स्त्रीधर्मः पूर्वमेवायं निर्मितो मुनिभिः सदा। सहधर्मचरी भर्तुरेका एकस्य चोच्यते
स्त्रियांचा धर्म पूर्वीच ऋषींनी ठरवला आहे — नेहमी पतीच्या धर्मात सोबत देणं, आणि तो एकाच पुरुषासाठी असतो असं सांगितलं आहे.
एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः। आपत्सु च नियोगेन भर्तुर्नार्याः परः स्मृतः
सामान्यपणे स्त्रीला तारुण्यात एकच पती असतो, असं लोकमान्य आहे; पण अडचणीच्या वेळी ठरलेल्या नियमाने दुसरा पती मानला जातो.
गच्छेत न तृतीयं तु तस्या निष्कृतिरुच्यते। चतुर्थे पतिता नारी पञ्चमे वर्धकी भवेत्
ती तिसऱ्या पुरुषाकडे जाऊ नये, हेच तिचं प्रायश्चित्त मानलं जातं; चौथ्याजवळ गेली तर ती पतित होते, आणि पाचव्याजवळ गेली तर वेश्या समजली जाते.
एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम्। अलोकाचरितात्त्समात्कथं मुच्येय सङ्करात्
धर्माच्या मार्गाने मी अनेक पती असणं निवडत नाही; मग मी रूढीविरुद्ध वागून निर्माण झालेल्या गोंधळातून कशी मुक्त होऊ?
अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे। सकृदुक्तं त्वया नैतन्नाधर्मस्ते भविष्यति
पूर्वी स्त्रिया मुक्त असायच्या आणि ऋतुमती झाल्यावर शुद्ध होत असत; पण तू फक्त एकदाच विचारलं आहेस, त्यामुळे तुला अधर्म लागणार नाही.
यदि मे पतयः पञ्च रतिमिच्छामि तैर्मिथः। कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे
जर मला पाच पती असतील आणि त्यांच्यासोबत सुख उपभोगायचं असेल, तर प्रत्येक वेळी माझं तारुण्य तसंच राहू दे.
पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता मया पुरा। भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्
पतीची सेवा करून मी पूर्वी सिद्धी मिळवली आहे; मला भोगाची इच्छा मिळाली आहे आणि तो भोगही मला मिळेल.
रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम्। भोगानाप्स्यसि सिद्धिं च योगेन च महत्त्वताम्
हे सोज्वळे, सुख आणि सिद्धी एकत्र मिळत नाहीत; पण योग आणि महानतेमुळे तुला दोन्ही मिळतील.
अन्यदेहान्तरे चैव रूपभाग्यगुणान्विता। पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि
दुसऱ्या जन्मात सौंदर्य, भाग्य आणि गुणांनी युक्त होऊन, पाच जणांसोबत तारुण्य मिळवशील आणि फार भाग्यवती होशील.
गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे। तमानय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते
जा, गंगाजलात उभी राहून, ज्या पुरुषाला तू तिथे पाहशील, त्या देवाधिदेवाला, मला घेऊन ये, हे पवित्र हास्य असणाऱ्या.
इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्। जगाम गङ्गामुद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्
विश्वरूपाने असं सांगितल्यावर तिने रुद्राची प्रदक्षिणा केली आणि ती पवित्र, त्रिपथगामी गंगा नदीकडे गेली.
पुरा वै नैमिशारण्ये देवाः सत्रमुपासते। तत्र वैवस्वतो राजञ्शामित्रमकरोत्तदा
पूर्वी नैमिषारण्यात देवांनी यज्ञ केला; तिथे, राजन, वैवस्वताने शामीत्रीशी मैत्री केली.
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राज- न्नामारयत्कंचिदपि प्रजानाम्। ततः प्रजास्ता बहुला बभूवुः कालातिपातान्मरणप्रहीणाः
तेव्हा तिथे यम दीक्षित झाला आणि त्याने कोणत्याही जीवाचं प्राण घेतलं नाही; त्यामुळे प्रजांची संख्या वाढली आणि काळ जाऊन मृत्यूच संपला.
