भद्रं वोऽस्तु निहितं यद्गुहायां विवर्धध्वं ज्वलना इवैधमानाः। मा वो विद्युः पार्थिवाः केचिदेव यास्यावहे शिबिरायैव तावत्। सोऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम्
तुमचं कल्याण होवो; गुहेत लपून, जसा अग्नी इंधनाने वाढतो तसं तुम्हीही वाढा. कुठल्याही राजाला तुमच्याबद्दल कळू देऊ नका; आत्ता आपण छावणीत जाऊ. पांडवाने परवानगी दिल्यावर, तो आणि बलराम तिथून लवकर निघून गेले.
धृष्टद्युमनस्तु पाञ्चाल्यः पृष्ठतः कुरुनन्दनौ। अन्वगच्छत्तदा यान्तौ भार्गवस्य निवेशने
त्या वेळी पांचाळराजाचा पुत्र धृष्टद्युम्न, कुरुपुत्रांच्या मागे, भृगुकुलाच्या निवासस्थानी जात असताना त्यांना मागून गेला.
सोज्ञायमानः पुरुषानवधाय समन्ततः। स्वयमारान्निलीनोऽभूद्भार्गवस्य निवेशने
त्याने आजूबाजूला असलेल्या पुरुषांना ओळखून, योग्य वेळेची वाट पाहत, स्वतःला भृगुकुलाच्या निवासस्थानी लपवून ठेवले.
सायं च भीमस्तु रिपुप्रमाथी जिष्णुर्यमौ चापि महानुभावौ। भैक्षं चरित्वा तु युधिष्ठिराय निवेदयांचक्रुरदीनसत्वाः
संध्याकाळी, शत्रूंचा संहार करणारा भीम, आणि पराक्रमी यमजुळे, भिक्षा मागून, मनाने खच न जाता, युधिष्ठिराजवळ आले आणि सर्व सांगितले.
ततस्तु कुन्ती द्रुपदात्मजां ता- मुवाच काले वचनं वदान्या। ततोऽग्रमादाय कुरुष्व भद्रे बलिं च विप्राय च देहि भिक्षाम्
मग योग्य वेळी कुंतीने द्रुपदकन्येला प्रेमाने सांगितले, 'मुली, आधीचा भाग घे आणि तो ब्राह्मणाला दे; त्याला भिक्षा दे.'
ये चान्नमिच्छन्ति ददस्व तेभ्यः परिश्रिता ये परितो मनुष्याः। ततश्च शेषं प्रविभज्य शीघ्र- मर्धं चतुर्णां मम चात्मनश्च
जे जे अन्न मागतात, आजूबाजूला जमलेल्यांना दे. उरलेलं अन्न लवकर वाटून टाक, त्यातलं अर्धं आम्हा चौघांना आणि अर्धं मला दे.
अर्धं तु भीमाय च देहि भद्रे य एष नागर्षभतुल्यरूपः। गौरो युवा संहननोपपन्न एषो हि वीरो बहुभुक् सदैव
भद्रे, भीमाला अर्धा दे. हा पुरुषांमध्ये बैलासारखा आहे; गोरा, तरुण, मजबूत शरीराचा हा वीर नेहमीच फार भूक लागलेला असतो.
सा हृष्टरूपैव तु राजपुत्री तस्या वचः साध्वविशङ्कमाना। यथावदुक्तं प्रचकार साध्वी ते चापि सर्वे बुभुजुस्तदन्नम्
राजकन्या आनंदाने आणि शंका न ठेवता तिच्या सांगण्यानुसार तंतोतंत वागली. मग सगळ्यांनी ते अन्न खाल्ले.
कुशैस्तु भूमौ शयनं चकार माद्रीपुत्रः सहदेवस्तपस्वी। अथात्मकीयान्यजिनानि सर्वे संस्तीर्य वीराः सुषुपुर्धरण्याम्
माद्रीचा मुलगा, तपस्वी सहदेव, भुईवर कुशांचे अंथरूण घालू लागला. मग सर्व वीरांनी आपापली मृगाची कातडी पसरली आणि जमिनीवर झोपले.
