आत्मप्रच्छादनार्थं वै बाहुवीर्यमुपाश्रितः। विप्ररूपं विधायेदं मन्ये मां प्रतियुध्यसे
तुझं खरं रूप लपवण्यासाठी तू भुजाबळावर विश्वास ठेवून ब्राह्मणाचं रूप घेतलं आहेस आणि माझ्याशी लढतो आहेस, असं मला वाटतं.
न हि मामाहवे क्रुद्धमन्यः साक्षाच्छचीपतेः। पुमान्योधयितुं शक्तः पाण्डवाद्वा किरीटिनः
युद्धात मी रागावलेलो असताना, इंद्र किंवा मुकुटधारी अर्जुन यांच्याशिवाय दुसरा कोणीही मला सामोरा जाऊ शकत नाही.
दग्धा जतुगृहे सर्वे पाण्डवाः सार्जुनास्तदा। विनार्जुनं वा समरे मां निहन्तुमशक्नुवन्
लाक्षागृहात सर्व पांडव जळून गेले असता, अर्जुनाशिवाय इतर पांडवही मला युद्धात हरवू शकले नाहीत.
तमेवंवादिनं तत्र फाल्गुनः प्रत्यभाषत। नास्मि कर्ण धनुर्वेदो नास्मि रामः प्रतापवान्
असं म्हणणाऱ्या कर्णाला फाल्गुनाने उत्तर दिलं: मी धनुर्विद्येचा अवतार नाही, ना मी पराक्रमी राम आहे, हे कर्ण.
ब्राह्मणोऽस्मि युधां श्रेष्ठः सर्वशस्त्रभृतां वरः। ब्राह्मे पौरन्दरे चास्त्रे निष्ठितोगुरुशासनात्
मी ब्राह्मण आहे, हे युद्धातील श्रेष्ठ योद्ध्या, आणि सर्व शस्त्रधारींपैकी सर्वोत्तम आहे; गुरूंच्या शिकवणीनुसार मला ब्रह्मास्त्र आणि पौरंदर अस्त्र शिकले आहेत.
स्थितोऽस्म्यद्य रणे जेतुं त्वां वै वीर स्थिरो भव। `निर्जितोऽस्मीति वा ब्रूहि ततो व्रज यथासुखम्
आज मी तुला युद्धात हरवण्यासाठी ठामपणे उभा आहे, हे वीर; तूही ठाम उभा राहा, किंवा 'मी हरलो' असं कबूल करून हवे तसे निघून जा.
एवमुक्त्वाऽथ कर्णस्य धनुश्चिच्छेद पाण्डवः। ततोऽन्यद्धनुरादाय संयोद्धुं सन्दधे शरम्
असं म्हणून पांडवाने कर्णाचं धनुष्य तोडलं; मग कर्णाने दुसरं धनुष्य घेतलं आणि बाण लावून पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाला.
दृष्ट्वा तच्चापि कौन्तेयश्छित्वा तद्धनुराशुगैः। तथा वैकर्तनं कर्णं बिभेद समरेऽर्जुनः
ते पाहून कौन्तेयाने वेगाने बाणांनी ते धनुष्यही तोडलं आणि युद्धात अर्जुनाने राधेच्या कर्णाला जखमी केलं.
ततः कर्णस्तु राधेयः छिन्नछन्वा महाबलः। शरैरतीव विद्धाङ्गः पलायनमथाकरोत्
मग राधेचा कर्ण, ज्याचं धनुष्य तुटलं होतं आणि शरीर बाणांनी विद्ध झालं होतं, तो मोठ्या बळाचा असूनही पळून गेला.
पुनरायान्मुहूर्तेन गृहीत्वा सशरं धनुः। ववर्ष शरवर्षाणि पार्थं वैकर्तनस्तथा
पण थोड्याच वेळात तो परत आला, धनुष्य आणि बाण घेऊन, आणि राधेचा कर्णाने पार्थावर बाणांचा वर्षाव केला.
तानि वै शरजालानि कौन्तेयोऽभ्यहनच्छरैः। ज्ञात्वा सर्वाञ्शरान्घोरान्कर्णोऽदावद्द्रुतं बहिः
कौन्तेयाने आपल्या बाणांनी ते बाणांचे वर्षाव परतवले; आपले भयंकर बाण निष्फळ गेलेले पाहून कर्ण तिथून लवकर निघून गेला.
ब्राह्मं तेजस्तदाऽजय्यं मन्यमानो महारथः। अपरस्मिन्वनोद्देशे वीरौ शल्यवृकोदरौ
त्या ब्राह्मणाचं तेज अपराजेय आहे असं समजून, तो महायोद्धा दुसऱ्या वनभागात गेला, जिथे शल्य आणि भीमसेन हे दोन वीर होते.
बलिनौ युद्धसंपन्नौ विद्यया च बलेन च। अन्योन्यमाह्वयन्तौ तु मत्ताविव महागजौ
ते दोघंही बलवान आणि युद्धकुशल होते, विद्या आणि बळात निपुण होते; ते एकमेकांना आव्हान देत होते, जणू काही दोन मदमस्त हत्ती एकमेकांशी झुंजत आहेत.
मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव निघ्नन्तावितरेतरम्। प्रकर्षणाकर्षणयोरभ्याकर्षविकर्षणैः
ते एकमेकांना मुठी आणि गुडघ्यांनी मारत होते, ओढणी आणि खेचणी करत होते, आणि एकमेकांवर जोर आजमावत होते.
आचकर्षतुरन्योन्यं मुष्टिभिश्चापि जघ्नतुः। ततश्चटचटाशब्दः सुघोरो ह्यभवत्तयोः
त्यांनी एकमेकांना ओढले आणि मुठीने मारले; मग दोघांतून भीषण चटकन तुटल्याचा आवाज झाला.
