नापराध्यामि ते किंचिदहमद्य तपोधन। संरम्भाच्च किमर्थं मामभिहंसि रुषान्वितः
तपस्व्या, मी आज तुझं काहीही वाईट केलं नाही. मग रागाने तू मला का मारायला निघाला आहेस?
मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह। तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः
माझी पत्नी, जी मला प्राणासारखी प्रिय आहे, तिला सर्पाने दंश केला. म्हणून मी त्या सर्पावर भयंकर शपथ घेतली.
भुजंगं वै सदा हन्यां यं यं पश्येयमित्युत। ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेनाद्य मोक्ष्यसे
मी असा संकल्प केला की, मला जे जे सर्प दिसतील, त्यांना मी मारीन. म्हणूनच मी तुला मारायला निघालो आहे, आज तुझं प्राण जाईल.
अन्ये ते भुजगा ब्रह्मन्ये दश्तीह मानवान्। डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि
इथे इतर सर्पांनी माणसांना दंश केला आहे, पण ḍुंडुभा, तुझ्याकडे ḍुंडुभाचा गंध आहे, म्हणून तुला मारणं योग्य नाही.
एकानर्थान्पृथग्धर्मानेकदुःखान्पृथक्सुखान्। डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि
जगात वेगवेगळ्या हानी, वेगवेगळ्या कर्तव्य, अनेक दु:खं आणि स्वतंत्र सुखं आहेत. ḍुंडुभा, तू धर्म जाणणारा आहेस, तुला मारणं योग्य नाही.
इति श्रुत्वा वचस्तस्य डुण्डुभस्य रुरुस्तदा। नावधीद्भयसंविग्नमृषिं मत्त्वाऽथ डुण्डुभम्
ḍुंडुभाचे हे शब्द ऐकून, रुरूने त्याला ऋषी समजून, जरी तो घाबरलेला असला तरी, त्याला मारलं नाही.
उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव। केन त्वं भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः
रुरु या पूज्य ऋषीने त्याला शांत करण्याच्या हेतूने विचारले, "सापा, सांग ना, कोणत्या कारणामुळे तू अशी अवस्था प्राप्त केलीस? आणि तू नेमका कोण आहेस?"
अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात्। सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः
मी पूर्वी 'रुरु' नावाचा ऋषी होतो, ज्याला हजार पाय होते. एका ब्राह्मणाच्या शापामुळे मी सापाच्या रूपात आलो आहे.
किमर्थं शप्तवान्कुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम। कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यसि
सर्वोत्तम सापा, त्या क्रोधित ब्राह्मणाने तुला का शाप दिला? आणि हे रूप तुला किती काळ राहणार आहे?
सखा बभूव मे पूर्वं खगमो नाम वै द्विजः। भृशं संशितवाक्तात तपोबलसमन्वितः
माझा एक मित्र होता, त्याचे नाव 'खगम' असे होते. तो ब्राह्मण कठोर बोलणारा, तपश्चर्येला वाहून घेतलेला आणि तपाच्या सामर्थ्याने युक्त होता.
स मया क्रीडता बाल्ये कृत्वा तार्णं भुजंगमम्। अग्निहोत्रे प्रसक्तस्तु भीषितः प्रमुमोह वै
लहानपणी खेळताना मी गवताचा साप बनवला. तो तेव्हा अग्निहोत्रात मग्न होता, आणि तो घाबरून बेशुद्ध पडला.
लब्ध्वा स च पुनः संज्ञां मामुवाच तपोधनः। नर्दहन्निव कोपेन सत्यवाक्संशितव्रतः
शुद्धीवर येऊन, त्या तपस्वीने, जो सत्य बोलणारा आणि व्रत पाळणारा होता, रागाने माझ्याकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
यथावीर्यस्त्वया सर्पः कृतोऽयं मद्बिभीषया। तथावीर्यो भुजंगस्त्वं मम शापाद्भविष्यसि
"जसा तू मला घाबरवण्यासाठी हा साप बनवला, तसाच तूही माझ्या शापामुळे तितक्याच सामर्थ्याचा साप होशील."
तस्याहं तपसो वीर्यं जानन्नासं तपोधन। भृशमुद्विग्नहृदयस्तमवोचमहं तदा
त्याच्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य मला माहीत होते, त्यामुळे मी फारच घाबरलो आणि त्या वेळी त्याला बोललो.
प्रणतः संभ्रमाच्चैव प्राञ्जलिः पुरतः स्थितः। सखेति हसतेदं ते नर्मार्थं वै कृतं मया
घाबरून, मी हात जोडून त्याच्या समोर उभा राहिलो आणि म्हणालो, "मित्रा, हे मी केवळ मजेसाठी केले होते."
क्षन्तुमर्हसि मे ब्रह्मञ्शापोऽयं विनिवर्त्यताम्। सोऽथ मामब्रवीद्दृष्ट्वा भृशमुद्विग्नचेतसम्
"ब्राह्मणा, तू मला माफ कर. हा शाप मागे घे." मी खूप व्याकुळ झालो असल्याचे पाहून त्याने मला उत्तर दिले.
