अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः पादोपधानीव कृता कुशेषु। न तत्र दुःखं मनसापि तस्या न चावमेने कुरुपुङ्गवांस्तान्
ती कुशांवर पांडुपुत्रांसोबत झोपली, त्यांच्या पायांना उशी करून. तिच्या मनातही दुःख नव्हते, आणि तिने त्या कुरुकुळातील श्रेष्ठ वीरांकडे कधीही तुच्छतेने पाहिले नाही.
ते तत्र शूराः कथयांबभूवुः कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः। अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागान् खड्गान्गदाश्चापि परश्वधांश्च
ते वीर तिथे बसून रंगीबेरंगी गोष्टी सांगू लागले—युद्धाच्या कथा, दिव्य अस्त्रांची, रथांची, हत्तींची, तलवारी, गदा आणि कुऱ्हाडी यांच्याही.
तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम्। सुश्राव कृष्णां च तदा निषण्णां ते चापि सर्वे ददृशुर्मनुष्याः
त्या कथा सांगितल्या जात असताना, पांचाळराजाचा मुलगा आणि कृष्णा (द्रौपदी) तिथे बसली आहे हे त्याने ऐकले आणि पाहिले. तेव्हा सगळ्या लोकांनीही त्यांना पाहिले.
धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ। सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम
धृष्टद्युम्न, राजपुत्र, त्या रात्री त्यांच्यावर जे काही घडले ते सगळे ऐकून, लगेच सर्व काही डुपद राजाला सांगायला निघाला.
पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूप- स्तान्पाण्डवानप्रतिविन्दमानः। धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन्महात्मा क्व सा गता केन नीता च कृष्णा
पांचाळराजा चिंतेत होता आणि पांडवांना ओळखू शकत नव्हता. त्याने मोठ्या मनाचा धृष्टद्युम्नाला विचारले, 'कृष्णा कुठे गेली? तिला कोण घेऊन गेला?'
कच्चिन्न शूद्रेण न हीनजेन वैश्येन वा करदेनोपपन्ना। कच्चित्पदं मूर्ध्नि न पङ्कदिग्धं कच्चिन्न माला पतिता श्मशाने
'काही शूद्र, नीच किंवा कर भरणारा वैश्य तिला घेऊन गेला नाही ना? तिचे पाऊल चुकून चिखलात पडले नाही ना? तिची फुलमाळ श्मशानात पडली नाही ना?'
कच्चित्स वर्णप्रवरो मनुष्य उद्रिक्तवर्णोऽप्युत एव कच्चित्। कच्चिन्न वामो मम मूर्ध्नि पादः कृष्णाभिमर्शेन कृतोऽद्य पुत्र
'तो पुरुष श्रेष्ठ कुळातील आहे ना, जरी त्याचा रंग वेगळा असला तरी? आज कृष्णाच्या आलिंगनामुळे माझ्या डोक्यावर माझ्या मुलीचे पाऊल पडले नाही ना, मुला?'
कच्चिन्न तप्स्ये परमप्रतीतः संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण। वदस्व तत्त्वेन महानुभाव कोऽसौ विजेता दुहितुर्ममाद्य
'माझ्या मुलीचे पाणिग्रहण पार्थासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाशी झाले म्हणून मला कठोर तप करावे लागणार नाही ना? हे महात्मा, खरे खरे सांग, आज माझ्या मुलीला जिंकणारा विजेता कोण आहे?'
विचित्रवीर्यस्य सुतस्य कच्चि- त्कुरुप्रवीरस्य ध्रियन्ति पुत्राः। कच्चित्तु पार्थेन यवीयसाऽध्य धनुर्गृहीतं निहतं च लक्ष्यम्
'विचित्रवीर्याच्या, म्हणजे कुरुकुळातील बलवान पांडवांचे पुत्र अजून जिवंत आहेत ना? आज तरुण पार्थाने धनुष्य उचलून ते लक्ष्य पाडले का?'