सोमश्च शक्रो वरुणः कुबेरः साध्या रुद्रा वसवोऽथाश्विनौ च। प्रजापतिर्भुवनस्य प्रणेता समाजग्मुस्तत्र देवास्तथाऽन्ये
सोम, शक्र, वरुण, कुबेर, साध्य, रुद्र, वसु आणि अश्विनी, तसेच भुवनांचा अधिपती प्रजापती आणि इतर देवही तिथे एकत्र आले.
ततोऽब्रुवँल्लोकगुरुं समेता भयात्तीव्रान्मानुषाणां विवृद्ध्या। तस्माद्भयादुद्विजन्तः सुखेप्सवः प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम्
तेव्हा सर्व देवांनी एकत्र येऊन लोकांचे गुरु यांना सांगितलं — माणसांची संख्या वाढल्यामुळे आम्हाला भीती वाटते; म्हणून सुखासाठी आम्ही सर्वजण तुमच्याकडे शरण आलो आहोत.
किं वो भयं मानुषेभ्यो यूयं सर्वे यदाऽमराः। मा वो मर्त्यसकाशाद्वै भयं भवितुमर्हति
तुम्ही अमर असताना माणसांपासून काय भीती? मर्त्य लोकांपासून तुम्हाला भीती असू नये.
मर्त्या अमर्त्याः संवृत्ता न विशेषोऽस्ति कश्चन। अविशेषादुद्विजन्तो विशेषार्थमिहागताः
मरणारे आणि अमर, दोघेही सारखेच झाले आहेत; यात काहीच फरक उरलेला नाही. ह्या फरकाच्या अभावामुळे अस्वस्थ होऊन, ते वेगळेपण शोधायला इथे आले आहेत.
वैवस्वतो व्यापृतः सत्रहेतो- स्तेन त्विमे न म्रियन्ते मनुष्याः। तस्मिन्नेकाग्रे कृतसर्वकार्ये तत एषां भवितैवान्तकालः
वैवस्वत यज्ञात मग्न आहे म्हणून हे माणसे मरत नाहीत. जेव्हा तो एकाच हेतूने सर्व कामे पूर्ण करील, तेव्हा त्यांचा मृत्यू निश्चितच येईल.
वैवस्वतस्यैव तनुर्विभक्ता वीर्येण युष्माकमुत प्रवृद्धा। सैषामन्तो भविता ह्यन्तकाले न तत्र वीर्यं भविता नरेषु
वैवस्वताचीच एक अंश इथे प्रकट झाली असून, ती तुमच्या सामर्थ्यामुळे वाढली आहे. त्यांचा अंत ठरलेल्या वेळी येईल; त्या वेळी माणसांमध्ये तुमचे बळ चालणार नाही.
ततस्तु ते पूर्वजदेववाक्यं श्रुत्वा जग्मुर्यत्र देवा यजन्ते। समासीनास्ते समेता महाबला भागीरथ्यां ददृशुः पुण्डरीकम्
मग त्या प्राचीन देवांचे शब्द ऐकून, ते जिथे देव यज्ञ करतात तिथे गेले. ते सर्व बलाढ्य एकत्र बसले आणि भागीरथीमध्ये एक कमळ पाहिले.
दृष्ट्वा च तद्विस्मितास्ते बभूवु- स्तेषामिन्द्रस्तत्र शूरो जगाम। सोऽपश्यद्योषामथ पावकप्रभां यत्र देवी गङ्गा सततं प्रसूता
ते पाहून ते सर्व आश्चर्यचकित झाले; त्यांच्यातील शूर इंद्र पुढे गेला. तिथे त्याने अग्निप्रमाणे तेजस्वी एक तरुणी पाहिली, जिथे देवी गंगा नेहमी प्रकट होते.
सा तत्र योषा रुदती जलार्थिनी गङ्गां देवीं व्यवगाह्य व्यतिष्ठत्। तस्याश्रुबिन्दुः पतितो जले य- स्तत्पद्ममासीदथ तत्र काञ्चनम्
ती तरुणी तिथे रडत, पाण्याची आस धरून, देवी गंगेत शिरली आणि तिथे उभी राहिली. तिच्या डोळ्यातून पडलेला अश्रू पाण्यात पडला आणि तिथेच एक सोन्याचे कमळ उमलले.
