ततो वरिष्ठः सुरदानवाना- मुदरधीर्वृष्णिकुलप्रवीरः। जहर्ष रामेण स पीड्य हस्तं हस्तंगतां पाण्डुसुतस्य मत्वा
मग देव-दानवांमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान, वृष्णिकुलातील प्रमुख, श्रीकृष्णाने आनंद मानला, कारण रामाने अर्जुनाचा हात पकडल्यावर तो आता आपल्या हातात आला असे त्याला वाटले.
न जज्ञिरेऽन्ये नृपविप्रमुख्याः संछन्नरूपानथ पाण्डुपुत्रान्। विना हि लोके च यदुप्रवीरौ धौम्यं हि धर्मं सह सोदरांश्च
पण इतर प्रमुख राजे आणि ब्राह्मणांना, पांडवांचे रूप लपवले असल्याने, ते ओळखता आले नाहीत; फक्त जगातील दोन वृष्णिश्रेष्ठ, धौम्य, धर्म आणि त्यांचे भाऊ सोडून.
यदा निवृत्ता राजानो धनुषः सज्यकर्मणः। अथोदतिष्ठद्विप्राणां मध्याज्जिष्णुरुदारधीः
राजांनी धनुष्य जुळवण्याचा प्रयत्न सोडल्यावर, उदार मनाचा अर्जुन ब्राह्मणांच्या मध्ये उठला.
उदक्रोशन्विप्रमुख्या विधुन्वन्तोऽजिनानि च। दृष्ट्वा संप्रस्थितं पार्थमिन्द्रकेतुसमप्रभम्
पार्थ पुढे जाताना, इंद्रध्वजासारखा तेजस्वी दिसत होता; ते पाहून प्रमुख ब्राह्मणांनी हरणचर्म हलवत, मोठ्याने ओरडले.
केचिदासन्विमनसः केचिदासन्मुदान्विताः। आहुः परस्परं केचिन्निपुणा बुद्धिजीविनः
काही जण निराश झाले, काहींच्या मनात आनंद भरला; काही हुशार आणि शहाण्या लोकांनी एकमेकांशी चर्चा केली.
यत्कर्णशल्यप्रमुखैः क्षत्रियैर्लोकविश्रुतैः। नानतं बलवद्भिर्हि धनुर्वेदपरायणैः
हे धनुष्य, जे सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे, कर्ण आणि शल्यासारख्या बलवान क्षत्रियांकडून हाताळले गेले आहे, जे धनुर्विद्येत पारंगत आहेत.
तत्कथं त्वकृतास्त्रेण प्राणतो दुर्बलीयसा। वटुमात्रेण शक्यं हि सज्यं कर्तुं धनुर्द्विजाः
मग शस्त्रविद्येत न शिकलेल्या, शरीराने दुर्बळ आणि अजून लहान असलेल्या मुलाने हे धनुष्य कसे ओढता येईल, हे द्विजजनांनो?
अवहास्या भविष्यन्ति ब्राह्मणाः सर्वराजसु। कर्मण्यस्मिन्नसंसिद्धे चापलादपरीक्षिते
जर हे काम नीट पार पाडले नाही आणि घाईघाईने, न तपासता प्रयत्न केला, तर सर्व राजांच्या नजरेत ब्राह्मणांची थट्टा होईल.
यद्येष दर्पाद्धर्षाद्वाप्यथ ब्राह्मणचापलात्। प्रस्थितो धनुरायन्तुं वार्यतां साधु मा गमत्
जर तो गर्वाने, उद्दटपणाने किंवा ब्राह्मणांच्या सहजतेमुळे हे धनुष्य ओढायला पुढे आला असेल, तर त्याला थांबवा—त्याला जाऊ देऊ नका.
नावहास्या भविष्यामो न च लाघवमास्थिताः। न च विद्विष्टतां लोके गमिष्यामो महीक्षिताम्
आपण कुणाच्या हसण्याचा विषय होणार नाही, आपली किंमत कमी होणार नाही, आणि पृथ्वीवरील राजांची आपल्यावर दुश्मनी येणार नाही.
केचिदाहुर्युवा श्रीमान्नागराजकरोपमः। पीनस्कन्धोरुबाहुश्च धैर्येण हिमवानिव
काही जण म्हणाले, 'तो तरुण आहे, तेजस्वी आहे, त्याचे खांदे आणि हात नागराजासारखे मजबूत आहेत, आणि धैर्याने हिमालयासारखा स्थिर आहे.'
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मत्तनागेन्द्रविक्रमः। संभाव्यमस्मिन्कर्मेदमुत्साहाच्चानुमीयते
त्याची चाल सिंहासारखी आहे, तो तेजस्वी आहे, आणि मदाने भरलेल्या हत्तीच्या ताकदीसारखा धाडसी आहे; त्याच्या उत्साहावरून हे काम त्याच्याकरता शक्य वाटते.
शक्तिरस्य महोत्साहा न ह्यशक्तः स्वयं व्रजेत्। न च तद्विद्यते किंचित्कर्म लोकेषु यद्भवेत्
त्याच्यात मोठी शक्ती आणि उत्साह आहे; कारण ज्याच्यात ताकद नाही, तो स्वतःहून पुढे येणार नाही, आणि जगात असे कोणतेही काम नाही जे साधता येत नाही.
ब्राह्मणानामसाध्यं च नृषु संस्थानचारिषु। अब्भक्षा वायुभक्षाश्च फलाहारा दृढव्रताः
माणसांत वावरणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी काहीही अशक्य नाही; काही पाण्यावर, काही वाऱ्यावर, तर काही फळांवर उपवास करतात आणि आपली व्रतं पाळतात.