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः। धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा
मग धृष्टद्युम्न, सोमकांचा प्रमुख, आनंदाने वडिलांना सगळे घडलेले आणि कृष्णा कशी नेली गेली ते सांगू लागला.
योऽसौ युवा व्यायतलोहिताक्षः कृष्णाजिनी देवसमानरूपः। यः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं लक्षं च यः पातितवान्पृथिव्याम्
'तो तरुण, मोठ्या लाल डोळ्यांचा, काळ्या मृगाच्या कातडीमध्ये, देवासारखा दिसणारा, ज्याने मोठे धनुष्य चढवले आणि पृथ्वीवरचे लक्ष्य पाडले—'
असज्जमानश्च ततस्तरस्वी वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानः। चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु सर्वैश्च देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टः
'तो वेगवान, न थांबता, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी निवडलेला आणि सन्मानित झालेला, जसा इंद्र दितीच्या मुलांमध्ये वावरतो, तसा सर्व देव आणि ऋषींच्या वेढ्यात होता.'
कृष्मा प्रगृह्याजिनमन्वयात्तं नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा। `श्यामो युवा वारणमत्तगामी कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत्
'कृष्णा आनंदाने काळी मृगाची कातडी घेऊन त्याच्या मागे गेली, जशी हत्तीणी आनंदाने हत्तीच्या मागे जाते. तो श्यामवर्ण, तरुण, मदमस्त हत्तीच्या चालीसारखा, त्याने ते मोठे आणि कठीण कार्य केले.'
यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं शङ्केऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्।' अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु
'ज्याने सूतपुत्राशी युद्ध केले—तो नक्कीच अर्जुन आहे, देवेंद्रासारखा पराक्रमी. तिथे राजे हे सहन करू शकत नव्हते, सगळे रागावून त्याच्यावर तुटून पडले.'
ततोऽपरः पार्थिवसङ्घमध्ये प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्। प्राकालयत्तेन स पार्थिवौघान् भीमोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव
मग त्या राजांच्या मेळाव्यात भीमाने एक मोठं, फुललेलं झाड उचललं आणि मृत्यूसारखा तो त्या झाडाने समोरच्या राजांना जबरदस्त मारू लागला.
बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्
शहराच्या बाहेर भार्गवांची एक कार्यशाळा होती.
तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः। तथाविधैरेव नरप्रवीरै- रुपोपविष्टैस्त्रिबिरग्निकल्पैः
त्या ठिकाणी, अग्नीच्या ज्वाळेसारखी एक स्त्री बसलेली होती, जिला मी त्यांच्या आई असावी असं गृहीत धरलं; तिच्या सोबत तीन तेजस्वी पुरुषही बसले होते, जे अग्नीप्रमाणे भासत होते.
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा- वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेति। स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां भिक्षाप्रचाराय गता नराग्र्याः
त्यांनी तिच्या पायांना वंदन केलं आणि 'कृष्णेला वंदन करा' असं सांगितलं. मग तिथेच उभं राहून कृष्णेचं नाव सांगितलं आणि मग ते श्रेष्ठ पुरुष भिक्षा मागायला बाहेर गेले.
तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा दत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा। तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्च नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त
कृष्णेने त्यांच्याकडून मिळालेली भिक्षा घेतली, त्यातून ब्राह्मणांना नैवेद्य दिला, वयोवृद्ध स्त्रीला जेवण वाढलं आणि मग स्वतः त्या पराक्रमी पुरुषांसोबत जेवली.
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव कृष्णा च तेषां चरणोपधाने। आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम्
ते सर्व राजकुमार झोपले आणि कृष्णा त्यांच्या पायाशी उशीसारखी बसली; त्यांचं झोपायचं ठिकाण जमिनीवर होतं, जिथे दर्भाचं गवत आणि वर प्राण्यांची कातडी अंथरलेली होती.
ते नर्दमाना इव कालमेघाः कथा विचित्राः कथयांबभूवुः। न वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता न च द्विजानां कथयन्ति वीराः
ते सर्व एकमेकांशी गडगडणाऱ्या मेघांसारखे मोठमोठ्याने बोलू लागले, विविध गोष्टी सांगू लागले; त्यांच्या गोष्टी व्यापारी किंवा शूद्रांसाठी नव्हत्या, आणि त्या वीरांनी ब्राह्मणांच्या गोष्टीही बोलल्या नाहीत.
निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्। आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमोऽग्निदाहात्
हे राजन, नक्कीच ते श्रेष्ठ क्षत्रिय युद्धाच्या गोष्टी करत होते, जशा फक्त योद्धेच करतात; आपली आशा खरीच पूर्ण झाली आहे, कारण आपल्याला कळतंय की पार्थांनी त्या आगीतून सुटका केली.
यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्य। यथा हि भाषन्ति परस्परं ते छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः
जसं लक्ष्य भेदलं जातं आणि धनुष्य सज्ज केलं जातं, तसंच त्यांनी ठामपणे वागलं; आणि ज्या पद्धतीने ते एकमेकांशी बोलत होते, त्यावरून पार्थ हे नक्कीच वेष बदलून वावरत आहेत असं दिसतं.
ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः पुरोहितं प्रेषायामास तेषाम्। विद्याम युष्मानिति भाषमाणो महात्मानः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित्
मग राजा द्रुपद आनंदित झाला आणि त्याने आपल्या पुरोहिताला त्यांच्याकडे पाठवलं, असं सांगत की, 'जा आणि पाहा, हे महान आत्म्याचे पांडूचेच पुत्र आहेत का.'
गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा गत्वा प्रशंसामभिधाय तेषाम्। वाक्यं समग्रं नृपतेर्यथाव- दुवाच चानुक्रमविक्रमेण
राजाच्या आज्ञेप्रमाणे पुरोहित गेला, त्यांचं कौतुक केलं आणि मग राजाचा संपूर्ण निरोप योग्य क्रमाने आणि नम्रपणे त्यांना सांगितला.
विज्ञातुमिच्छत्यवनीश्वरो वः पाञ्चालराजो वरदो वरार्हाः। लक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्ट्वा हर्षस्य नान्तं प्रतिपद्यते सः
पांचाळराजा, या भूमीचा स्वामी, तुम्ही कोण आहात हे जाणून घ्यायची इच्छा बाळगतो, हे योग्य लोकांनो; कारण ज्याने लक्ष्य भेदलं त्याला पाहून त्याचा आनंद मावळत नाही.
आख्यात च ज्ञातिकुलानुपूर्वी पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्। प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं पाञ्चालराजस्य च सानुगस्य
तुमचं वंश आणि घराणं सांगा; शत्रूंच्या डोक्यावर पाय ठेवा; माझं आणि पांचाळराजा व त्याच्या सोबत्यांचं मन आनंदित करा.
पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः प्रियः सखा चात्मसमो बभूव। तस्यैष कामो दुहिता ममेयं स्नुषा यदि स्यादिह कौरवस्य
पांडू राजा हा द्रुपद राजाचा प्रिय मित्र आणि समकक्ष होता; त्याची इच्छा अशी आहे की माझी मुलगी कौरवांच्या घराण्यात सून म्हणून जावी.
अयं हि कामो द्रुपदस्य राज्ञो हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताङ्गाः। यदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु- र्धर्मेण विन्देत सुतां ममैताम्
द्रुपद राजाच्या मनात नेहमीच अशी इच्छा आहे, हे निष्पाप लोकांनो, की अर्जुन, रुंद आणि दीर्घ भुजांचा, धर्माने माझ्या मुलीला जिंकावा.
कृतं हि तत्स्यात्सुकृतं ममेदं यशश्च पुण्यं च हितं तदेतत्। अथोक्तवाक्यं हि पुरोहितं स्थितं ततो विनीतं समुदीक्ष्य राजा
हे घडलं तर माझ्यासाठी मोठं पुण्य आणि कीर्ती मिळेल, आणि हेच माझं हित आहे; पुरोहिताने आपलं बोलणं संपवल्यावर, राजा त्याच्याकडे विनम्रपणे पाहून बोलला.