अगस्त्यकान्तामभितो दिशं तु शिरांसि तेषां कुरुसत्तमानाम्। कुन्ती पुरस्तात्तु बभूव तेषां पादान्तरे चाथ बभूव कृष्णा
अगस्त्याला प्रिय असलेल्या दिशेकडे कुरुकुळातील श्रेष्ठ वीरांनी आपली डोकी ठेवली. त्यांच्या पुढे कुंती होती आणि पायाजवळ कृष्णा (द्रौपदी) होती.
अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः पादोपधानीव कृता कुशेषु। न तत्र दुःखं मनसापि तस्या न चावमेने कुरुपुङ्गवांस्तान्
ती कुशांवर पांडुपुत्रांसोबत झोपली, त्यांच्या पायांना उशी करून. तिच्या मनातही दुःख नव्हते, आणि तिने त्या कुरुकुळातील श्रेष्ठ वीरांकडे कधीही तुच्छतेने पाहिले नाही.
ते तत्र शूराः कथयांबभूवुः कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः। अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागान् खड्गान्गदाश्चापि परश्वधांश्च
ते वीर तिथे बसून रंगीबेरंगी गोष्टी सांगू लागले—युद्धाच्या कथा, दिव्य अस्त्रांची, रथांची, हत्तींची, तलवारी, गदा आणि कुऱ्हाडी यांच्याही.
तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम्। सुश्राव कृष्णां च तदा निषण्णां ते चापि सर्वे ददृशुर्मनुष्याः
त्या कथा सांगितल्या जात असताना, पांचाळराजाचा मुलगा आणि कृष्णा (द्रौपदी) तिथे बसली आहे हे त्याने ऐकले आणि पाहिले. तेव्हा सगळ्या लोकांनीही त्यांना पाहिले.
धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ। सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम
धृष्टद्युम्न, राजपुत्र, त्या रात्री त्यांच्यावर जे काही घडले ते सगळे ऐकून, लगेच सर्व काही डुपद राजाला सांगायला निघाला.
पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूप- स्तान्पाण्डवानप्रतिविन्दमानः। धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन्महात्मा क्व सा गता केन नीता च कृष्णा
पांचाळराजा चिंतेत होता आणि पांडवांना ओळखू शकत नव्हता. त्याने मोठ्या मनाचा धृष्टद्युम्नाला विचारले, 'कृष्णा कुठे गेली? तिला कोण घेऊन गेला?'
कच्चिन्न शूद्रेण न हीनजेन वैश्येन वा करदेनोपपन्ना। कच्चित्पदं मूर्ध्नि न पङ्कदिग्धं कच्चिन्न माला पतिता श्मशाने
'काही शूद्र, नीच किंवा कर भरणारा वैश्य तिला घेऊन गेला नाही ना? तिचे पाऊल चुकून चिखलात पडले नाही ना? तिची फुलमाळ श्मशानात पडली नाही ना?'
कच्चित्स वर्णप्रवरो मनुष्य उद्रिक्तवर्णोऽप्युत एव कच्चित्। कच्चिन्न वामो मम मूर्ध्नि पादः कृष्णाभिमर्शेन कृतोऽद्य पुत्र
'तो पुरुष श्रेष्ठ कुळातील आहे ना, जरी त्याचा रंग वेगळा असला तरी? आज कृष्णाच्या आलिंगनामुळे माझ्या डोक्यावर माझ्या मुलीचे पाऊल पडले नाही ना, मुला?'
कच्चिन्न तप्स्ये परमप्रतीतः संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण। वदस्व तत्त्वेन महानुभाव कोऽसौ विजेता दुहितुर्ममाद्य
'माझ्या मुलीचे पाणिग्रहण पार्थासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाशी झाले म्हणून मला कठोर तप करावे लागणार नाही ना? हे महात्मा, खरे खरे सांग, आज माझ्या मुलीला जिंकणारा विजेता कोण आहे?'
विचित्रवीर्यस्य सुतस्य कच्चि- त्कुरुप्रवीरस्य ध्रियन्ति पुत्राः। कच्चित्तु पार्थेन यवीयसाऽध्य धनुर्गृहीतं निहतं च लक्ष्यम्
'विचित्रवीर्याच्या, म्हणजे कुरुकुळातील बलवान पांडवांचे पुत्र अजून जिवंत आहेत ना? आज तरुण पार्थाने धनुष्य उचलून ते लक्ष्य पाडले का?'
