ततस्ते पाण्डवाः सर्वे पाञ्चाल्यश्च महायशाः। प्रत्युथाय महात्मानं कृष्णं सर्वेऽभ्यवादयन्
मग सर्व पांडव आणि कीर्तीमान पांचाळी उठून त्या महान आत्म्याचा, कृष्णाचा, आदराने स्वागत करू लागले आणि सर्वांनी त्यांना नमस्कार केला.
प्रतिनन्द्य स तां पूजां पृष्ट्वा कुशलमन्ततः। आसने काञ्चने शुद्धे निषसाद महामनाः
त्यांनी त्या सन्मानाचा स्वीकार केला, सर्वांची कुशलता विचारली आणि मग स्वच्छ सोन्याच्या आसनावर बसले.
अनुज्ञातास्तु ते सर्वे कृष्णेनामिततेजसा। आसनेषु महार्हेषु निषेदुर्द्विपदां वराः
अमाप तेज असलेल्या कृष्णाने परवानगी दिल्यावर, ते सर्व श्रेष्ठ पुरुष मौल्यवान आसनांवर बसले.
ततो मुहूर्तान्मधुरां वाणीमुच्चार्य पार्षतः। पप्रच्छ तं महात्मानं द्रौपद्यर्थं विशांपते
थोड्या वेळाने, पार्षताने मधुर शब्दांत त्या महान आत्म्याला, म्हणजे व्यासांना, द्रौपदीच्या विषयावर विचारणा केली.
कथमेका बहूनां स्यान्न च स्याद्धर्मसंकरः। एतन्मे भगवान्सर्वं प्रब्रवीतु यथातथम्
एक स्त्री अनेक पुरुषांची कशी असू शकते आणि त्यातून धर्माचा गोंधळ कसा होणार नाही? भगवंत, हे सर्व मला जसं आहे तसं स्पष्टपणे सांगा.
अस्मिन्धर्मे विप्रलब्धे लोकवेदविरोधके। यस्य यस्य मतं यद्यच्छ्रोतुमिच्छामि तस्य तत्
या धर्मात गोंधळ निर्माण झाला आहे, आणि तो लोकरीती व वेदांच्या विरोधात आहे. प्रत्येकाच्या मनात काय आहे, ते मी ऐकू इच्छितो.
अधर्मोऽयं मम मतो विरुद्धो लोकवेदयोः। न ह्येका विद्यते पत्नी बहूनां द्विजसत्तम
माझ्या मते हे अधर्म आहे आणि लोकरीती व वेदांच्या विरुद्ध आहे. कारण, श्रेष्ठ ब्राह्मण, एक स्त्री अनेक पुरुषांची पत्नी असते असं कुठेही ऐकिवात नाही.
न चाप्याचरितः पूर्वैरयं धर्मो महात्मभिः। न चाप्यधर्मो विद्वद्भिश्चरितव्यः कथंचन
पूर्वीच्या महान लोकांनीही हा धर्म कधी आचरला नाही. आणि विद्वानांनी कधीही अधर्माचं आचरण करू नये.
ततोऽहं न करोम्येनं व्यवसायं क्रियां प्रति। धर्मः सदैव संदिग्धः प्रतिभाति हि मे त्वयम्
म्हणून मी हे कृत्य करायचं ठरवत नाही. कारण या बाबतीत धर्म नेहमीच मला शंकास्पद वाटतो.
यवीयसः कथं भार्यां ज्येष्ठो भ्राता द्विजर्षभ। ब्रह्मन्समभिवर्तेत सद्वृत्तः संस्तपोधन
श्रेष्ठ ब्राह्मण, लहान भावाची पत्नी मोठ्या भावाने स्वीकारावी हे कसं शक्य आहे? जो सदाचार आणि तपाला धरून राहतो, त्याने असं करू नये.
न तु धर्मस्य सूक्ष्मत्वाद्गतिं विद्मः कथंचन। अधर्मो धर्म इति वा व्यवसायो न शक्यते
पण धर्म फार सूक्ष्म आहे, त्याचा मार्ग आपल्याला समजत नाही. हे धर्म आहे की अधर्म, असं ठरवणं कठीण आहे.
कर्तुमस्मद्विधैर्ब्रह्मंस्ततोऽयं न व्यवस्यते। पञ्चानां महिषी कृष्णा भवत्विति कथंचन
म्हणून, ब्राह्मण, आमच्यासारख्या लोकांनी ठरवावं की कृष्णा पाच जणांची राणी व्हावी, असं कधीच म्हणता येत नाही.
न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः। वर्तते हि मनो मेऽत्र नैषोऽधर्मः कथंचन
माझ्या तोंडून कधीही खोटं निघत नाही, आणि माझं मन अधर्माकडे वळत नाही. माझं मन इथेच स्थिर आहे, आणि हे कधीच अधर्म नाही.
श्रूयते हि पुराणेऽपि जटिला नाम गौतमी। ऋषीनध्यासितवती सप्त धर्मभृतां वरा
पुराणात असं ऐकायला मिळतं की, जटिला नावाची गौतमी या सात ऋषींसोबत राहिली होती, जे धर्माचे श्रेष्ठ पालन करणारे होते.
तथैव मुनिजा वार्क्षी तपोभिर्भावितात्मनः। संगताभूद्दश भ्रातॄनकेन्म्नः प्रचेतसः
त्याचप्रमाणे, तपश्चर्येने मन शुद्ध झालेल्या त्या ऋषिपुत्रीचा विवाह प्रचेतसांचे दहा पुत्रांशी झाला.
