अन्यानशक्तान्नृपतीन्समीक्ष्य स्वयंवरे कार्मुकेणोत्तमेन। धनञ्जयस्तद्धनुरेकवीरः सज्यं करोतीत्यभिवीक्ष्य कृष्णः
स्वयंवरात इतर राजांना ते धनुष्य चढवता येत नाही हे पाहून, केशवाने एकटा अर्जुनच ते धनुष्य सहज चढवेल हे ओळखलं.
इति स्वयं वासुदेवो विचिन्त्य पार्थान्विवित्सन्विविधैरुपायैः। न तद्धनुः सज्यमियेप कर्तुं बभूवुरस्येष्टतमा हि पार्थाः
म्हणून वासुदेवाने स्वतः विचार करून, वेगवेगळ्या उपायांनी पांडवांची खात्री करून घ्यायची इच्छा धरली आणि त्याने ते धनुष्य चढवायचा प्रयत्न केला नाही, कारण पांडव त्याला फार प्रिय होते.
भ्रातुर्वचस्तत्प्रसमीक्ष्य सर्वे ज्येष्ठस्य पाण्डोस्तनयास्तदानीम्। तमेवार्थं ध्यायमाना मनोभिः सर्वे च ते तस्थुरदीनसत्वाः
त्या वेळी पांडूचे सर्व पुत्र, मोठ्या भावाच्या शब्दांचा विचार करून, मनाने एकाच हेतूवर स्थिर राहिले आणि कुठलाही खच न येता ताठ उभे राहिले.
वृष्णिप्रवीरस्तु कुरुप्रवीरा- नाशंसमानः सहरौहिणेयः। जगाम तां भार्गवकर्मशालां यत्रासते ते पुरुषप्रवीराः
वृष्णिकुलातील श्रेष्ठ आणि रोहिणीपुत्र, कुरुकुलातील वीरांची अपेक्षा धरून, भृगुकुलाच्या कार्यशाळेत गेले जिथे ते सर्व श्रेष्ठ पुरुष बसले होते.
तत्रोपविष्टं पृथुदीर्घबाहुं ददर्श कृष्णः सहरौहिणेयः। अजातशत्रुं परिवार्य तांश्चा- प्युपोपविष्टाञ्ज्वलनप्रकाशान्
तेथे केशव आणि रोहिणीपुत्राने, रुंद आणि लांब बाहू असलेल्या अजातशत्रूला, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी अशा पुरुषांच्या गराड्यात बसलेला पाहिला.
ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽभिगम्य कुन्तीसुतं धर्मभृतां वरिष्ठम्। कृष्णोऽहमस्मीति निपीड्य पादौ युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः
मग वासुदेव स्वतः कुंतीपुत्र धर्माचे पालन करणाऱ्या श्रेष्ठ युधिष्ठिराजवळ गेला, त्याचे पाय धरले आणि म्हणाला, 'मी कृष्ण आहे.'
तथैव तस्याप्यनु रौहिणेय- स्तौ चापि हृष्टाः कुरवोऽभ्यनन्दन। पितृष्वसुश्चापि यदुप्रवीरा- वगृह्णतां भारतमुख्य पादौ
तसेच रोहिणीपुत्रानेही त्याचप्रमाणे केले; आणि आनंदित कुरू त्यांचे स्वागत करू लागले. यदुकुलातील श्रेष्ठ, पांडवांचे चुलतभाऊ, त्यांनीही भारतातील श्रेष्ठ पुरुषाचे पाय धरले.
अजातशत्रुश्च कुरुप्रवीरः पप्रच्छ कृष्णं कुशलं विलोक्य। कथं वयं वासुदेव त्वयेह गूढा वसन्तो विदिताश्च सर्वे
कुरुकुलातील श्रेष्ठ अजातशत्रू, कृष्णाला सुखरूप पाहून विचारतो, 'वासुदेव, आम्ही इथे लपून राहत असताना, सर्वांना आपण कसे ओळखले गेलो?'
तमब्रवीद्वासुदेवः प्रहस्य गूढोऽप्यग्निर्ज्ञायत एव राजन्। तं विक्रमं पाण्डवेयानतीत्य कोऽन्यः कर्ता विद्यते मानुषेषु
त्यावर वासुदेव हसून म्हणाला, 'राजा, अग्नी जरी लपवला तरी तो ओळखू येतोच. पांडवांपेक्षा असा पराक्रम करणारा दुसरा कोण माणसांत असू शकतो?'
दिष्ट्या सर्वे पावकाद्विप्रमुक्ता यूयं घोरात्पाण्डवाः शत्रुसाहाः। दिष्ट्या पापो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः सहामात्यो न सकामोऽभविष्यत्
सुदैवाने, शत्रूंचा पराभव करणारे पांडव तुम्ही सगळे त्या भयानक आगीतून वाचलात. सुदैवाने, धृतराष्ट्राचा दुष्ट मुलगा आणि त्याचे मंत्री त्यांची इच्छा पूर्ण करू शकले नाहीत.
