अहं चाप्यनिविष्टो वै भीमसेनश्च पाण्डवः। पार्थेन विजिता चैषा रत्नभूता सुता तव
मी आणि भीमसेन अजूनही अविवाहित आहोत, आणि पार्थाने तुमच्या रत्नासारख्या मुलीला जिंकले आहे.
एष नः समयो राजँल्लब्धस्य सह भोजनम्। न च तं हातुमिच्छामः समयं राजसत्तम
राजा, आमचा असा ठराव आहे की मिळालेली प्रत्येक गोष्ट, अगदी जेवणही, आम्ही एकत्र वाटून घेऊ; आणि राजश्रेष्ठ, आम्हाला हा ठराव मोडायचा नाही.
अक्रमेण निवेशे च धर्मलोपो महान्भवेत्।' सर्वेषां धर्मतः कृष्णा महिषी नो भविष्यति। आनुपूर्व्येण सर्वेषां गृह्णातु ज्वलने करान्
जर आपण नियम सोडला, तर मोठा अधर्म होईल; म्हणून धर्माप्रमाणे कृष्णा सर्वांची राणी व्हावी, आणि प्रत्येकाने आपापल्या वेळी अग्निसमोर तिचा हात धरावा.
एकस्य बह्व्यो विहिता महिष्यः कुरुनन्दन। नैकस्या बहवः पुंसः श्रूयन्ते पतयः क्वचित्
कुरुवंशातील एका पुरुषाला अनेक पत्नी असू शकतात, पण एका स्त्रीचे अनेक पती असावेत असे कुठेही ऐकिवात नाही.
सोऽयं न लोके वेदे वा जातु धर्मः प्रशस्ते।' लोकवेदविरुद्धं त्वं नाधर्मं धर्मविच्छुचिः। कर्तुमर्हसि कौन्तेय कस्मात्ते बुद्धिरीदृशी
असा धर्म जगात किंवा वेदात कधीही मान्य नाही; धर्मशील असताना, लोक आणि वेद यांच्या विरुद्ध वागू नये. कौंतेय, तुला अशी कल्पना का सुचली?
सूक्ष्मो धर्मो महाराज नास्य विद्मो वयं गतिम्। पूर्वेषामानुपूर्व्येण यातं वर्त्माऽनुयामहे
धर्म फार सूक्ष्म आहे, महाराज, आणि त्याचा मार्ग आम्हाला माहीत नाही; म्हणून पूर्वजांनी चाललेल्या मार्गाने आपणही जाऊया.
न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः। एवं चैव वदत्यम्बा मम चैतन्मनोगतम्
माझ्या तोंडून कधीही खोटं निघत नाही आणि माझं मन अधर्माकडे वळत नाही. माझी आईसुद्धा असंच बोलते, आणि हेच माझ्या मनात आहे.
आश्रमे रुद्रनिर्दिष्टाद्व्यासादेतन्मया श्रुतम्।' एष धर्मो ध्रुवो राजंश्चरैनमविचारयन्। मा च शङ्का तत्र ते स्यात्कथंचिदपि पार्थिव
रुद्रांनी दाखवलेल्या आश्रमात, व्यासांनी सांगितलेलं मी ऐकलं आहे. हेच खरे धर्म आहे, राजन. तू निःसंशयपणे हे आचरण कर, आणि तुझ्या मनात याबद्दल कधीही शंका ठेवू नकोस.
त्वं च कुन्ती च कौन्तय धृष्टद्युम्नश्च मे सुतः। कथयन्त्विति कर्तव्यं श्वः काल्ये करवामहे
कौन्तेय, तू, कुंती आणि माझा मुलगा धृष्टद्युम्न, तुम्ही तिघांनी हे एकत्र बसून बोलावं. उद्या सकाळी आपण त्यानुसार कृती करूया.