दुर्बला अपि विप्रा हि बलीयांसः स्वेतजसा। ब्राह्मणो नावमन्तव्यः सदसद्वा समाचरन्
ब्राह्मण जरी शरीराने दुर्बळ असला, तरी त्याच्या तपशक्तीने तो बलवान असतो; ब्राह्मणाने चांगले किंवा वाईट काहीही केले, तरी त्याचा तिरस्कार करू नये.
सुखं दुःखं महद्ध्रस्वं कर्म यत्समुपागतम्। जामदग्न्येन रामेण निर्जिताः क्षत्रिया युधि
सुख असो वा दुःख, मोठे असो वा लहान, ज्या कोणत्या प्रसंगाला सामोरे जावे लागले, त्या सर्वांत जामदग्नी रामाने क्षत्रियांना युद्धात हरवले.
पीतः समुद्रोऽगस्त्येन अगाधो ब्रह्मतेजसा। तस्माद्ब्रुवन्तु सर्वेऽत्र वटुरेष धनुर्महान्
अगस्त्य ऋषींनी आपल्या तपशक्तीने अथांग समुद्र पिऊन टाकला; म्हणून सर्वांनी कबूल करावे—हा तरुण महान आहे आणि हे धनुष्यही मोठे आहे.
आरोपयतु शीघ्रं वै तथेत्यूचुर्द्विजर्षभाः
'त्याने लवकरच हे धनुष्य ओढावे,' असे श्रेष्ठ द्विजजन म्हणाले.
अर्जुनो धनुषोऽभ्याशे तस्थौ गिरिरिवाचलः। `अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमथाब्रवीत्
अर्जुन त्या धनुष्याजवळ डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला; मग पांडवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनाने धृष्टद्युम्नाला सांगितले.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽब्रवीद्वचः
अर्जुनाचे ते बोलणे ऐकून, धृष्टद्युम्नाने उत्तर दिले.
ब्राह्मणो वाथ राजन्यो वैश्यो वा शूद्र एव वा। एतेषां यो धनुःश्रेष्ठं सज्यं कुर्याद्द्विजोत्तम
तो ब्राह्मण असो, क्षत्रिय असो, वैश्य असो किंवा शूद्र असो—त्यांच्यात जो हे उत्तम धनुष्य ओढेल, हे श्रेष्ठ द्विजजनांनो,
तस्मै प्रदेया भगिनी सत्यमुक्तं मया वचः
त्यालाच माझी बहीण दिली जाईल; हे मी खरी प्रतिज्ञा करतो.
ततः पश्चान्महातेजाः पाण्डवो रणदुर्जयः।' स तद्धनुः परिक्रम्य प्रदक्षिणमथाकरोत्
मग तो तेजस्वी, रणात कुणालाही न जिंकता येणार नाही असा पांडव, त्या धनुष्याभोवती उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा घालत गेला.
प्रणम्य शिरसा देवमीनं वरदं प्रभुम्। कृष्णं च मनसा कृत्वा जगृहे चार्जुनो धनुः
त्याने डोकं झुकवून वर देणाऱ्या, प्रभू असलेल्या मीनरूप देवाला वंदन केलं आणि मनात कृष्णाचं स्मरण करून अर्जुनाने ते धनुष्य उचललं.
यत्पार्थिवै रुक्मसुनीथवक्रै राधेयदुर्योधनशल्यसाल्वैः। तदा धनुर्वेदपरैर्नृसिंहैः कृतं न सज्यं महतोऽपि यत्नात्
ते धनुष्य, जे सोनेरी पताका आणि वाकडी कमाने असलेले कर्ण, दुर्योधन, शल्य, साल्व आणि धनुर्विद्येत पारंगत, सिंहासारखे वीर राजे खूप प्रयत्न करूनही चढवू शकले नाहीत,
तदर्जुनो वीर्यवतां सदर्प- स्तदैन्द्रिरिन्द्रावरजप्रभावः। सज्यं च चक्रे निमिषान्तरेण शरांश्च जग्राह दशार्दसङ्ख्यान्
तेच धनुष्य, वीरांमध्ये अभिमानी आणि इंद्रासारखी शक्ती व तेज असलेला अर्जुनाने क्षणात चढवले आणि पाच बाण हातात घेतले.
विव्याध लक्ष्यं निपपात तच्च छिद्रेण भूमौ सहसातिविद्धम्। ततोऽन्तरिक्षे च बभूव नादः समाजमध्ये च महान्निनादः
त्याने लक्ष्यावर बाण मारला, ते भेदून ते ताबडतोब जमिनीवर पडले; मग आकाशात नाद झाला आणि सभेत मोठा गोंगाट उठला.
पुष्पाणि दिव्यानि ववर्ष देवः पार्थस्य मूर्ध्नि द्विषतां निहन्तुः
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या पार्थाच्या डोक्यावर देवाने दिव्य फुलांची वृष्टी केली.
चेलानि विव्यधुस्तत्र ब्राह्मणाश्च सहस्रशः। विलक्षितास्ततश्चक्रुर्हाहाकारांश्च सर्वशः। न्यपतंश्चात्र नभसः समन्तात्पुष्पवृष्टयः
तेथे हजारो ब्राह्मणांनी वस्त्रे फिरवली, सगळीकडे आश्चर्याने हाहा म्हणत ओरडले, आणि आकाशातून सर्व बाजूंनी फुलांची वृष्टी झाली.
शताङ्गानि च तूर्याणि वादकाः समवादयन्। सूतमागधसङ्घाश्चाप्यस्तुवंस्तत्र सुस्वराः
वादकांनी शेकडो वाद्ये वाजवली आणि सूत, मागध गटांनी गोड आवाजात त्याची स्तुती केली.