युद्धार्थी वासिताहेतोर्गजः प्रतिगजं यथा। भीमसेनं ययौ शल्यो मद्राणामीश्वरो बली
युद्धासाठी उत्सुक असलेला मद्रांचा राजा, बलवान शल्य, हत्तीने प्रतिस्पर्धी हत्तीवर जावे तसे भीमसेनावर चालून गेला.
दुर्योधनादयः सर्वे ब्राह्मणैः सह संगताः। मृदुपूर्वमयत्नेन प्रत्ययुध्यंस्तदाऽऽहवे
दुर्योधन आणि सर्व राजपुत्र ब्राह्मणांसह एकत्र येऊन त्या स्पर्धेत सहज आणि मृदू युद्ध करू लागले.
ततोऽर्जुनः प्रत्यविध्यदापतन्तं शितैः शरैः। कर्णं वैकर्तनं श्रीमान्विकृष्य बलवद्धनुः
मग अर्जुनाने आपले बलवान धनुष्य ओढून, समोर येणाऱ्या राधेयानं कर्णावर तीक्ष्ण बाण सोडले.
तेषां शराणां वेगेन शितानां तिग्मतेजसाम्। विमुह्यमानो राधेयो यत्नात्तमनुधावति
त्या तीक्ष्ण आणि जळजळीत बाणांच्या वेगाने राधेय गोंधळून गेला, पण प्रयत्नपूर्वक त्याच्या मागे लागला.
तावुभावप्यनिर्देश्यौ लाघवाज्जयतां वरौ। अयुध्येतां सुसंरब्धावन्योन्यविजिगीषिणौ
दोघेही वेगात ओळखता येणार नाहीत असे, विजयात श्रेष्ठ, एकमेकांना हरवण्यासाठी जोरात लढू लागले.
कृते प्रतिकृतं पश्य पश्य बाहुबलं च मे। इति शूरार्थवचनैरभाषेतां परस्परम्
'पाहिलेस का, मी तुझ्या कृतीला उत्तर दिले, माझ्या हाताची ताकद बघ!'—अशा शूर शब्दांत त्यांनी एकमेकांशी बोलले.
ततोऽर्जुनस्य भुजयोर्वीर्यमप्रतिमं भुवि। ज्ञात्वा वैकर्तनः कर्णः संरब्धः समयोधयत्
तेव्हा अर्जुनाच्या भुजांचे अद्वितीय बळ ओळखून, राधेचा पुत्र कर्ण संतापला आणि त्याने अर्जुनाला युद्धासाठी आव्हान दिलं.
अर्जुनेन प्रयुक्तांस्तान्बाणान्वेगवतस्तदा। प्रतिहत्य ननादोच्चैः सैन्यानि तदपूजयन्
त्या वेळी अर्जुनाने सोडलेले वेगवान बाण कर्णाने परतवले आणि मोठ्याने गर्जना केली; हे पाहून सैन्यांनी त्याचं कौतुक केलं.
तुष्यामि ते विप्रमुख्य भुजवीयर्स्य संयुगे। अविषादस्य चैवास्य शस्त्रास्त्रविजयस्य च
माझ्या युद्धातील पराक्रमावर, न डगमगता लढण्यावर आणि शस्त्रास्त्रांवरील तुझ्या प्रावीण्यावर मी तुझ्यावर खूश आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
किं त्वं साक्षाद्धनुर्वेदो रामो वा विप्रसत्तम। अथ साक्षाद्धरिहयः साक्षाद्वा विष्णुरच्युतः
तूच धनुर्विद्येचा मूर्तिमंत अवतार आहेस का, की प्रत्यक्ष रामचंद्र आहेस, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण? की तूच हरि, हय किंवा प्रत्यक्ष विष्णू आहेस का?
आत्मप्रच्छादनार्थं वै बाहुवीर्यमुपाश्रितः। विप्ररूपं विधायेदं मन्ये मां प्रतियुध्यसे
तुझं खरं रूप लपवण्यासाठी तू भुजाबळावर विश्वास ठेवून ब्राह्मणाचं रूप घेतलं आहेस आणि माझ्याशी लढतो आहेस, असं मला वाटतं.
न हि मामाहवे क्रुद्धमन्यः साक्षाच्छचीपतेः। पुमान्योधयितुं शक्तः पाण्डवाद्वा किरीटिनः
युद्धात मी रागावलेलो असताना, इंद्र किंवा मुकुटधारी अर्जुन यांच्याशिवाय दुसरा कोणीही मला सामोरा जाऊ शकत नाही.
दग्धा जतुगृहे सर्वे पाण्डवाः सार्जुनास्तदा। विनार्जुनं वा समरे मां निहन्तुमशक्नुवन्
लाक्षागृहात सर्व पांडव जळून गेले असता, अर्जुनाशिवाय इतर पांडवही मला युद्धात हरवू शकले नाहीत.
तमेवंवादिनं तत्र फाल्गुनः प्रत्यभाषत। नास्मि कर्ण धनुर्वेदो नास्मि रामः प्रतापवान्
असं म्हणणाऱ्या कर्णाला फाल्गुनाने उत्तर दिलं: मी धनुर्विद्येचा अवतार नाही, ना मी पराक्रमी राम आहे, हे कर्ण.
ब्राह्मणोऽस्मि युधां श्रेष्ठः सर्वशस्त्रभृतां वरः। ब्राह्मे पौरन्दरे चास्त्रे निष्ठितोगुरुशासनात्
मी ब्राह्मण आहे, हे युद्धातील श्रेष्ठ योद्ध्या, आणि सर्व शस्त्रधारींपैकी सर्वोत्तम आहे; गुरूंच्या शिकवणीनुसार मला ब्रह्मास्त्र आणि पौरंदर अस्त्र शिकले आहेत.
