तं दृष्ट्वा द्रुपदः प्रीतो बभूव रिपुसूदनः। सह सैन्यैश्च पार्थस्य साहाय्यार्थमियेष सः
त्याला पाहून शत्रूंचा संहार करणारा द्रुपद आनंदित झाला आणि आपल्या सैन्यांसह पार्थाला मदतीस यायचे ठरवले.
तस्मिंस्तु शब्दे महति प्रवृद्धे युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः। आवासमेवोपजगाम शीघ्रं सार्धं यमाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्याम्
तो मोठा आवाज वाढत असताना, धर्मप्रियांत श्रेष्ठ युधिष्ठिर दोन यमपुत्रांसह लगेच आपल्या निवासस्थानी परतला.
विद्धं तु लक्ष्यं प्रसमीक्ष्य कृष्णा पार्थं च शक्रप्रतिमं निरीक्ष्य। `स्वभ्यस्तरूपापि नवेव नित्यं विनापि हासं हसतीव कन्या
लक्ष्य भेदलेले आणि इंद्रासारखा दिसणारा पार्था पाहून, कृष्णा जरी बाहेरून शांत होती, तरी ती नव्याने फुलावी तशी भासत होती आणि न हसता देखील, जणू हसते आहे असे वाटत होते.
मदादृतेऽपि स्खलतीव भावै- र्वाचा विना व्याहरतीव दृष्ट्या। आदाय शुक्लं वरमाल्यदाम जगाम कुन्तीसुतमुत्स्मयन्ती
ती मद्यपान न केलेली असूनही भावनांनी थोडी डळमळीत वाटत होती; काही न बोलता नजरेतून बोलत होती; शुभ्र हार घेऊन, मंद हसत कुंतीपुत्राजवळ गेली.
गत्वा च पश्चात्प्रसमीक्ष्य कृष्णा पार्थस्य वक्षस्यविशङ्कमाना। क्षिप्त्वा स्रजं पार्थिववीरमध्ये वराय वव्रे द्विजसङ्घमध्ये
मग पुढे जाऊन, मागे वळून पाहून, कृष्णा कोणतीही भीती न बाळगता, राजवीरांच्या मध्ये पार्थाच्या छातीवर हार घालून, ब्राह्मणांच्या उपस्थितीत त्याला वर म्हणून निवडली.
शचीव देवेन्द्रमथाग्निदेवं स्वाहेव लक्ष्मीश्च यथा मुकुन्दम्। उषेव सूर्यं मदनं रतीव महेश्वरं पर्वतराजपुत्री
जशी शचीने इंद्राला, स्वाहेने अग्नीला, लक्ष्मीने मुकुंदाला, उषेने सूर्याला, रतीने मदनाला आणि पर्वतराजकन्येने महेश्वराला निवडलं, तशीच तिनेही केलं.
स तामुपादाय विजित्य रङ्गे द्विजातिभिस्तैरभिपूज्यमानः। रङ्गान्निरक्रामदचिन्त्यकर्मा पत्न्या तया चाप्यनुगम्यमानः
रंगभूमीत तिला जिंकून, ब्राह्मणांकडून सन्मान मिळवून, अद्भुत कृत्य करणारा तो आपल्या नव्या पत्नीला सोबत घेऊन सभेतून बाहेर पडला.
तस्मै दित्सति कन्यां तु ब्राह्मणाय तदा नृपे। कोप आसीन्महीपानामालोक्यान्योन्यमन्तिकात्
राजा त्या वेळी कन्या त्या ब्राह्मणाला देणार असताना, जवळ बसलेल्या राजांना एकमेकांकडे पाहून राग आला.
ऊचुः सर्वे समागम्य परस्परहितैषिणः। वयं सर्वे समाहूता द्रुपदेन दुरात्मना। संहत्य चाभ्यगच्छाम स्वयंवरदिदृक्षया
सर्व राजे एकत्र येऊन, एकमेकांच्या हितासाठी म्हणू लागले, 'आपण सर्वांना त्या दुष्ट द्रुपदाने बोलावलं आणि स्वयंवर पाहायला एकत्र आलो.'