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः। धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा
मग धृष्टद्युम्न, सोमकांचा प्रमुख, आनंदाने वडिलांना सगळे घडलेले आणि कृष्णा कशी नेली गेली ते सांगू लागला.
योऽसौ युवा व्यायतलोहिताक्षः कृष्णाजिनी देवसमानरूपः। यः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं लक्षं च यः पातितवान्पृथिव्याम्
'तो तरुण, मोठ्या लाल डोळ्यांचा, काळ्या मृगाच्या कातडीमध्ये, देवासारखा दिसणारा, ज्याने मोठे धनुष्य चढवले आणि पृथ्वीवरचे लक्ष्य पाडले—'
असज्जमानश्च ततस्तरस्वी वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानः। चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु सर्वैश्च देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टः
'तो वेगवान, न थांबता, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी निवडलेला आणि सन्मानित झालेला, जसा इंद्र दितीच्या मुलांमध्ये वावरतो, तसा सर्व देव आणि ऋषींच्या वेढ्यात होता.'
कृष्मा प्रगृह्याजिनमन्वयात्तं नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा। `श्यामो युवा वारणमत्तगामी कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत्
'कृष्णा आनंदाने काळी मृगाची कातडी घेऊन त्याच्या मागे गेली, जशी हत्तीणी आनंदाने हत्तीच्या मागे जाते. तो श्यामवर्ण, तरुण, मदमस्त हत्तीच्या चालीसारखा, त्याने ते मोठे आणि कठीण कार्य केले.'
यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं शङ्केऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्।' अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु
'ज्याने सूतपुत्राशी युद्ध केले—तो नक्कीच अर्जुन आहे, देवेंद्रासारखा पराक्रमी. तिथे राजे हे सहन करू शकत नव्हते, सगळे रागावून त्याच्यावर तुटून पडले.'
ततोऽपरः पार्थिवसङ्घमध्ये प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्। प्राकालयत्तेन स पार्थिवौघान् भीमोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव
मग त्या राजांच्या मेळाव्यात भीमाने एक मोठं, फुललेलं झाड उचललं आणि मृत्यूसारखा तो त्या झाडाने समोरच्या राजांना जबरदस्त मारू लागला.
बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्
शहराच्या बाहेर भार्गवांची एक कार्यशाळा होती.
तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः। तथाविधैरेव नरप्रवीरै- रुपोपविष्टैस्त्रिबिरग्निकल्पैः
त्या ठिकाणी, अग्नीच्या ज्वाळेसारखी एक स्त्री बसलेली होती, जिला मी त्यांच्या आई असावी असं गृहीत धरलं; तिच्या सोबत तीन तेजस्वी पुरुषही बसले होते, जे अग्नीप्रमाणे भासत होते.
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा- वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेति। स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां भिक्षाप्रचाराय गता नराग्र्याः
त्यांनी तिच्या पायांना वंदन केलं आणि 'कृष्णेला वंदन करा' असं सांगितलं. मग तिथेच उभं राहून कृष्णेचं नाव सांगितलं आणि मग ते श्रेष्ठ पुरुष भिक्षा मागायला बाहेर गेले.
तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा दत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा। तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्च नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त
कृष्णेने त्यांच्याकडून मिळालेली भिक्षा घेतली, त्यातून ब्राह्मणांना नैवेद्य दिला, वयोवृद्ध स्त्रीला जेवण वाढलं आणि मग स्वतः त्या पराक्रमी पुरुषांसोबत जेवली.
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव कृष्णा च तेषां चरणोपधाने। आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम्
ते सर्व राजकुमार झोपले आणि कृष्णा त्यांच्या पायाशी उशीसारखी बसली; त्यांचं झोपायचं ठिकाण जमिनीवर होतं, जिथे दर्भाचं गवत आणि वर प्राण्यांची कातडी अंथरलेली होती.