स तद्विवृत्य विवरं महागिरे- स्तुल्यद्युतींश्चतुरोऽन्यान्ददर्श। स तानभिप्रेक्ष्य बभूव दुःखितः कच्चिन्नाहं भविता वै यथेमे
त्याने त्या महापर्वताची गुहा उघडली आणि तिथे त्याच्यासारखे चार तेजस्वी पाहिले. त्यांना पाहून तो दुःखी झाला: 'मीही ह्यांसारखा होणार का?' असे त्याला वाटले.
ततो देवो गिरिशो वज्रपाणिं विवृत्य नेत्रे कुपितोऽभ्युवाच। दरीमेतां प्रविश त्वं शतक्रतो यन्मां बाल्यादवमंस्थाः पुरस्तात्
मग पर्वतरुप देवाने रागाने डोळे उघडून वज्रधारी शक्राला सांगितले: 'हे शतक्रतु, या गुहेत प्रवेश कर, कारण पूर्वी तू मला लहानपणी तुच्छ केले होतेस.'
उक्तस्त्वेवं विभुना देवराजः प्रावेपताऽऽर्तो भृशमेवाभिषङ्गात्। स्रस्तैरङ्गैरनिलेनेव नुन्न- मश्वत्थपत्रं गिरिराजमूर्ध्नि
देवताधिपतीला असे सांगितल्यावर तो फार घाबरला आणि थरथर कापू लागला. त्याचे अंग शिथिल झाले आणि पर्वतशिखरावर वाऱ्याने हलणाऱ्या अश्वत्थाच्या पानासारखा झाला.
स प्राञ्जलिर्वै वृषवाहनेन प्रवेपमानः सहसैवमुक्तः। उवाच देवं बहुरूपमुग्र- मद्याशेषस्य भुवनस्य त्वं भवाद्यः
तो वृषध्वज देवाच्या पुढे हात जोडून, थरथरत उभा राहिला. त्या अनेक रूपांच्या, प्रखर देवाला त्याने म्हटले: 'आज तूच या सर्व सृष्टीचा आद्य स्वामी आहेस.'
तमब्रवीदुग्रवर्चाः प्रहस्य नैवंशीलाः शेषमिहाप्नुवन्ति। एतेऽप्येवं भवितारः पुरस्ता- त्तस्मादेतां दरीमाविश्य शेष्य
उग्रवर्चा हसत म्हणाला, "अशा वागणाऱ्या लोकांना इथे काहीच उरलेलं मिळत नाही. हे सगळेही भविष्यात तसंच होतील; म्हणून या झाडाच्या ढोलीत शिरा आणि तिथेच राहा."
एषा भार्या भविता वो न संशयो योनिं सर्वे मानुषीमाविशध्वम्। तत्र यूयं कर्म कृत्वाऽविषह्यं बहूनन्यान्निधनं प्रापयित्वा
तीच तुमची पत्नी होईल, यात शंका नाही. तुम्ही सगळ्यांनी माणसांच्या पोटी जन्म घ्या. तिथे तुम्ही अनेक कठीण कामं करून, इतर अनेकांना संपवून—
कर्तव्यमन्यद्विविधार्थयुक्तम्
—आणखी वेगवेगळ्या हेतूने काही कामं पूर्ण करावी लागतील.
गमिष्यामो मानुषं देवलोका- द्दुराधरो विहितो यत्र मोक्षः। देवास्त्वस्मानादधीरञ्जनन्यां धर्मो वायुर्मघवानश्विनौ च
आपण देवांच्या लोकातून माणसांच्या जगात जाऊ, जिथे मुक्तीचा कठीण मार्ग ठरवलेला आहे. धर्म, वायू, मघवान आणि अश्विनी हे देव आमच्या पोटी वडिल म्हणून येतील.
एतच्छ्रुत्वा वज्रपाणिर्वचस्तु देवश्रेष्ठं पुनरेवेदमाह। वीर्येणाहं पुरुषं कार्यहेतो- र्दद्यामेषां पञ्चमं मत्प्रसूतम्
ही वचने ऐकून वज्रधारी, देवांचा श्रेष्ठ, पुन्हा म्हणाला, "या कार्यासाठी माझ्या सामर्थ्याने मी त्यांना पाचवा मुलगा देईन, तो माझ्या पासून जन्मेल."
विश्वभुग्भूतधामा च शिबिरिन्द्रः प्रतापवान्। शान्तिश्चतुर्थस्तेषां वै तेजस्वी पञ्चमः स्मृतः
विश्वभुक, सर्व जीवांचा आधार, प्रतापी शिबी, चौथा शांत आणि पाचवा तेजस्वी — हे त्यांच्यात प्रसिद्ध आहेत.