गुरोर्हि वचनं प्राहुर्धर्म्यं धर्मज्ञसत्तम। गुरूणां चैव सर्वेषां माता परमको गुरुः
धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्यासाठी सांगतो — गुरूचे बोलणे हे नेहमीच योग्य मानले जाते; आणि सर्व गुरूंमध्ये आई हीच सर्वात मोठी गुरू आहे.
सा चाप्युक्तवती वाचं भैक्षवद्भुज्यतामिति। तस्मादेतदहं मन्ये परं धर्मं द्विजोत्तम
तीसुद्धा म्हणाली, 'हे भिक्षेसारखे जेवावे.' म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, मला वाटते की हेच खरे धर्म आहे.
एतमेतद्यथा प्राह धर्मचारी युधिष्ठिरः। भुज्यतां भ्रातृभिः सार्धमित्यर्जुनमचोदयम्। अनृतान्मे भयं तीव्रं मुच्येऽहमनृतात्कथम्
युधिष्ठिरांनी जसा धर्म सांगितला, त्याप्रमाणे मी अर्जुनाला सांगितले, 'भावांसोबत जेवावे.' मला असत्य बोलण्याची फार भीती वाटते — मी असत्यापासून कसा मुक्त होऊ?
अनृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्चैव सनातनः। ननु वक्ष्यामि सर्वेषां पाञ्चाल शृमु मे स्वयम्
तू असत्यापासून मुक्त होशील, सौभाग्यवती, आणि सनातन धर्मही तुझ्याजवळ राहील. आता मी सर्व काही सांगतो, पाञ्चाल, नीट ऐक.
यथाऽयं विहितो धर्मो यतश्चायं सनातनः। यथा च प्राह कौन्तेयस्तथा धर्मो न संशयः
जसा हा धर्म ठरवला गेला आहे आणि जसा तो सनातन आहे, तसेच कुंतीपुत्रांनी जसे सांगितले, तसाच हा धर्म आहे — यात काहीच शंका नाही.
तत उत्थाय भगवान्व्यासो द्वैपायनः प्रभुः। करे गृहीत्वा राजानं राजवेश्म समाविशत्
मग द्वैपायन व्यास भगवान उठले आणि राजाचा हात धरून राजवाड्यात गेले.
पाण्डवाश्चापि कुन्ती च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः। विविशुस्तेऽपि तत्रैव प्रतीक्षन्ते स्म तावुभौ
पांडव, कुंती आणि पृथ्षतपुत्र धृष्टद्युम्न हे सुद्धा तिथे गेले आणि त्या दोघांची वाट पाहू लागले.
ततो द्वैपायनस्त्समै नरेन्द्राय महात्मने। आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनामेकपत्निता
मग द्वैपायनांनी त्या महात्मा राजाला सांगितले की, एका स्त्रीला अनेक पती असण्याचा धर्म कसा ठरला.
यथा च ते ददुश्चैव राजपुत्र्याः पुरा वरम्। धर्माद्यास्तपसा तुष्टाः पञ्चपत्नीत्वमीश्वराः
आणि पूर्वी, त्या राजकन्येच्या तपामुळे देवता प्रसन्न होऊन तिला पाच पती मिळण्याचा वर दिला, हेही सांगितले.
मा भूद्राजंस्तव तापो मनस्थः पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति। मातुरेषा प्रार्थिता स्यात्तदानीं पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति
राजा, 'माझ्या मुलीला पाच पती आहेत' या गोष्टीमुळे तुझ्या मनाला दुःख होऊ नये; कारण त्या वेळी तिच्या आईनेच 'माझ्या मुलीला पाच पती मिळावेत' अशी प्रार्थना केली होती.
याजोपयाजौ धर्मरतौ तपोभ्यां तौ चक्रतुः पञ्चपतित्वमस्याः। तत्पञ्चभिः पाण्डुसुतैरवाप्ता भार्या कृष्णा मोदतां वै कुलं ते
याज आणि उपयाज हे दोघे धर्मनिष्ठ आणि तपस्वी होते; त्यांनीच तिला पाच पती मिळवून दिले. त्यामुळे कृष्णा पांडुपुत्रांची पत्नी झाली — तुझे वंश सुखी होवो.
लोके नान्यो विद्यते त्वद्विशिष्टः सर्वारीणामप्रधृष्योऽसि राजन्। भूयस्त्विदं शृणु मे त्वं विशोको यथाऽऽगतं पञ्चपत्नीत्वमस्याः
राजा, या जगात तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही, सर्व शत्रूंपासून तू अजिंक्य आहेस. आता अजून ऐक, दुःख करू नकोस — तिला पाच पती कसे मिळाले ते सांगतो.
एषा नालायनी पूर्वं मौद्गल्यं स्थविरं पतिम्। आराधयामास तदा कुष्ठिनं तमनिन्दिता
पूर्वी ही स्त्री नलायनी होती. तिने कुष्ठरोगाने ग्रस्त, वृद्ध आणि निष्कलंक असलेल्या मौद्गल्य ऋषीची सेवा केली.
त्वगस्थिभूतं कटुकं लोलमीर्ष्युं सुकोपनम्। सुगन्धेतरगन्धाढ्यं वलीपलितमूर्धजम्
तो वृद्ध, त्वचा आणि हाडे एवढेच राहिलेला, कडवट, चंचल, मत्सरी, लवकर रागावणारा, वाईट वास असलेला आणि केस पांढरे व सुरकुतलेले होता.
स्थविरं विकृताकारं शीर्यमाणनखत्वचम्। उच्छिष्टमुपभुञ्जाना पर्युपास्ते महामुनिम्
तो वृद्ध, विकृत शरीराचा, नखं आणि त्वचा सडलेला होता; तरीही तिने त्याची उष्टे अन्न खाऊन, त्या महर्षीची सेवा केली.