पाषाणसंपातनिभैः प्रहारैरभिजघ्नतुः। मुहूर्तं तौ तदाऽन्योन्यं समरे पर्यकर्षताम्
त्यांनी एकमेकांना दगड धडकल्यासारख्या जोरदार फटक्यांनी मारले आणि काही काळ त्या दोघांनी रणांगणात एकमेकांना खेचत राहिले.
ततो भीमः समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां शल्यमाहवे। अपातयत्कुरुश्रेष्ठो ब्राह्मणा जहसुस्तदा
मग भीमाने युद्धात शल्याला दोन्ही हातांनी उचलून खाली आपटले; तेव्हा कुरूंच्या श्रेष्ठांमध्ये असलेल्या ब्राह्मणांनी हसले.
तत्राश्चर्यं भीमसेनश्चकार पुरुषर्षभः। यच्छल्यं पातितं भूमौ नावधीद्बलिनं बली
तेथे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमसेनाने एक आश्चर्य केले: शल्याला जमिनीवर आपटले तरी बलवान असलेल्या भीमाने त्याला मारले नाही.
पातिते भीमसेनेन शल्ये कर्णे च शङ्किते। `विस्मयः परमो जज्ञे सर्वेषां पश्यतां नृणाम्
भीमसेनाने शल्याला खाली आपटल्यावर आणि कर्ण घाबरला तेव्हा पाहणाऱ्या सर्व लोकांना मोठे आश्चर्य वाटले.
ततो राजसमूहस्य पश्यतो वृक्षमारुजत्। ततस्तु भीमं संज्ञाभिर्वारयामास धर्मराट्
मग राजांच्या जमावासमोर तो झाडावर चढला; आणि धर्मराजाने भीमाला खूण करून थांबवले.
आकारज्ञस्तथा भ्रातुः पाण्डवोऽपि न्यवर्तत। धर्मराजश्च कौरव्य दुर्योधनममर्षणम्
भावाच्या खूणीतला अर्थ ओळखून पांडवही मागे हटला; आणि धर्मराजाने, हे कौरवा, रागावलेल्या दुर्योधनाला आवरले.
अयोधयत्सभामध्ये पश्यतां वै महीक्षिताम्। ततो दुर्योधनस्तं तु ह्यवज्ञाय युधिष्ठिरम्
तो राजांच्या सभेमध्ये, सर्वांच्या समोर लढला; पण दुर्योधनाने युधिष्ठिराचा अपमान करून त्या वेळी त्याच्याशी लढला नाही.
नायोधयत्तदा तेन बलवान्वै सुयोधनः। एतस्मिन्नन्तरेऽविध्यद्बाणेनानतपर्वणा
त्या वेळी बलवान दुर्योधनाने लढाई केली नाही; तेव्हा धर्मराज युधिष्ठिराने तीक्ष्ण बाणाने दुर्योधनावर वार केला.
दुर्योधनममित्रघ्नं धर्मराजो युधिष्ठिरः। ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दण्डाहत इवोरगः
धर्मराज युधिष्ठिराने दुर्योधन, जो शत्रूंचा नाश करणारा होता, त्याच्यावर बाण मारला; तेव्हा दुर्योधन काठीने मारलेल्या सापासारखा संतापला आणि राजावर जोर लावून पलटवार केला.
प्रत्ययुध्यत राजानं यत्नं परममास्थितः। छित्त्वा राजा धनुः सज्यं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे
त्याने राजावर तडाखा दिला आणि प्रचंड प्रयत्न करून लढला; राजाने युद्धात धृतराष्ट्रपुत्राच्या ताणलेल्या धनुष्याला छेदले आणि त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला, मग रणभूमी सोडून गेला.
अभ्यवर्षच्छरौघैस्तं स हित्वा प्राद्रवद्रणम्। दुःशासनस्तु संक्रुद्धः सहदेवेन पार्थिव
त्याच्यावर बाणांचा मारा करून तो निघून गेला; पण दु:शासन फारच संतापला आणि सहदेवासोबत युद्ध करू लागला, हे राजन.
युद्ध्वा च सुचिरं कालं सहदेवेन निर्जितः। उत्सृज्य च धनुः सङ्ख्ये जानुभ्यामवनीं गतः। उत्थाय सोऽभिदुद्राव सोसिं जग्राह चर्म च
सहदेवासोबत बरीच वेळ लढून दु:शासन हरला; त्याने युद्धात धनुष्य टाकून दिले आणि गुडघ्यावर बसला; मग उठून पुढे धावला आणि तलवार व ढाल उचलली.
विकर्णचित्रसेनाभ्यां निगृहीतश्च कौरवः। मा युद्धमिति कौरव्य ब्राह्मणेनाबलेन वै
विकर्ण आणि चित्रसेन यांनी त्या कौरवाला आवरले; आणि एका दुर्बल ब्राह्मणाने, 'युद्ध करू नका, हे कौरवा,' असे सांगितले.
दुःसहो नकुलश्चोभौ युद्धं कर्तुं समुद्यतै। तौ दृष्ट्वा कौरवा युद्धं वाक्यमूचुर्महाबलौ
दुःसह आणि नकुल दोघेही युद्धासाठी तयार होते; ते पाहून बलवान कौरवांनी असे शब्द सांगितले.
निवर्तन्तां भवन्तो वै कुतो विप्रेषु क्रूरता। दुर्बला ब्राह्मणाश्चेमे भवन्तो वै महाबलाः
'परत जा, मंडळी! ब्राह्मणांवर एवढी क्रूरता कशासाठी? हे ब्राह्मण दुर्बल आहेत आणि तुम्ही फार बलवान आहात.'