तदद्भुतं प्रेक्ष्य वज्री तदानी- मपृच्छत्तां योषितमन्तिकाद्वै। का त्वं भद्रे रोदिषि कस्य हेतो- र्वाक्यं तथ्यं कामयेऽहं ब्रवीहि
ते अद्भुत दृश्य पाहून वज्रधारी इंद्राने त्या जवळच्या तरुणीला विचारले: 'सुवासिनी, तू कोण आहेस आणि का रडतेस? मला खरी गोष्ट सांग, मी ती ऐकू इच्छितो.'
त्वं वेत्स्यसे मामिह याऽस्मि शक्र यदर्थं चाहं रोदिमि मन्दभाग्या। आगच्छ राजन्पुरतो गमिष्ये द्रष्टाऽसि तद्रोदिमि यत्कृतेऽहम्
'हे शक्र, मी कोण आहे आणि का दुर्दैवी म्हणून रडते, हे तुला इथे कळेल. राजन, माझ्या पुढे ये, मी जाईन आणि तू पाहशील मी कशासाठी रडते.'
तां गच्छन्तीमन्वगच्छत्तदानीं सोऽपश्यदारात्तरुणं दर्शनीयम्। सिद्धासनस्थं युवतीसहायं क्रीडन्तमक्षैर्गिरिराजमूर्ध्नि
ती जात असताना इंद्र तिच्यामागे गेला आणि दूरून त्याने एक देखणा तरुण पाहिला, जो सिद्धासनात बसून, युवतींसोबत डोंगराच्या शिखरावर फासे खेळत होता.
तमब्रवीद्देवराजो ममेदं त्वं विद्धि विद्वन्भुवनं वशे स्थितम्। ईशोऽहस्मीति समन्युरब्रवी- द्दृष्ट्वा तमक्षैः सुभृशं प्रमत्तम्
देवराज इंद्राने त्याला सांगितले: 'हे ज्ञानी, हे जग माझ्या अधीन आहे, हे जाण. मीच या सृष्टीचा स्वामी आहे!' असे म्हणत त्याने फास्यांच्या खेळात मग्न असलेल्या त्याच्याकडे रागाने पाहिले.
क्रुद्धं च शक्रं प्रसमीक्ष्य देवो जहाय शक्रं च शैरुदैक्षत। संस्तम्भितोऽभूदथ देवराज- स्तेनेक्षितः स्थाणुरिवावतस्थे
शक्र रागावलेला पाहून त्या देवाने त्याच्याकडे तिरस्काराने पाहिले आणि त्याला सोडून दिले. मग देवराजाच्या कटाक्षामुळे तो स्तंभासारखा निश्चल उभा राहिला.
यदा तु पर्याप्तमिहास्य क्रीडया तदा देवीं रुदतीं तामुवाच। आनीयतामेष यतोऽहमारा- न्नैनं दर्पः पुनरप्याविशेत
जेव्हा त्याचा खेळ पुरेसा झाला, तेव्हा त्याने रडणाऱ्या देवीला म्हटले: 'त्याला इथे आण, कारण मी आता थकलो आहे; त्याच्या मनात पुन्हा गर्व येऊ नये.'
ततः शक्रः स्पृष्टमात्रस्तया तु स्रस्तैरङ्गैः पतितोऽभूद्धरण्याम्। तमब्रवीद्भगवानुग्रतेजा मैवं पुनः शक्र कृथाः कथंचित्
मग त्या देवीने स्पर्श करताच शक्राचे अंग शिथिल झाले आणि तो जमिनीवर पडला. त्या प्रखर तेजस्वी भगवंताने त्याला म्हटले: 'शक्र, पुन्हा कधीही असे करू नकोस.'
निवर्तयैनं च महाद्रिराजं बलं च वीर्यं च तवाप्रमेयम्। छिद्रस्य चैवाविश मध्यमस्य यत्रासते त्वद्विधाः सूर्यभासः
'हे महापर्वतराजा, त्याला थांबव आणि तुझे बळ व सामर्थ्य अपार आहे. मधल्या गुहेत प्रवेश कर, जिथे तुझ्यासारखे सूर्यप्रकाशासारखे तेजस्वी लोक राहतात.'