ते समेत्य ततः सर्वे कथयन्ति स्म भारत। अथ द्वैपायनो राजन्नभ्यागच्छद्यदृच्छया
तेव्हा सर्वजण एकत्र जमले आणि चर्चा करू लागले. त्याच वेळी, राजन, द्वैपायन व्यास तिथे अनायासे आले.
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे पाञ्चाल्यश्च महायशाः। प्रत्युथाय महात्मानं कृष्णं सर्वेऽभ्यवादयन्
मग सर्व पांडव आणि कीर्तीमान पांचाळी उठून त्या महान आत्म्याचा, कृष्णाचा, आदराने स्वागत करू लागले आणि सर्वांनी त्यांना नमस्कार केला.
प्रतिनन्द्य स तां पूजां पृष्ट्वा कुशलमन्ततः। आसने काञ्चने शुद्धे निषसाद महामनाः
त्यांनी त्या सन्मानाचा स्वीकार केला, सर्वांची कुशलता विचारली आणि मग स्वच्छ सोन्याच्या आसनावर बसले.
अनुज्ञातास्तु ते सर्वे कृष्णेनामिततेजसा। आसनेषु महार्हेषु निषेदुर्द्विपदां वराः
अमाप तेज असलेल्या कृष्णाने परवानगी दिल्यावर, ते सर्व श्रेष्ठ पुरुष मौल्यवान आसनांवर बसले.
ततो मुहूर्तान्मधुरां वाणीमुच्चार्य पार्षतः। पप्रच्छ तं महात्मानं द्रौपद्यर्थं विशांपते
थोड्या वेळाने, पार्षताने मधुर शब्दांत त्या महान आत्म्याला, म्हणजे व्यासांना, द्रौपदीच्या विषयावर विचारणा केली.
कथमेका बहूनां स्यान्न च स्याद्धर्मसंकरः। एतन्मे भगवान्सर्वं प्रब्रवीतु यथातथम्
एक स्त्री अनेक पुरुषांची कशी असू शकते आणि त्यातून धर्माचा गोंधळ कसा होणार नाही? भगवंत, हे सर्व मला जसं आहे तसं स्पष्टपणे सांगा.
अस्मिन्धर्मे विप्रलब्धे लोकवेदविरोधके। यस्य यस्य मतं यद्यच्छ्रोतुमिच्छामि तस्य तत्
या धर्मात गोंधळ निर्माण झाला आहे, आणि तो लोकरीती व वेदांच्या विरोधात आहे. प्रत्येकाच्या मनात काय आहे, ते मी ऐकू इच्छितो.
अधर्मोऽयं मम मतो विरुद्धो लोकवेदयोः। न ह्येका विद्यते पत्नी बहूनां द्विजसत्तम
माझ्या मते हे अधर्म आहे आणि लोकरीती व वेदांच्या विरुद्ध आहे. कारण, श्रेष्ठ ब्राह्मण, एक स्त्री अनेक पुरुषांची पत्नी असते असं कुठेही ऐकिवात नाही.
न चाप्याचरितः पूर्वैरयं धर्मो महात्मभिः। न चाप्यधर्मो विद्वद्भिश्चरितव्यः कथंचन
पूर्वीच्या महान लोकांनीही हा धर्म कधी आचरला नाही. आणि विद्वानांनी कधीही अधर्माचं आचरण करू नये.
ततोऽहं न करोम्येनं व्यवसायं क्रियां प्रति। धर्मः सदैव संदिग्धः प्रतिभाति हि मे त्वयम्
म्हणून मी हे कृत्य करायचं ठरवत नाही. कारण या बाबतीत धर्म नेहमीच मला शंकास्पद वाटतो.
यवीयसः कथं भार्यां ज्येष्ठो भ्राता द्विजर्षभ। ब्रह्मन्समभिवर्तेत सद्वृत्तः संस्तपोधन
श्रेष्ठ ब्राह्मण, लहान भावाची पत्नी मोठ्या भावाने स्वीकारावी हे कसं शक्य आहे? जो सदाचार आणि तपाला धरून राहतो, त्याने असं करू नये.
