केचिदाहुर्युवा श्रीमान्नागराजकरोपमः। पीनस्कन्धोरुबाहुश्च धैर्येण हिमवानिव
काही जण म्हणाले, 'तो तरुण आहे, तेजस्वी आहे, त्याचे खांदे आणि हात नागराजासारखे मजबूत आहेत, आणि धैर्याने हिमालयासारखा स्थिर आहे.'
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मत्तनागेन्द्रविक्रमः। संभाव्यमस्मिन्कर्मेदमुत्साहाच्चानुमीयते
त्याची चाल सिंहासारखी आहे, तो तेजस्वी आहे, आणि मदाने भरलेल्या हत्तीच्या ताकदीसारखा धाडसी आहे; त्याच्या उत्साहावरून हे काम त्याच्याकरता शक्य वाटते.
शक्तिरस्य महोत्साहा न ह्यशक्तः स्वयं व्रजेत्। न च तद्विद्यते किंचित्कर्म लोकेषु यद्भवेत्
त्याच्यात मोठी शक्ती आणि उत्साह आहे; कारण ज्याच्यात ताकद नाही, तो स्वतःहून पुढे येणार नाही, आणि जगात असे कोणतेही काम नाही जे साधता येत नाही.
ब्राह्मणानामसाध्यं च नृषु संस्थानचारिषु। अब्भक्षा वायुभक्षाश्च फलाहारा दृढव्रताः
माणसांत वावरणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी काहीही अशक्य नाही; काही पाण्यावर, काही वाऱ्यावर, तर काही फळांवर उपवास करतात आणि आपली व्रतं पाळतात.
दुर्बला अपि विप्रा हि बलीयांसः स्वेतजसा। ब्राह्मणो नावमन्तव्यः सदसद्वा समाचरन्
ब्राह्मण जरी शरीराने दुर्बळ असला, तरी त्याच्या तपशक्तीने तो बलवान असतो; ब्राह्मणाने चांगले किंवा वाईट काहीही केले, तरी त्याचा तिरस्कार करू नये.
सुखं दुःखं महद्ध्रस्वं कर्म यत्समुपागतम्। जामदग्न्येन रामेण निर्जिताः क्षत्रिया युधि
सुख असो वा दुःख, मोठे असो वा लहान, ज्या कोणत्या प्रसंगाला सामोरे जावे लागले, त्या सर्वांत जामदग्नी रामाने क्षत्रियांना युद्धात हरवले.
पीतः समुद्रोऽगस्त्येन अगाधो ब्रह्मतेजसा। तस्माद्ब्रुवन्तु सर्वेऽत्र वटुरेष धनुर्महान्
अगस्त्य ऋषींनी आपल्या तपशक्तीने अथांग समुद्र पिऊन टाकला; म्हणून सर्वांनी कबूल करावे—हा तरुण महान आहे आणि हे धनुष्यही मोठे आहे.
आरोपयतु शीघ्रं वै तथेत्यूचुर्द्विजर्षभाः
'त्याने लवकरच हे धनुष्य ओढावे,' असे श्रेष्ठ द्विजजन म्हणाले.
अर्जुनो धनुषोऽभ्याशे तस्थौ गिरिरिवाचलः। `अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमथाब्रवीत्
अर्जुन त्या धनुष्याजवळ डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला; मग पांडवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनाने धृष्टद्युम्नाला सांगितले.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽब्रवीद्वचः
अर्जुनाचे ते बोलणे ऐकून, धृष्टद्युम्नाने उत्तर दिले.
ब्राह्मणो वाथ राजन्यो वैश्यो वा शूद्र एव वा। एतेषां यो धनुःश्रेष्ठं सज्यं कुर्याद्द्विजोत्तम
तो ब्राह्मण असो, क्षत्रिय असो, वैश्य असो किंवा शूद्र असो—त्यांच्यात जो हे उत्तम धनुष्य ओढेल, हे श्रेष्ठ द्विजजनांनो,
तस्मै प्रदेया भगिनी सत्यमुक्तं मया वचः
त्यालाच माझी बहीण दिली जाईल; हे मी खरी प्रतिज्ञा करतो.