तेषां कामं भगवानुग्रधन्वा प्रादादिष्टं सन्निसर्गाद्यथोक्तम्। तां चाप्येषां योषितं लोककान्तां श्रियं भार्यां व्यदधान्मानुषेषु
म्हणून, धनुष्यधारी त्या भगवंताने त्यांना हवी असलेली गोष्ट दिली, जशी योग्य होती. आणि सर्व लोकांना प्रिय असणारी स्त्री, त्यांची भाग्य म्हणून, माणसांत पत्नी म्हणून दिली.
तैरेव सार्धं तु ततः स देवो जगाम नारायणमप्रमेयम्। अनन्तमव्यक्तमजं पुराणं सनातनं विश्वमनन्तरूपम्
त्यानंतर, त्या देवाने त्यांच्यासह नारायणाकडे गेला — जो अनंत, अव्यक्त, अजन्मा, प्राचीन, सनातन, विश्वरूप आणि अनंत स्वरूपाचा आहे.
शुक्लमेकमपरं चापि कृष्णम्
एक पांढरा आहे, दुसरा काळा आहे.
केशो योऽसौ वर्णतः कृष्ण उक्तः
जो केस म्हणून ओळखला जातो, त्याचा रंग काळा आहे, असं म्हटलं जातं.
ये ते पूर्वं शक्ररूपा निबद्धा- स्तस्यां दर्यां पर्वतस्योत्तरस्य। इहैव ते पाण्डवा वीर्यवन्तः शक्रस्यांशः पाण्डवः सव्यसाची
पूर्वी जे इंद्राच्या रूपात त्या पर्वताच्या उत्तरेकडील ढोलीत होते, तेच हे पराक्रमी पांडव आहेत; त्यांच्यात साव्यसाची हा इंद्राचा अंश आहे.
एवमेते पाण्डवाः संबभूवु- र्ये ते राजन्पूर्वमिन्द्रा बभूवुः। लक्ष्मीश्चैषां पूर्वमेवोपदिष्टा भार्या यैषा द्रौपदी दिव्यरूपा
राजा, हे पांडव पूर्वी इंद्र होते, असं या प्रकारे त्यांचा जन्म झाला. आणि त्यांना पूर्वीच हे भाग्य ठरवलं होतं — त्यांची पत्नी, दिव्य रूप असलेली द्रौपदी.
कथं हि स्त्री कर्मणा ते महीतला- त्समुत्तिष्ठेदन्यतो दैवयोगात्। यस्या रूपं सोमसूर्यप्रकाशं गन्धश्चास्याः कोशमात्रात्प्रवाति
कारण, कोणतीही स्त्री केवळ स्वतःच्या कर्माने पृथ्वीवरून, दैवी संयोगाशिवाय, कशी जन्म घेईल? जिचं रूप चंद्रसूर्यासारखं तेजस्वी आहे आणि जिच्या देहातून सुगंध दरवळतो.
इदं चान्यत्प्रीतिपूर्वं नरेन्द्र ददानि ते वरमत्यद्भुतं च। दिव्यं चक्षुः पश्य कुन्तीसुतांस्त्वं पुण्यैर्दिव्यैः पूर्वदेहैरुपेतान्
राजा, आता मी तुला प्रेमाने आणखी एक अद्भुत वर देतो: तू दिव्य दृष्टीने कुंतीचे पुत्र पाहा, जे पूर्वजन्मी पुण्य आणि दिव्य देह घेऊन आले आहेत.
ततो व्यासः परमोदारकर्मा शुचिर्विप्रस्तपसा तस्य राज्ञः। चक्षुर्दिव्यं प्रददौ तांश्च सर्वान् राजाऽपश्यत्पूर्वदेहैर्यथावत्
मग, श्रेष्ठ कर्म करणारा, पवित्र आणि तपस्वी व्यासाने त्या राजाला दिव्य दृष्टी दिली. आणि त्या राजाने त्यांना पूर्वजन्मी जसे होते तसे पाहिले.
ततो दिव्यान्हेमकिरीटमालिनः शक्रप्रख्यान्पावकादित्यवर्णान्। बद्धापीडांश्चारुरूपांश्च यूनो व्यूढोरस्कांस्तालमात्रान्ददर्श
मग त्याने त्यांना सुवर्णमुकुटांनी शोभलेले, इंद्रासारखे तेजस्वी, अग्नी-सूर्यासारखे उजळ, शिरावर मुकुट, सुंदर रूप, तरुण, रुंद छातीचे आणि ताडासारखे उंच पाहिले.