न तु धर्मस्य सूक्ष्मत्वाद्गतिं विद्मः कथंचन। अधर्मो धर्म इति वा व्यवसायो न शक्यते
पण धर्म फार सूक्ष्म आहे, त्याचा मार्ग आपल्याला समजत नाही. हे धर्म आहे की अधर्म, असं ठरवणं कठीण आहे.
कर्तुमस्मद्विधैर्ब्रह्मंस्ततोऽयं न व्यवस्यते। पञ्चानां महिषी कृष्णा भवत्विति कथंचन
म्हणून, ब्राह्मण, आमच्यासारख्या लोकांनी ठरवावं की कृष्णा पाच जणांची राणी व्हावी, असं कधीच म्हणता येत नाही.
न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः। वर्तते हि मनो मेऽत्र नैषोऽधर्मः कथंचन
माझ्या तोंडून कधीही खोटं निघत नाही, आणि माझं मन अधर्माकडे वळत नाही. माझं मन इथेच स्थिर आहे, आणि हे कधीच अधर्म नाही.
श्रूयते हि पुराणेऽपि जटिला नाम गौतमी। ऋषीनध्यासितवती सप्त धर्मभृतां वरा
पुराणात असं ऐकायला मिळतं की, जटिला नावाची गौतमी या सात ऋषींसोबत राहिली होती, जे धर्माचे श्रेष्ठ पालन करणारे होते.
तथैव मुनिजा वार्क्षी तपोभिर्भावितात्मनः। संगताभूद्दश भ्रातॄनकेन्म्नः प्रचेतसः
त्याचप्रमाणे, तपश्चर्येने मन शुद्ध झालेल्या त्या ऋषिपुत्रीचा विवाह प्रचेतसांचे दहा पुत्रांशी झाला.
गुरोर्हि वचनं प्राहुर्धर्म्यं धर्मज्ञसत्तम। गुरूणां चैव सर्वेषां माता परमको गुरुः
धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्यासाठी सांगतो — गुरूचे बोलणे हे नेहमीच योग्य मानले जाते; आणि सर्व गुरूंमध्ये आई हीच सर्वात मोठी गुरू आहे.
सा चाप्युक्तवती वाचं भैक्षवद्भुज्यतामिति। तस्मादेतदहं मन्ये परं धर्मं द्विजोत्तम
तीसुद्धा म्हणाली, 'हे भिक्षेसारखे जेवावे.' म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, मला वाटते की हेच खरे धर्म आहे.
एतमेतद्यथा प्राह धर्मचारी युधिष्ठिरः। भुज्यतां भ्रातृभिः सार्धमित्यर्जुनमचोदयम्। अनृतान्मे भयं तीव्रं मुच्येऽहमनृतात्कथम्
युधिष्ठिरांनी जसा धर्म सांगितला, त्याप्रमाणे मी अर्जुनाला सांगितले, 'भावांसोबत जेवावे.' मला असत्य बोलण्याची फार भीती वाटते — मी असत्यापासून कसा मुक्त होऊ?
अनृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्चैव सनातनः। ननु वक्ष्यामि सर्वेषां पाञ्चाल शृमु मे स्वयम्
तू असत्यापासून मुक्त होशील, सौभाग्यवती, आणि सनातन धर्मही तुझ्याजवळ राहील. आता मी सर्व काही सांगतो, पाञ्चाल, नीट ऐक.
यथाऽयं विहितो धर्मो यतश्चायं सनातनः। यथा च प्राह कौन्तेयस्तथा धर्मो न संशयः
जसा हा धर्म ठरवला गेला आहे आणि जसा तो सनातन आहे, तसेच कुंतीपुत्रांनी जसे सांगितले, तसाच हा धर्म आहे — यात काहीच शंका नाही.