अस्मानयमतिक्रम्य तृणीकृत्य च संगतान्। दातुमिच्छति विप्राय द्रौपदीं योषितां वराम्
'आपण सर्व इथे एकत्र आलो असताना, तो आपल्याला दुर्लक्ष करून, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रौपदीला त्या ब्राह्मणाला द्यायचं ठरवतो.'
अवरोप्येह वृक्षस्तु फलकाले निपात्यते। निहन्मैनं दुरात्मानं योयमस्मान्न मन्यते
जसं झाड फळ पिकल्यावर तोडतात, तसं या दुष्ट माणसाला, जो आपली काहीच किंमत करत नाही, आपण ठार करूया.
न ह्यर्हत्येष संमानं नापि वृद्धक्रमं गुणैः। हन्मैनं सह पुत्रेण दुराचारं नृपद्विषम्
याला ना सन्मान मिळायला हवा, ना वय किंवा गुण यांचा आदर. हा वाईट वागणारा, राजांचा शत्रू आणि त्याचा मुलगा, दोघांनाही आपण ठार करूया.
अयं हि सर्वानाहूय सत्कृत्य च नराधिपान्। गुणवद्भोजयित्वान्नं ततः पश्चान्न मन्यते
याने सर्व राजांना बोलावलं, आदरानं वागवलं, आणि गुणी लोकांना जेवायला घातलं; पण आता मात्र तो आपली काहीच दखल घेत नाही.
अस्मिन्राजसमवाये देवानामिव सन्नये। किमयं सदृशं कंचिन्नृपतिं नैव दृष्टवान्
राजांच्या या मोठ्या सभेत, जणू देवांचीच मेजवानी आहे, इथे याला स्वतःसारखा एकही राजा दिसला नाही का?
न च विप्रेष्वधीकारो विद्यते वरणं प्रति। स्वयंवरः क्षत्रियाणामितीयं प्रथिता श्रुतिः
ब्राह्मणांना वधू निवडण्याचा काहीही अधिकार नाही; स्वयंवर ही क्षत्रियांना दिलेली परंपरा आहे, असं सगळ्यांना माहीत आहे.
अथवा यदि कन्येयं न च कंचिद्बुभूषति। अग्नावेनां परिक्षिप्य याम राष्ट्राणि पार्थिवाः
किंवा, जर ही कन्या आपल्यापैकी कोणालाही निवडत नसेल, तर राजांनो, आपण तिला अग्नीने वेढून आपापल्या राज्यात परत जाऊया.
ब्राह्मणो यदि चापल्याल्लोभाद्वा कृतवानिदम्। विप्रियं पार्थिवेन्द्राणां नैष वध्यः कथंचन
कोणता ब्राह्मण जर उर्मटपणानं किंवा लोभापोटी राजांना न आवडणारा हा प्रकार केला असेल, तरी त्याला ठार मारायचं नाही.
ब्राह्मणार्थं हि नो राज्यं जीवितं हि वसूनि च। पुत्रपौत्रं च यच्चान्यदस्माकं विद्यते धनम्
आपलं राज्य, आपलं जीवन, आपली संपत्ती, आपली मुलं आणि नातवंडं, आणि आपल्याजवळ असलेलं सगळं धन — हे सर्व ब्राह्मणांसाठीच आहे.
अवमानभयाच्चैव स्वधर्मस्य च रक्षणात्। स्वयंवराणामन्येषां मा भूदेवंविधा गतिः
अपमानाची भीती आणि आपल्या धर्माचं रक्षण यासाठी, इतरांच्या स्वयंवरात असं काही घडू नये.
इत्युक्त्वा राजशार्दूला रुष्टाः परिघबाहवः। द्रुपदं तु जिघांसन्तः सायुधाः समुपाद्रवन्
असं म्हणून, वाघासारखे ते राजे, रागानं आणि हातात गज घेऊन, द्रुपदाला मारण्यासाठी त्याच्यावर धावले.
तान्गृहीतशरावापान्क्रुद्धानापततो बहून्। द्रुपदो वीक्ष्य संग्रासाद्ब्राह्मणाञ्छरणं गतः
हातात शस्त्र घेऊन रागानं धावणारे अनेक लोक पाहून, द्रुपद घाबरून ब्राह्मणांच्या आश्रयाला गेला.