दिव्यैर्वस्त्रैरजोभिः सुगन्धै- र्माल्यैश्चाग्र्यैः शोभमानानतीव। साक्षात्त्र्यक्षान्वा वसूंश्चापि रुद्रा- नादित्यान्वा सर्वगुणोपपन्नान्
दिव्य वस्त्रांनी, शुद्ध, सुगंधी आणि उत्तम हारांनी सजलेले, ते फारच शोभून दिसत होते — जणू त्रिनेत्र, किंवा वसु, किंवा रुद्र, किंवा आदित्य, सर्व गुणांनी युक्त.
तान्पूर्वेन्द्रानभिवीक्ष्याभिरूपा- त्र्शक्रात्मजं चेन्द्ररूपं निशम्य। प्रीतो राजा द्रुपदो विस्मितश्च दिव्यां मायां तामवेक्ष्याप्रमेयाम्
ते पूर्वीचे इंद्र, सुंदर आणि साव्यसाची इंद्ररूप आहे हे ऐकून, राजा द्रुपद आनंदित आणि आश्चर्यचकित झाला. तो ती अपार दिव्य माया पाहून हरखून गेला.
तां चैवाग्र्यां स्त्रियमतिरूपयुक्तां दिव्यां साक्षात्सोमवह्निप्रकाशाम्। योग्यां तेषां रूपतेजोयशोभिः पत्नी मत्वा हृष्टवान्पार्थिवेन्द्रः
राजांचा राजा तिला पाहून, ती स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ, अद्वितीय सौंदर्याने युक्त, सोम आणि अग्नीच्या तेजासारखी उजळ, रूप, तेज आणि कीर्तीने त्या पुरुषांना योग्य अशी आहे, म्हणून तिला पत्नी मानून अत्यंत आनंदित झाला.
स तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यरूपं जग्राह पादौ सत्यवत्याः सुतस्य। नैतच्चित्रं परमर्षे त्वयीति प्रसन्नचेताः स उवाच चैनम्
तो ते अद्भुत आणि आश्चर्यकारक दृश्य पाहून, सत्यवतीच्या पुत्राचे पाय धरले; आणि शांत मनाने म्हणाला, 'हे श्रेष्ठ ऋषी, हे तुमच्यासाठी काहीच आश्चर्य नाही.'
इदं चापि पुरावृत्तं तन्निबोध च भूमिम। कीर्त्यमानं नृपर्षीणां पूर्वेषां दारकर्मणि
आता, हे भूमिपती, पूर्वीच्या राजर्षींच्या विवाहपद्धतीबद्दल सांगितलेली ही प्राचीन कथा ऐक.
नितन्तुर्नाम राजर्षिर्बभूव भुवि विश्रुतः। तस्य पुत्रा महेष्वासा बभूवुः पञ्च भूमिताः
नितंतु नावाचा एक राजर्षी पृथ्वीवर प्रसिद्ध होता; त्याला पाच पुत्र होते, जे महान धनुर्धारी होते, हे राजाधिराज.
साल्वेयः शूरसेनश्च श्रुतसेनश्च वीर्यवान्। तिन्दुसारोऽतिसारश्च क्षत्रियाः क्रतुयाजिनः
ते पाच जण म्हणजे साल्वेय, शूरसेन, पराक्रमी श्रुतसेन, तिंदुसार आणि अतिसार – हे सर्व क्षत्रिय आणि यज्ञ करणारे होते.
नातिचक्रमुरन्योन्यमन्योन्यस्य प्रियंवदाः। अनीर्ष्यवो धर्मविदः सौम्याश्चैव प्रियकराः
ते एकमेकांवर कधीच वर्चस्व गाजवत नसत, नेहमी एकमेकांशी प्रेमाने बोलत, मत्सररहित, धर्म जाणणारे, सौम्य आणि प्रिय करणारे होते.
एतान्नैतन्तवान्पञ्च शिबिपुत्री स्वयंवरे। अवाप स्वपतीन्वीरान्भौमाश्वी मनुजाधिपान्
स्वयंवरात शिबीची कन्या, भूमाश्वी हिने नितंतुच्या या पाच वीर पुत्रांना, पृथ्वीचे अधिपती आणि पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, स्वतःचे पती म्हणून निवडले.
वीणेव मधुरारावा गान्धर्वस्वरमूर्च्छिता। उत्तमा सर्वनारीणां भौमाश्वी ह्यभवत्तदा
मधुर आवाज असलेल्या, गंधर्वसुरात वाजणाऱ्या वीणेप्रमाणे, त्या वेळी भूमाश्वी सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ ठरली.