मुहुरुष्णं विनिःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः। नानृतं वै मया प्रोक्तं भवितेदं कथंचन
तो तपस्वी पुन्हा पुन्हा जोरात श्वास घेत, खूप अस्वस्थ होऊन म्हणाला, "मी कधीच खोटं बोललो नाही; हे घडणारच."
यत्तु वक्ष्यामि ते वाक्यं शृणु तन्मे तपोधन। श्रुत्वा च हृदि ते वाक्यमिदमस्तु सदाऽनघ
"पण आता मी तुला जे सांगतो ते नीट ऐक. ते तुझ्या मनात नेहमी राहो, हेच माझे शब्द आहेत, पवित्रा."
उत्पत्स्यति रुरुर्नाम प्रमतेरात्मजः शुचिः। तं दृष्ट्वा शापमोक्षस्ते भविता नचिरादिव। `एवमुक्तस्तु तेनाहमुरगत्वमवाप्तवान्
"प्रमतीचा एक शुद्ध पुत्र जन्माला येईल, त्याचे नाव 'रुरु' असेल. त्याला पाहिल्यावर तुझा शाप सुटेल आणि फार काळ लागणार नाही." असे सांगून मी सापाच्या रूपात आलो.
स त्वं रुरुरिति ख्यातः प्रमतेरात्मजोऽपि च। स्वरूपं प्रतिपद्याहमद्य वक्ष्यामि ते हितम्
"तूच तो प्रसिद्ध 'रुरु', प्रमतीचा पुत्र आहेस. आज मी माझे खरे रूप मिळवून, तुझ्या हितासाठी तुला काही सांगणार आहे."
स डौण्डुभं परित्यज्य रूपं विप्रर्षभस्तदा। स्वरूपं भास्वरं भूयः प्रतिपेदे महायशाः
त्या वेळी त्या प्रसिद्ध ब्राह्मण ऋषीने डौंडुभ या सापाचे रूप सोडून, पुन्हा आपले तेजस्वी खरे रूप प्राप्त केले.
इदं चोवाच वचनं रुरुमप्रतिमौजसम्। अहिंसा परमो धर्मः सर्वप्राणभृतां वर
त्याने अतुलनीय सामर्थ्य असलेल्या रुरुला सांगितले, "सर्व प्राण्यांना न दुखावणे हेच श्रेष्ठ धर्म आहे, हे प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या."
तस्मात्प्राणभृतः सर्वान्न हिंस्याद्ब्राह्मणः क्वचित्। ब्राह्मणः सौम्य एवेह भवतीति परा श्रुतिः
म्हणून, ब्राह्मणाने कधीही कोणत्याही प्राण्याला दुखवू नये; कारण या जगात ब्राह्मण सौम्य असावा, हेच श्रेष्ठ शिकवण आहे.
वेदवेदाङ्गविन्नाम सर्वभूताभयप्रदः। अहिंसा सत्यवचनं क्षमा चेति विनिश्चितम्
जो वेद आणि वेदांग जाणतो, तो सर्व जीवांना निर्भयता देणारा असतो; अहिंसा, सत्य बोलणे आणि क्षमा या त्याच्या ठाम गुणधर्म आहेत.
ब्राह्मणस्य परो धर्मो वेदानां धारणापि च। क्षत्रियस्य हि यो धर्मः स नेहेष्येत वै तव
ब्राह्मणाचा मुख्य धर्म म्हणजे वेदांचे जतन करणे; पण क्षत्रियाचा धर्म तुझ्यासारखा नाही.
दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम्। तदिदं क्षत्रियस्यासीत्कर्म वै शृणु मे रुरो
दंड धारण करणे, कठोरपणा दाखवणे आणि प्रजांचे रक्षण करणे — हे क्षत्रियाचे कर्तव्य आहे. हे ऐक, रुरु.
जनमेजयस्य यज्ञेऽस्मिन्सर्पाणां हिंसनं पुरा। परित्राणं च भीतानां सर्पाणां ब्राह्मणादपि
जनमेजयाच्या यज्ञात एकदा सर्पांचा संहार झाला, आणि त्याच वेळी घाबरलेल्या सर्पांचे ब्राह्मणाने रक्षणही केले.
तपोवीर्यबलोपेताद्वेदवेदाङ्गपारगात्। आस्तीकाद्द्विजमुख्याद्वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम
आस्तिक हा तप, वीर्य आणि बळाने युक्त, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार असा श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. त्याच्यामुळे त्या सर्पयज्ञात सर्पांचे रक्षण झाले.
कथं हिंसितवान्सर्पान्स राजा जनमेजयः। सर्पा वा हिंसितास्तत्र किमर्थं द्विजसत्तम
राजा जनमेजयाने सर्पांना कसा त्रास दिला? आणि तिथे सर्पांना का त्रास झाला, हे सांग, श्रेष्ठ ब्राह्मण.
किमर्थं मोक्षिताश्चैव पन्नगास्तेन धीमता। आस्तीकेन द्विजश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः
शहाण्या आस्तिकाने सर्पांना का सोडले, हेही मला पूर्णपणे ऐकायचे आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मण.