकडून ऐकून, हे योग्य रीतीने सांगणार आहे.
इदमास्तीकमाख्यानं तुभ्यं शौनक पृच्छते। कथयिष्याम्यशेषेण सर्वपापप्रणाशनम्
शौनक, तू विचारलेल्या या आस्तिकाच्या गोष्टीचे मी सर्व तपशीलांसह, सर्व पापांचा नाश करणारे, सांगणार आहे.
आस्तीकस्य पिता ह्यासीत्प्रजापतिसमः प्रभुः। ब्रह्मचारी यताहारस्तपस्युग्रे रतः सदा
आस्तिकाचे वडील प्रजापतीसारखे सामर्थ्यवान, ब्रह्मचर्य पाळणारे, मिताहारी आणि नेहमी कठोर तपश्चर्येत मग्न होते.
जरत्कारुरिति ख्यात ऊर्ध्वरेता महातपाः। यायावराणां प्रवरो धर्मज्ञः संशितव्रतः
त्यांना जरत्कारू असे नाव होते. ते मोठ्या तपश्चर्येचे, यायावर ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, धर्माचे जाणकार आणि व्रतस्थ होते.
स कदाचिन्महाभागस्तपोबलसमन्वितः। चचार पृथिवीं सर्वां यत्रसायंगृहो मुनिः
एकदा तो तेजस्वी, तपश्चर्येच्या बळाने युक्त असलेला, संध्याकाळी जिथे आश्रय मिळेल तिथे संपूर्ण पृथ्वीवर फिरत होता.
तीर्थेषु च समाप्लावं कुर्वन्नटति सर्वशः। चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः
पवित्र तीर्थस्थळी स्नान करून, तो सर्वत्र फिरत असे. मोठ्या तेजाने, कठीण व्रत अंगीकारून, जे आत्मसंयम नसलेल्यांना शक्य नाही, असे आचरण करत होता.