न भयान्नापि कार्पण्यान्न प्राणपरिरक्षणात्। जगाम द्रुपदो विप्राञ्शमार्थी प्रत्यपद्यत
द्रुपद भीतीनं, कमकुवतपणानं किंवा प्राण वाचवण्यासाठी नाही, तर संरक्षण मिळावं म्हणून ब्राह्मणांकडे गेला.
वेगेनापततस्तांस्तु प्रभिन्नानिव वारणान्। पाण्डुपुत्रौ महेष्वासौ प्रतियातावरिन्दमौ
मग पांडूचे दोन बलवान पुत्र, मोठे धनुर्धारी आणि शत्रूंचा पराभव करणारे, जणू उन्मत्त हत्तींच्या झुंडीला परतवावं तसं, त्यांना मागे हटवू लागले.
ततः समुत्पेतुरुदायुधास्ते महीक्षितो बद्धगोधाङ्गुलित्राः। जिघांसमानाः कुरुराजपुत्रा- वमर्षयन्तोऽर्जुनभीमसेनौ
मग ते राजे, हातात शस्त्र घेऊन आणि बोटांना कातडीच्या पट्ट्या बांधून, अर्जुन आणि भीमसेन या कौरवपुत्रांना मारण्यासाठी उठले, त्यांचा तिटकारा सहन करू शकले नाहीत.
ततस्तु भीमोऽद्भुतभीमकर्मा महाबलो वज्रसमानसारः। उत्पाट्य दोर्भ्यां द्रुममेकवीरो निष्पत्रयामास यथा गजेन्द्रः
मग भीम, अद्भुत आणि भयंकर कृत्य करणारा, वज्रासारखा बलवान, आपल्या दोन हातांनी एक झाड उपटून, जसा हत्तींचा राजा करतो, तसा उभा राहिला.
तं वृक्षमादाय रिपुप्रमाथी दण्डीव दण्डं पितृराज उग्रम्। तस्थौ समीपे पुरुषर्षभस्य पार्थस्य पार्थः पृथुदीर्घबाहुः
तो झाड शस्त्रासारखं घेऊन, जसा यमराज आपला गज घेऊन उभा राहतो, तसा तो पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनाजवळ, रुंद आणि लांब हातांनी उभा राहिला.
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि- र्जिष्णुः स हि भ्रातुरचिन्त्यकर्मा। विसिष्मिये चापि भयं विहाय तस्थौ धनुर्गृह्य महेन्द्रकर्मा
हे माणसाच्या कल्पनेपलीकडचं कृत्य पाहून — आपल्या भावाचं अद्भुत कर्तृत्व पाहून — इंद्रासारखी कृत्य करणारा अर्जुन आश्चर्यचकित झाला, भीती झटकून धनुष्य हातात घेऊन उभा राहिला.
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि- र्जिष्णोः सहभ्रातुरचिन्त्यकर्मा। दामोदरो भ्रातरमुग्रवीर्यं हलायुधं वाक्यमिदं बभाषे
हे माणसाच्या कल्पनेपलीकडचं कृत्य पाहून — आपल्या भावाचं अद्भुत कर्तृत्व पाहून — दामोदरानं आपल्या बलवान, हलधर भावाला हे शब्द सांगितले.
य एष सिंहर्षभखेलगामी मदद्धनुः कर्षति तालमात्रम्। एषोऽर्जुनो नात्र विचार्यमस्ति यद्यस्मि संकर्षण वासुदेवः
जो हा सिंहासारखा, वृषभासारखा चालतो आणि मदाने भरलेला धनुष्य पूर्णपणे ओढतो, तो अर्जुनच आहे, यात शंका नाही; नाहीतर तो संकर्षण किंवा वासुदेव असावा.
यस्त्वेष वृक्षं तरसाऽवभज्य राज्ञां निकारे सहसा प्रवृत्तः। वृकोदरान्नान्य इहैतदद्य कर्तुं समर्थः समरे पृथिव्याम्
जो हा झाड उखडून राजांच्या स्पर्धेत उतरला, आज पृथ्वीवर युद्धात हे फक्त वृकोदरच करू शकतो, दुसरा कोणीही नाही.