भद्रं वोऽस्तु निहितं यद्गुहायां विवर्धध्वं ज्वलना इवैधमानाः। मा वो विद्युः पार्थिवाः केचिदेव यास्यावहे शिबिरायैव तावत्। सोऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम्
तुमचं कल्याण होवो; गुहेत लपून, जसा अग्नी इंधनाने वाढतो तसं तुम्हीही वाढा. कुठल्याही राजाला तुमच्याबद्दल कळू देऊ नका; आत्ता आपण छावणीत जाऊ. पांडवाने परवानगी दिल्यावर, तो आणि बलराम तिथून लवकर निघून गेले.
धृष्टद्युमनस्तु पाञ्चाल्यः पृष्ठतः कुरुनन्दनौ। अन्वगच्छत्तदा यान्तौ भार्गवस्य निवेशने
त्या वेळी पांचाळराजाचा पुत्र धृष्टद्युम्न, कुरुपुत्रांच्या मागे, भृगुकुलाच्या निवासस्थानी जात असताना त्यांना मागून गेला.
सोज्ञायमानः पुरुषानवधाय समन्ततः। स्वयमारान्निलीनोऽभूद्भार्गवस्य निवेशने
त्याने आजूबाजूला असलेल्या पुरुषांना ओळखून, योग्य वेळेची वाट पाहत, स्वतःला भृगुकुलाच्या निवासस्थानी लपवून ठेवले.
सायं च भीमस्तु रिपुप्रमाथी जिष्णुर्यमौ चापि महानुभावौ। भैक्षं चरित्वा तु युधिष्ठिराय निवेदयांचक्रुरदीनसत्वाः
संध्याकाळी, शत्रूंचा संहार करणारा भीम, आणि पराक्रमी यमजुळे, भिक्षा मागून, मनाने खच न जाता, युधिष्ठिराजवळ आले आणि सर्व सांगितले.
ततस्तु कुन्ती द्रुपदात्मजां ता- मुवाच काले वचनं वदान्या। ततोऽग्रमादाय कुरुष्व भद्रे बलिं च विप्राय च देहि भिक्षाम्
मग योग्य वेळी कुंतीने द्रुपदकन्येला प्रेमाने सांगितले, 'मुली, आधीचा भाग घे आणि तो ब्राह्मणाला दे; त्याला भिक्षा दे.'
ये चान्नमिच्छन्ति ददस्व तेभ्यः परिश्रिता ये परितो मनुष्याः। ततश्च शेषं प्रविभज्य शीघ्र- मर्धं चतुर्णां मम चात्मनश्च
जे जे अन्न मागतात, आजूबाजूला जमलेल्यांना दे. उरलेलं अन्न लवकर वाटून टाक, त्यातलं अर्धं आम्हा चौघांना आणि अर्धं मला दे.
अर्धं तु भीमाय च देहि भद्रे य एष नागर्षभतुल्यरूपः। गौरो युवा संहननोपपन्न एषो हि वीरो बहुभुक् सदैव
भद्रे, भीमाला अर्धा दे. हा पुरुषांमध्ये बैलासारखा आहे; गोरा, तरुण, मजबूत शरीराचा हा वीर नेहमीच फार भूक लागलेला असतो.
सा हृष्टरूपैव तु राजपुत्री तस्या वचः साध्वविशङ्कमाना। यथावदुक्तं प्रचकार साध्वी ते चापि सर्वे बुभुजुस्तदन्नम्
राजकन्या आनंदाने आणि शंका न ठेवता तिच्या सांगण्यानुसार तंतोतंत वागली. मग सगळ्यांनी ते अन्न खाल्ले.
कुशैस्तु भूमौ शयनं चकार माद्रीपुत्रः सहदेवस्तपस्वी। अथात्मकीयान्यजिनानि सर्वे संस्तीर्य वीराः सुषुपुर्धरण्याम्
माद्रीचा मुलगा, तपस्वी सहदेव, भुईवर कुशांचे अंथरूण घालू लागला. मग सर्व वीरांनी आपापली मृगाची कातडी पसरली आणि जमिनीवर झोपले.
अगस्त्यकान्तामभितो दिशं तु शिरांसि तेषां कुरुसत्तमानाम्। कुन्ती पुरस्तात्तु बभूव तेषां पादान्तरे चाथ बभूव कृष्णा
अगस्त्याला प्रिय असलेल्या दिशेकडे कुरुकुळातील श्रेष्ठ वीरांनी आपली डोकी ठेवली. त्यांच्या पुढे कुंती होती आणि पायाजवळ कृष्णा (द्रौपदी) होती.
