भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्वि। पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः
तू मानवजगतात प्रसिद्ध राजकन्या होशील, पंचाळराजा द्रुपद या महात्म्याच्या कन्या म्हणून जन्म घेशील.
भवितारस्तत्र तव पतयः पञ्च विप्लुताः। तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिमवाप्स्यसि
तिथे तुझे पाच पती असतील, जे सर्वत्र प्रसिद्ध असतील. त्या मधुर रूपधारी पतींसोबत तू दीर्घकाळ सुख उपभोगशील.
सैवं शप्ता तु विमना वनं प्रागाद्यशस्विनी। भोगैरतृप्ता देवेशं तपसाऽऽराधयत्तदा
अशा प्रकारे शापित झाल्यावर, ती कीर्तीवंत स्त्री दुःखी होऊन वनात गेली. भोगांनी तृप्त न झाल्याने तिने देवाधिदेवाचे तप करून पूजन केले.
निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च। अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत्
आशा सोडून, केवळ वाऱ्यावर जगू लागली, अन्नही घेतले नाही. सूर्याचा पाठपुरावा करत तिने पंचतपाचे कठोर व्रत स्वीकारले.
तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम्। वचं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
तिच्या तीव्र तपामुळे पाशुपती स्वतः प्रसन्न झाला. मग सर्व लोकांचा स्वामी रुद्र तिला बोलला.
भविष्यति परं जन्म भविष्यति वराङ्गना। भविष्यन्ति परं भद्रे पतयः पञ्च विश्रुताः
तुला उत्तम जन्म मिळेल, तू सर्वगुणसंपन्न स्त्री होशील. सौभाग्यवती, तुला पाच प्रसिद्ध पती मिळतील.
महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः। तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि
ते सर्व महेंद्रासारखे तेजस्वी आणि पराक्रमी असतील. तिथे तू देवांमध्ये मोठी कृत्ये करशील.
एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्च त्विमे कथम्। एको भवति नैकस्या बहवस्तद्ब्रवीहि मे
मी तर एकच पती निवडला होता, मग हे पाच कसे? एक स्त्रीचे अनेक पती कसे असू शकतात, ते मला सांगा.
पञ्चकृत्वस्त्वया चोक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः। पञ्चते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः
तू पाच वेळा 'मला पती दे' असं विचारलंस, म्हणून, हे सोज्वळे, तुला पाच पती मिळतील आणि ते तुला सुख देतील.
धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वमे प्रकल्पितः। बहुपत्नीकता पुंसो धर्मश्च बहुभिः कृतः
धर्माप्रमाणे स्त्रीसाठी एकच पती ठरवलेला आहे; पुरुषाला अनेक पत्नी असू शकतात आणि धर्म अनेकांसोबत पूर्ण होतो.
स्त्रीधर्मः पूर्वमेवायं निर्मितो मुनिभिः सदा। सहधर्मचरी भर्तुरेका एकस्य चोच्यते
स्त्रियांचा धर्म पूर्वीच ऋषींनी ठरवला आहे — नेहमी पतीच्या धर्मात सोबत देणं, आणि तो एकाच पुरुषासाठी असतो असं सांगितलं आहे.
एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः। आपत्सु च नियोगेन भर्तुर्नार्याः परः स्मृतः
सामान्यपणे स्त्रीला तारुण्यात एकच पती असतो, असं लोकमान्य आहे; पण अडचणीच्या वेळी ठरलेल्या नियमाने दुसरा पती मानला जातो.
गच्छेत न तृतीयं तु तस्या निष्कृतिरुच्यते। चतुर्थे पतिता नारी पञ्चमे वर्धकी भवेत्
ती तिसऱ्या पुरुषाकडे जाऊ नये, हेच तिचं प्रायश्चित्त मानलं जातं; चौथ्याजवळ गेली तर ती पतित होते, आणि पाचव्याजवळ गेली तर वेश्या समजली जाते.
एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम्। अलोकाचरितात्त्समात्कथं मुच्येय सङ्करात्
धर्माच्या मार्गाने मी अनेक पती असणं निवडत नाही; मग मी रूढीविरुद्ध वागून निर्माण झालेल्या गोंधळातून कशी मुक्त होऊ?
अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे। सकृदुक्तं त्वया नैतन्नाधर्मस्ते भविष्यति
पूर्वी स्त्रिया मुक्त असायच्या आणि ऋतुमती झाल्यावर शुद्ध होत असत; पण तू फक्त एकदाच विचारलं आहेस, त्यामुळे तुला अधर्म लागणार नाही.
यदि मे पतयः पञ्च रतिमिच्छामि तैर्मिथः। कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे
जर मला पाच पती असतील आणि त्यांच्यासोबत सुख उपभोगायचं असेल, तर प्रत्येक वेळी माझं तारुण्य तसंच राहू दे.
पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता मया पुरा। भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत्
पतीची सेवा करून मी पूर्वी सिद्धी मिळवली आहे; मला भोगाची इच्छा मिळाली आहे आणि तो भोगही मला मिळेल.
रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम्। भोगानाप्स्यसि सिद्धिं च योगेन च महत्त्वताम्
हे सोज्वळे, सुख आणि सिद्धी एकत्र मिळत नाहीत; पण योग आणि महानतेमुळे तुला दोन्ही मिळतील.
अन्यदेहान्तरे चैव रूपभाग्यगुणान्विता। पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि
दुसऱ्या जन्मात सौंदर्य, भाग्य आणि गुणांनी युक्त होऊन, पाच जणांसोबत तारुण्य मिळवशील आणि फार भाग्यवती होशील.
गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे। तमानय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते
जा, गंगाजलात उभी राहून, ज्या पुरुषाला तू तिथे पाहशील, त्या देवाधिदेवाला, मला घेऊन ये, हे पवित्र हास्य असणाऱ्या.
इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्। जगाम गङ्गामुद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम्
विश्वरूपाने असं सांगितल्यावर तिने रुद्राची प्रदक्षिणा केली आणि ती पवित्र, त्रिपथगामी गंगा नदीकडे गेली.
पुरा वै नैमिशारण्ये देवाः सत्रमुपासते। तत्र वैवस्वतो राजञ्शामित्रमकरोत्तदा
पूर्वी नैमिषारण्यात देवांनी यज्ञ केला; तिथे, राजन, वैवस्वताने शामीत्रीशी मैत्री केली.
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राज- न्नामारयत्कंचिदपि प्रजानाम्। ततः प्रजास्ता बहुला बभूवुः कालातिपातान्मरणप्रहीणाः
तेव्हा तिथे यम दीक्षित झाला आणि त्याने कोणत्याही जीवाचं प्राण घेतलं नाही; त्यामुळे प्रजांची संख्या वाढली आणि काळ जाऊन मृत्यूच संपला.
सोमश्च शक्रो वरुणः कुबेरः साध्या रुद्रा वसवोऽथाश्विनौ च। प्रजापतिर्भुवनस्य प्रणेता समाजग्मुस्तत्र देवास्तथाऽन्ये
सोम, शक्र, वरुण, कुबेर, साध्य, रुद्र, वसु आणि अश्विनी, तसेच भुवनांचा अधिपती प्रजापती आणि इतर देवही तिथे एकत्र आले.
ततोऽब्रुवँल्लोकगुरुं समेता भयात्तीव्रान्मानुषाणां विवृद्ध्या। तस्माद्भयादुद्विजन्तः सुखेप्सवः प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम्
तेव्हा सर्व देवांनी एकत्र येऊन लोकांचे गुरु यांना सांगितलं — माणसांची संख्या वाढल्यामुळे आम्हाला भीती वाटते; म्हणून सुखासाठी आम्ही सर्वजण तुमच्याकडे शरण आलो आहोत.
किं वो भयं मानुषेभ्यो यूयं सर्वे यदाऽमराः। मा वो मर्त्यसकाशाद्वै भयं भवितुमर्हति
तुम्ही अमर असताना माणसांपासून काय भीती? मर्त्य लोकांपासून तुम्हाला भीती असू नये.
मर्त्या अमर्त्याः संवृत्ता न विशेषोऽस्ति कश्चन। अविशेषादुद्विजन्तो विशेषार्थमिहागताः
मरणारे आणि अमर, दोघेही सारखेच झाले आहेत; यात काहीच फरक उरलेला नाही. ह्या फरकाच्या अभावामुळे अस्वस्थ होऊन, ते वेगळेपण शोधायला इथे आले आहेत.
वैवस्वतो व्यापृतः सत्रहेतो- स्तेन त्विमे न म्रियन्ते मनुष्याः। तस्मिन्नेकाग्रे कृतसर्वकार्ये तत एषां भवितैवान्तकालः
वैवस्वत यज्ञात मग्न आहे म्हणून हे माणसे मरत नाहीत. जेव्हा तो एकाच हेतूने सर्व कामे पूर्ण करील, तेव्हा त्यांचा मृत्यू निश्चितच येईल.
वैवस्वतस्यैव तनुर्विभक्ता वीर्येण युष्माकमुत प्रवृद्धा। सैषामन्तो भविता ह्यन्तकाले न तत्र वीर्यं भविता नरेषु
वैवस्वताचीच एक अंश इथे प्रकट झाली असून, ती तुमच्या सामर्थ्यामुळे वाढली आहे. त्यांचा अंत ठरलेल्या वेळी येईल; त्या वेळी माणसांमध्ये तुमचे बळ चालणार नाही.
ततस्तु ते पूर्वजदेववाक्यं श्रुत्वा जग्मुर्यत्र देवा यजन्ते। समासीनास्ते समेता महाबला भागीरथ्यां ददृशुः पुण्डरीकम्
मग त्या प्राचीन देवांचे शब्द ऐकून, ते जिथे देव यज्ञ करतात तिथे गेले. ते सर्व बलाढ्य एकत्र बसले आणि भागीरथीमध्ये एक कमळ पाहिले.