ततः पश्चान्महातेजाः पाण्डवो रणदुर्जयः।' स तद्धनुः परिक्रम्य प्रदक्षिणमथाकरोत्
मग तो तेजस्वी, रणात कुणालाही न जिंकता येणार नाही असा पांडव, त्या धनुष्याभोवती उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा घालत गेला.
प्रणम्य शिरसा देवमीनं वरदं प्रभुम्। कृष्णं च मनसा कृत्वा जगृहे चार्जुनो धनुः
त्याने डोकं झुकवून वर देणाऱ्या, प्रभू असलेल्या मीनरूप देवाला वंदन केलं आणि मनात कृष्णाचं स्मरण करून अर्जुनाने ते धनुष्य उचललं.
यत्पार्थिवै रुक्मसुनीथवक्रै राधेयदुर्योधनशल्यसाल्वैः। तदा धनुर्वेदपरैर्नृसिंहैः कृतं न सज्यं महतोऽपि यत्नात्
ते धनुष्य, जे सोनेरी पताका आणि वाकडी कमाने असलेले कर्ण, दुर्योधन, शल्य, साल्व आणि धनुर्विद्येत पारंगत, सिंहासारखे वीर राजे खूप प्रयत्न करूनही चढवू शकले नाहीत,
तदर्जुनो वीर्यवतां सदर्प- स्तदैन्द्रिरिन्द्रावरजप्रभावः। सज्यं च चक्रे निमिषान्तरेण शरांश्च जग्राह दशार्दसङ्ख्यान्
तेच धनुष्य, वीरांमध्ये अभिमानी आणि इंद्रासारखी शक्ती व तेज असलेला अर्जुनाने क्षणात चढवले आणि पाच बाण हातात घेतले.
विव्याध लक्ष्यं निपपात तच्च छिद्रेण भूमौ सहसातिविद्धम्। ततोऽन्तरिक्षे च बभूव नादः समाजमध्ये च महान्निनादः
त्याने लक्ष्यावर बाण मारला, ते भेदून ते ताबडतोब जमिनीवर पडले; मग आकाशात नाद झाला आणि सभेत मोठा गोंगाट उठला.
पुष्पाणि दिव्यानि ववर्ष देवः पार्थस्य मूर्ध्नि द्विषतां निहन्तुः
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या पार्थाच्या डोक्यावर देवाने दिव्य फुलांची वृष्टी केली.
चेलानि विव्यधुस्तत्र ब्राह्मणाश्च सहस्रशः। विलक्षितास्ततश्चक्रुर्हाहाकारांश्च सर्वशः। न्यपतंश्चात्र नभसः समन्तात्पुष्पवृष्टयः
तेथे हजारो ब्राह्मणांनी वस्त्रे फिरवली, सगळीकडे आश्चर्याने हाहा म्हणत ओरडले, आणि आकाशातून सर्व बाजूंनी फुलांची वृष्टी झाली.
शताङ्गानि च तूर्याणि वादकाः समवादयन्। सूतमागधसङ्घाश्चाप्यस्तुवंस्तत्र सुस्वराः
वादकांनी शेकडो वाद्ये वाजवली आणि सूत, मागध गटांनी गोड आवाजात त्याची स्तुती केली.
तं दृष्ट्वा द्रुपदः प्रीतो बभूव रिपुसूदनः। सह सैन्यैश्च पार्थस्य साहाय्यार्थमियेष सः
त्याला पाहून शत्रूंचा संहार करणारा द्रुपद आनंदित झाला आणि आपल्या सैन्यांसह पार्थाला मदतीस यायचे ठरवले.
