मूलं च सुकृतं कृत्वा भुङ्क्ते भूमिं च पाण्डवः। अशक्यान्पाण्डवान्मन्ये देवैरपि सवासवैः
धर्माच्या भक्कम पाया घालून पांडवाने ही भूमी उपभोगली आहे; माझ्या मते, इंद्रासह देवताही पांडवांना जिंकू शकत नाहीत.
येषामर्थे सदा युक्तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ। श्रेयश्च यदि मन्यद्वं मन्मतं यदि वा मतम्
ज्यांच्यासाठी श्रीकृष्ण आणि बलराम नेहमीच कार्यरत आहेत; जर तुम्हाला हे हिताचे वाटत असेल, किंवा माझ्या मताशी तुम्ही सहमत असाल—
संविदं पाण्डवैः सर्वैः कृत्वा याम यथागतम्। गोपुराट्टालकैरुच्चैरुपतल्पशतैरपि
सर्व पांडवांशी समजूत घालून आपण जसे आलो तसे परत जाऊ या; जरी इथे उंच दरवाजे, मनोरे आणि शेकडो आतील खोली असल्या तरी.
गुप्तं पुरवरश्रेष्ठमेतदद्भिश्च संवृतम्। तृणधान्येन्धरसैस्तथा यन्त्रायुधौषधैः
हे उत्तम आणि नीट राखलेले नगर पाण्याने वेढलेले आहे, आणि गवत, धान्य, इंधन, यंत्रे, शस्त्रे आणि औषधी यांनी भरलेले आहे.
युक्तं बहुकवाटैश्च द्रव्यागारसुवेदिकैः। भीमोच्छ्रितमहाचक्रं बृहदट्टालसंवृतम्
इथे अनेक दरवाजे, मालसाठे आणि वेदिका आहेत; भीमाच्या बळावर उंच मोठी चाकं आहेत, आणि मोठ्या मनोऱ्यांनी हे नगर वेढले आहे.
दृढप्राकारनिर्यूहं शतघ्नीशतसंकुलम्। ऐष्टको दारवो वप्रो मानुषश्चेति यः स्मृतः
हे नगर मजबूत तटबंदी आणि बाह्य बांधकामांनी सुरक्षित आहे, शेकडो युद्धयंत्रांनी भरलेले आहे; याचा बांध विटा, लाकूड आणि माती यांचा बनवलेला आहे, असं म्हणतात.
प्राकारकर्तृभिर्वीरैर्नृगर्भस्तत्र पूजितः। तदेतन्नरगर्भेण पाण्डरेण विराजते
तटबंदी बांधणाऱ्या शूर वीरांमुळे हे नगर सन्मानित आहे; आणि नगरात जन्मलेल्या पांडरामुळे हे नगर अधिकच तेजस्वी दिसते.
सालेनानेकतालेन सर्वतः संवृतं पुरम्। अनुरक्ताः प्रकृतयो द्रुपदस्य महात्मनः
हे नगर सर्व बाजूंनी अनेक ताडांच्या भिंतींनी वेढलेले आहे; आणि महान आत्म्याचा द्रुपद यांच्या प्रजेला आपल्या राजावर अतिशय प्रेम आहे.
दानमानार्जिताः सर्वे बाह्याभ्यन्तरगाश्च ये। प्रतिरुद्धानिमाञ्ज्ञात्वा राजभिर्भीमविक्रमैः
दान आणि सन्मानाने जिंकलेले, नगरातील आणि बाहेरील सर्व लोक, हे पराक्रमी राजे ओळखून त्यांना आपल्या अधिकाराखाली ठेवतात.
उपयास्यन्ति दाशार्हाः समुदग्रोच्छ्रितायुधाः। तस्मात्संन्धिं वयं कृत्वा धार्तराष्ट्रस्य पाण्डवैः
दाशार्ह लोक उंच शस्त्रे घेऊन येतील; म्हणून आपण धृतराष्ट्रपुत्र आणि पांडव यांच्यात संधि करू या.
स्वराष्ट्रमेव गच्छामो यद्याप्तं वचनं मम। एतन्मम मतं सर्वैः क्रियतां यदि रोचते। एतद्धि सुकृतं मन्ये क्षेमं चापि महीभिताम्
माझं म्हणणं सर्वांना मान्य असेल तर आपण आपल्या राज्यात परत जाऊ या; हे सर्वांनी करावं, जर तुम्हाला योग्य वाटत असेल. माझ्या मते, हेच राजांसाठी योग्य आणि सुरक्षित आहे.
सौमदत्तेर्वचः श्रुत्वा कर्णो वैकर्तनो वृषा। उवाच वचनं काले कालज्ञः सर्वकर्मणाम्
सौमदत्त्याचं बोलणं ऐकून, विकर्णपुत्र कर्ण, सर्व कर्मांचा योग्य काळ जाणणारा, बलाढ्य, योग्य वेळी असे शब्द बोलला.
नीतिपूर्वमिदं सर्वमुक्तं वचनमर्थवत्। वचनं नाभ्यसूयामि श्रूयतां यद्वचस्त्विति
हे सर्व बोलणं नीतीने आणि अर्थपूर्ण आहे; या शब्दांवर मला काही आक्षेप नाही. आता माझं म्हणणं ऐका.
द्वैधीभावो न गन्तव्यः सर्वकर्मसु मानवैः। द्विधाभूतेन मनसा अन्यत्कर्म न सिध्यति
माणसाने कोणत्याही कामात मन दुभंगू देऊ नये; मन दोन भागांत विभागलं तर कोणतंही काम यशस्वी होत नाही.