स्थितोऽस्म्यद्य रणे जेतुं त्वां वै वीर स्थिरो भव। `निर्जितोऽस्मीति वा ब्रूहि ततो व्रज यथासुखम्
आज मी तुला युद्धात हरवण्यासाठी ठामपणे उभा आहे, हे वीर; तूही ठाम उभा राहा, किंवा 'मी हरलो' असं कबूल करून हवे तसे निघून जा.
एवमुक्त्वाऽथ कर्णस्य धनुश्चिच्छेद पाण्डवः। ततोऽन्यद्धनुरादाय संयोद्धुं सन्दधे शरम्
असं म्हणून पांडवाने कर्णाचं धनुष्य तोडलं; मग कर्णाने दुसरं धनुष्य घेतलं आणि बाण लावून पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाला.
दृष्ट्वा तच्चापि कौन्तेयश्छित्वा तद्धनुराशुगैः। तथा वैकर्तनं कर्णं बिभेद समरेऽर्जुनः
ते पाहून कौन्तेयाने वेगाने बाणांनी ते धनुष्यही तोडलं आणि युद्धात अर्जुनाने राधेच्या कर्णाला जखमी केलं.
ततः कर्णस्तु राधेयः छिन्नछन्वा महाबलः। शरैरतीव विद्धाङ्गः पलायनमथाकरोत्
मग राधेचा कर्ण, ज्याचं धनुष्य तुटलं होतं आणि शरीर बाणांनी विद्ध झालं होतं, तो मोठ्या बळाचा असूनही पळून गेला.
पुनरायान्मुहूर्तेन गृहीत्वा सशरं धनुः। ववर्ष शरवर्षाणि पार्थं वैकर्तनस्तथा
पण थोड्याच वेळात तो परत आला, धनुष्य आणि बाण घेऊन, आणि राधेचा कर्णाने पार्थावर बाणांचा वर्षाव केला.
तानि वै शरजालानि कौन्तेयोऽभ्यहनच्छरैः। ज्ञात्वा सर्वाञ्शरान्घोरान्कर्णोऽदावद्द्रुतं बहिः
कौन्तेयाने आपल्या बाणांनी ते बाणांचे वर्षाव परतवले; आपले भयंकर बाण निष्फळ गेलेले पाहून कर्ण तिथून लवकर निघून गेला.
ब्राह्मं तेजस्तदाऽजय्यं मन्यमानो महारथः। अपरस्मिन्वनोद्देशे वीरौ शल्यवृकोदरौ
त्या ब्राह्मणाचं तेज अपराजेय आहे असं समजून, तो महायोद्धा दुसऱ्या वनभागात गेला, जिथे शल्य आणि भीमसेन हे दोन वीर होते.
बलिनौ युद्धसंपन्नौ विद्यया च बलेन च। अन्योन्यमाह्वयन्तौ तु मत्ताविव महागजौ
ते दोघंही बलवान आणि युद्धकुशल होते, विद्या आणि बळात निपुण होते; ते एकमेकांना आव्हान देत होते, जणू काही दोन मदमस्त हत्ती एकमेकांशी झुंजत आहेत.
मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव निघ्नन्तावितरेतरम्। प्रकर्षणाकर्षणयोरभ्याकर्षविकर्षणैः
ते एकमेकांना मुठी आणि गुडघ्यांनी मारत होते, ओढणी आणि खेचणी करत होते, आणि एकमेकांवर जोर आजमावत होते.
आचकर्षतुरन्योन्यं मुष्टिभिश्चापि जघ्नतुः। ततश्चटचटाशब्दः सुघोरो ह्यभवत्तयोः
त्यांनी एकमेकांना ओढले आणि मुठीने मारले; मग दोघांतून भीषण चटकन तुटल्याचा आवाज झाला.
पाषाणसंपातनिभैः प्रहारैरभिजघ्नतुः। मुहूर्तं तौ तदाऽन्योन्यं समरे पर्यकर्षताम्
त्यांनी एकमेकांना दगड धडकल्यासारख्या जोरदार फटक्यांनी मारले आणि काही काळ त्या दोघांनी रणांगणात एकमेकांना खेचत राहिले.
ततो भीमः समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां शल्यमाहवे। अपातयत्कुरुश्रेष्ठो ब्राह्मणा जहसुस्तदा
मग भीमाने युद्धात शल्याला दोन्ही हातांनी उचलून खाली आपटले; तेव्हा कुरूंच्या श्रेष्ठांमध्ये असलेल्या ब्राह्मणांनी हसले.
तत्राश्चर्यं भीमसेनश्चकार पुरुषर्षभः। यच्छल्यं पातितं भूमौ नावधीद्बलिनं बली
तेथे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमसेनाने एक आश्चर्य केले: शल्याला जमिनीवर आपटले तरी बलवान असलेल्या भीमाने त्याला मारले नाही.
पातिते भीमसेनेन शल्ये कर्णे च शङ्किते। `विस्मयः परमो जज्ञे सर्वेषां पश्यतां नृणाम्
भीमसेनाने शल्याला खाली आपटल्यावर आणि कर्ण घाबरला तेव्हा पाहणाऱ्या सर्व लोकांना मोठे आश्चर्य वाटले.
ततो राजसमूहस्य पश्यतो वृक्षमारुजत्। ततस्तु भीमं संज्ञाभिर्वारयामास धर्मराट्
मग राजांच्या जमावासमोर तो झाडावर चढला; आणि धर्मराजाने भीमाला खूण करून थांबवले.