तस्मिंस्तु शब्दे महति प्रवृद्धे युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः। आवासमेवोपजगाम शीघ्रं सार्धं यमाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्याम्
तो मोठा आवाज वाढत असताना, धर्मप्रियांत श्रेष्ठ युधिष्ठिर दोन यमपुत्रांसह लगेच आपल्या निवासस्थानी परतला.
विद्धं तु लक्ष्यं प्रसमीक्ष्य कृष्णा पार्थं च शक्रप्रतिमं निरीक्ष्य। `स्वभ्यस्तरूपापि नवेव नित्यं विनापि हासं हसतीव कन्या
लक्ष्य भेदलेले आणि इंद्रासारखा दिसणारा पार्था पाहून, कृष्णा जरी बाहेरून शांत होती, तरी ती नव्याने फुलावी तशी भासत होती आणि न हसता देखील, जणू हसते आहे असे वाटत होते.
मदादृतेऽपि स्खलतीव भावै- र्वाचा विना व्याहरतीव दृष्ट्या। आदाय शुक्लं वरमाल्यदाम जगाम कुन्तीसुतमुत्स्मयन्ती
ती मद्यपान न केलेली असूनही भावनांनी थोडी डळमळीत वाटत होती; काही न बोलता नजरेतून बोलत होती; शुभ्र हार घेऊन, मंद हसत कुंतीपुत्राजवळ गेली.
गत्वा च पश्चात्प्रसमीक्ष्य कृष्णा पार्थस्य वक्षस्यविशङ्कमाना। क्षिप्त्वा स्रजं पार्थिववीरमध्ये वराय वव्रे द्विजसङ्घमध्ये
मग पुढे जाऊन, मागे वळून पाहून, कृष्णा कोणतीही भीती न बाळगता, राजवीरांच्या मध्ये पार्थाच्या छातीवर हार घालून, ब्राह्मणांच्या उपस्थितीत त्याला वर म्हणून निवडली.
शचीव देवेन्द्रमथाग्निदेवं स्वाहेव लक्ष्मीश्च यथा मुकुन्दम्। उषेव सूर्यं मदनं रतीव महेश्वरं पर्वतराजपुत्री
जशी शचीने इंद्राला, स्वाहेने अग्नीला, लक्ष्मीने मुकुंदाला, उषेने सूर्याला, रतीने मदनाला आणि पर्वतराजकन्येने महेश्वराला निवडलं, तशीच तिनेही केलं.
स तामुपादाय विजित्य रङ्गे द्विजातिभिस्तैरभिपूज्यमानः। रङ्गान्निरक्रामदचिन्त्यकर्मा पत्न्या तया चाप्यनुगम्यमानः
रंगभूमीत तिला जिंकून, ब्राह्मणांकडून सन्मान मिळवून, अद्भुत कृत्य करणारा तो आपल्या नव्या पत्नीला सोबत घेऊन सभेतून बाहेर पडला.
तस्मै दित्सति कन्यां तु ब्राह्मणाय तदा नृपे। कोप आसीन्महीपानामालोक्यान्योन्यमन्तिकात्
राजा त्या वेळी कन्या त्या ब्राह्मणाला देणार असताना, जवळ बसलेल्या राजांना एकमेकांकडे पाहून राग आला.
ऊचुः सर्वे समागम्य परस्परहितैषिणः। वयं सर्वे समाहूता द्रुपदेन दुरात्मना। संहत्य चाभ्यगच्छाम स्वयंवरदिदृक्षया
सर्व राजे एकत्र येऊन, एकमेकांच्या हितासाठी म्हणू लागले, 'आपण सर्वांना त्या दुष्ट द्रुपदाने बोलावलं आणि स्वयंवर पाहायला एकत्र आलो.'
अस्मानयमतिक्रम्य तृणीकृत्य च संगतान्। दातुमिच्छति विप्राय द्रौपदीं योषितां वराम्
'आपण सर्व इथे एकत्र आलो असताना, तो आपल्याला दुर्लक्ष करून, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रौपदीला त्या ब्राह्मणाला द्यायचं ठरवतो.'