संप्रयाणासनाभ्यां तु कर्शनेन तथैव च। नैतच्छक्यं पुरं हर्तुमाक्रन्दश्चाप्यशोभनः
वेढा घालून, थेट हल्ला करून किंवा दमवूनही हे नगर जिंकता येणार नाही; आणि केवळ आरडाओरड करणं शोभत नाही.
अवमर्दनकालोऽत्र मतश्चिन्तयतो मम। यावन्नो वृष्णयः पार्ष्णिं न गृह्णन्तिरणप्रियाः
माझ्या विचाराने, आक्रमण करण्याची हीच योग्य वेळ आहे; कारण युद्धप्रिय वृष्णी आपली मागची बाजू पकडण्यापूर्वीच हे करायला हवं.
भवन्तश्च तथा हृष्टाः स्वबाहुबलशालिनः। प्राकारमवमृद्रन्तु परिघाः पूरयन्त्वपि
तुम्ही सर्वजण, स्वतःच्या बळावर विश्वास ठेवून, तटबंदी फोडा आणि परिघात मोठ्या लोखंडी ओंडक्यांनी जागा भरा.
प्रस्रावयन्तु सलिलं क्रियतां विषमं समम्। तृणकाष्ठेन महता खातमस्य प्रपूर्यताम्
पाण्याचा निचरा करा, जमिन सपाट आणि खडतर करा; मोठ्या खंदकात गवत आणि लाकूड टाकून ती जागा भरा.
घुष्यतां राजमार्गेषु परेषां यो हनिष्यति। नागमश्वं पदातिं वा दानमानं स लप्स्यति
राजमार्गांवर जाहीर करा — जो कोणी शत्रूचा हत्ती, घोडा किंवा पायदळ सैनिक मारेल, त्याला दान आणि सन्मान मिळेल.
नागे दशसहस्राणि पञ्च चाश्वपदातिषु। रथे वै द्विगुणं नागाद्वसु दास्यन्ति पार्थिवाः
हत्ती मारल्यास दहा हजार, घोडा किंवा पायदळ सैनिक मारल्यास पाच हजार, आणि रथासाठी हत्तीपेक्षा दुप्पट एवढे धन राजे देतील.
यश्च कामसुखे सक्तो बालश्च स्थविरश्च यः। अयुद्धमनसो ये च ते तु तिष्ठन्तु भीरवः
जो कोणी सुखात रमतो, लहान आहे, वृद्ध आहे किंवा युद्धात मन नाही, असे भ्याड लोक मागेच राहू द्या.
प्रदरश्च न दातव्यो न गन्तव्यमचोदितैः। यशो रक्षत भद्रं वो जेष्यामो वै रिपून्वयम्
कोणीही विनापरवानगी पुढे जाऊ नये किंवा वाट द्यावी नये. आपला मान राखा; शुभेच्छा असो, आपण नक्कीच शत्रूंना जिंकू.
अनुलोमाश्च नो वाताः सततं मृगपक्षिणः। अग्नयश्च विराजन्ते शस्त्राणि कवचानि च
वाऱ्यांचा प्रवाह नेहमी आपल्या बाजूने आहे, तसेच पशू आणि पक्षीही. अग्नी तेजाने प्रज्वलित आहेत, आणि आपली शस्त्रे व कवच चमकत आहेत.
ततः कर्णवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रप्रियैषिणः। निर्ययुः पृथिवीपालाश्चालयन्तः परान्रणे
कर्णाचे, धृतराष्ट्रपुत्रांच्या हिताचे शब्द ऐकून, राजे युद्धात शत्रूंना हादरवत बाहेर पडले.
न हि तेषां मनःसक्तिरिन्द्रियार्थेषु सर्वशः। यथा परिरपुघ्नानां प्रसभं युद्ध एव च
त्यांचे मन इंद्रियांच्या विषयांकडे बिलकूल वळले नव्हते, तर फक्त शत्रूंचा पराभव आणि युद्ध यावरच होते.
वैकर्तनपुरोव्रातः सैन्धवोर्मिमहास्वनः। दुःशासनमहामत्स्यो दुर्योधनमहाग्रहः
त्यांच्या पुढे कर्ण होता, सिंधूच्या मोठ्या लाटेसारखा; दु:शासन हा मोठा मासा, आणि दुर्योधन हा मोठा शार्क होता.
स राजसागरो भीमो भीमघोषप्रदर्शनः। अभिदुद्राव वेगेन पुरं तदपसव्यतः
तो राजांचा महासागर, भीम, प्रचंड गर्जनेसह, वेगाने डाव्या बाजूने त्या नगरावर धावून गेला.
तदनीकमनाधृष्यं शस्त्राग्निव्यालदीपितम्। समुत्कम्पितमाज्ञाय चुक्रुशुर्द्रुपदात्मजाः
शस्त्रांच्या आणि कवचांच्या तेजाने प्रज्वलित, जिंकता न येणारे ते सैन्य थरथरत असल्याचे पाहून, द्रुपदपुत्रांनी मोठ्याने आरोळी दिली.
ते मेघसमनिर्घोषैर्बलिनः स्यन्दनोत्तमैः। निर्ययुर्नगरद्वारात्त्रासयन्तः परान्र
ते बलवान वीर, उत्तम रथांवर, मेघांच्या गडगडाटासारख्या गर्जनेसह, नगराच्या दरवाजातून बाहेर पडले आणि शत्रूंना घाबरवले.
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सुमित्रः प्रियदर्शनः। चित्रकेतुः सुकेतुश्च ध्वजकेतुश्च वीर्यवान्
धृष्टद्युम्न, शिखंडी, सौम्य सुमित्र, चित्रकेतु, सुकतु आणि पराक्रमी ध्वजकेतु —