अशेत भूमौ सह पाण्डुपुत्रैः पादोपधानीव कृता कुशेषु। न तत्र दुःखं मनसापि तस्या न चावमेने कुरुपुङ्गवांस्तान्
ती कुशांवर पांडुपुत्रांसोबत झोपली, त्यांच्या पायांना उशी करून. तिच्या मनातही दुःख नव्हते, आणि तिने त्या कुरुकुळातील श्रेष्ठ वीरांकडे कधीही तुच्छतेने पाहिले नाही.
ते तत्र शूराः कथयांबभूवुः कथा विचित्राः पृतनाधिकाराः। अस्त्राणि दिव्यानि रथांश्च नागान् खड्गान्गदाश्चापि परश्वधांश्च
ते वीर तिथे बसून रंगीबेरंगी गोष्टी सांगू लागले—युद्धाच्या कथा, दिव्य अस्त्रांची, रथांची, हत्तींची, तलवारी, गदा आणि कुऱ्हाडी यांच्याही.
तेषां कथास्ताः परिकीर्त्यमानाः पाञ्चालराजस्य सुतस्तदानीम्। सुश्राव कृष्णां च तदा निषण्णां ते चापि सर्वे ददृशुर्मनुष्याः
त्या कथा सांगितल्या जात असताना, पांचाळराजाचा मुलगा आणि कृष्णा (द्रौपदी) तिथे बसली आहे हे त्याने ऐकले आणि पाहिले. तेव्हा सगळ्या लोकांनीही त्यांना पाहिले.
धृष्टद्युम्नो राजपुत्रस्तु सर्वं वृत्तं तेषां कथितं चैव रात्रौ। सर्वं राज्ञे द्रुपदायाखिलेन निवेदयिष्यंस्त्वरितो जगाम
धृष्टद्युम्न, राजपुत्र, त्या रात्री त्यांच्यावर जे काही घडले ते सगळे ऐकून, लगेच सर्व काही डुपद राजाला सांगायला निघाला.
पाञ्चालराजस्तु विषण्णरूप- स्तान्पाण्डवानप्रतिविन्दमानः। धृष्टद्युम्नं पर्यपृच्छन्महात्मा क्व सा गता केन नीता च कृष्णा
पांचाळराजा चिंतेत होता आणि पांडवांना ओळखू शकत नव्हता. त्याने मोठ्या मनाचा धृष्टद्युम्नाला विचारले, 'कृष्णा कुठे गेली? तिला कोण घेऊन गेला?'
कच्चिन्न शूद्रेण न हीनजेन वैश्येन वा करदेनोपपन्ना। कच्चित्पदं मूर्ध्नि न पङ्कदिग्धं कच्चिन्न माला पतिता श्मशाने
'काही शूद्र, नीच किंवा कर भरणारा वैश्य तिला घेऊन गेला नाही ना? तिचे पाऊल चुकून चिखलात पडले नाही ना? तिची फुलमाळ श्मशानात पडली नाही ना?'
कच्चित्स वर्णप्रवरो मनुष्य उद्रिक्तवर्णोऽप्युत एव कच्चित्। कच्चिन्न वामो मम मूर्ध्नि पादः कृष्णाभिमर्शेन कृतोऽद्य पुत्र
'तो पुरुष श्रेष्ठ कुळातील आहे ना, जरी त्याचा रंग वेगळा असला तरी? आज कृष्णाच्या आलिंगनामुळे माझ्या डोक्यावर माझ्या मुलीचे पाऊल पडले नाही ना, मुला?'
कच्चिन्न तप्स्ये परमप्रतीतः संयुज्य पार्थेन नरर्षभेण। वदस्व तत्त्वेन महानुभाव कोऽसौ विजेता दुहितुर्ममाद्य
'माझ्या मुलीचे पाणिग्रहण पार्थासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाशी झाले म्हणून मला कठोर तप करावे लागणार नाही ना? हे महात्मा, खरे खरे सांग, आज माझ्या मुलीला जिंकणारा विजेता कोण आहे?'
विचित्रवीर्यस्य सुतस्य कच्चि- त्कुरुप्रवीरस्य ध्रियन्ति पुत्राः। कच्चित्तु पार्थेन यवीयसाऽध्य धनुर्गृहीतं निहतं च लक्ष्यम्
'विचित्रवीर्याच्या, म्हणजे कुरुकुळातील बलवान पांडवांचे पुत्र अजून जिवंत आहेत ना? आज तरुण पार्थाने धनुष्य उचलून ते लक्ष्य पाडले का?'
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः। धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा
मग धृष्टद्युम्न, सोमकांचा प्रमुख, आनंदाने वडिलांना सगळे घडलेले आणि कृष्णा कशी नेली गेली ते सांगू लागला.