मानी दृढास्त्रसंपन्नः सर्वैश्च नृपलक्षणैः। उत्थितः सहसा तत्र भ्रातृमध्ये महाबलः
अहंकारी, मजबूत अस्त्रशस्त्र हाताळणारा, सर्व राजचिन्हांनी युक्त, तो आपल्या भावांमध्ये अचानक उठला.
विलोक्य द्रौपदीं हृष्टो धनुषोऽभ्याशमागमत्। स बभौ धनुरादाय शक्रश्चापधरो यथा
द्रौपदीकडे पाहून आनंदी झाला आणि धनुष्याजवळ गेला; धनुष्य उचलून तो इंद्र जसा धनुष्य घेऊन शोभतो तसा दिसला.
धनुरारोपयामास तिलमात्रेऽभ्यताडयत्। आरोप्यमाणं तद्राजा धनुषा बलिना तदा
त्याने धनुष्य जुळवायला सुरुवात केली आणि तीळाच्या दाण्याएवढे वाजवले; त्या वेळी तो बलवान राजा धनुष्य जुळवत होता.
उत्तानशय्यमपतदङ्गुल्यन्तरताडितः। स ययौ ताडितस्तेन व्रीडन्निव नराधिपः
बोटांच्या मध्ये लागून तो सरळ पाठीवर पडला; असे घडल्यावर तो राजा जणू लाजून तिथून निघून गेला.
ततो वैकर्तनः कर्णो वृषा वै सूतनन्दनः। धनुरभ्याशमागम्य तोलयामास तद्धनुः
मग सूतानंदन कर्ण, पुरुषांमध्ये वृषभ, धनुष्याजवळ गेला आणि ते उचलू लागला.
तं चाप्यारोप्यमाणं तद्रोममात्रेऽभ्यताडयत्। त्रैलोक्यविजयी कर्णः सत्वे त्रैलोक्यविश्रुतः
तो धनुष्य जुळवत असताना, केसाच्या रेषेइतके वाजवले; तीनही लोकांचा विजेता, पराक्रमाने प्रसिद्ध कर्ण.
धनुषा सोऽपि निर्धूत इति सर्वे भयाकुलाः। एवं कर्णे विनिर्धूते धनुषा च नृपोत्तमाः
त्यालाही धनुष्याने झटकून दिले, आणि सर्वजण घाबरले; असे कर्ण धनुष्याने झटकला गेल्यावर, श्रेष्ठ राजेही घाबरले.
चक्षुर्भिरपि नापश्यन्विनम्रमुखपङ्कजाः। दृष्ट्वा कर्णं विनिर्धूतं लोके वीरा नृपोत्तमाः
त्यांचे कमळासारखे चेहरे खाली वाकले, डोळ्यांनीही पाहू शकले नाहीत; कर्ण झटकला गेल्याचे पाहून, वीर आणि श्रेष्ठ राजे.
निराशा धनुरुद्धारे द्रौपदीसंगमेऽपि च
धनुष्य उचलण्यात आणि द्रौपदी मिळवण्यात त्यांची आशा संपली.
तस्मिंस्तु संभ्रान्तजने समाजे निक्षिप्तवादेषु जनाधिपेषु। कुन्तीसुतो जिष्णुरियेष कर्तुं सज्यं धनुस्तत्सशरं च वीरः
त्या गोंधळलेल्या सभेत, राजांनी आशा सोडली असताना, कुंतीपुत्र अर्जुन, विजयी, धनुष्य आणि बाण घेऊन ते जुळवायला सज्ज झाला.
ततो वरिष्ठः सुरदानवाना- मुदरधीर्वृष्णिकुलप्रवीरः। जहर्ष रामेण स पीड्य हस्तं हस्तंगतां पाण्डुसुतस्य मत्वा
मग देव-दानवांमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान, वृष्णिकुलातील प्रमुख, श्रीकृष्णाने आनंद मानला, कारण रामाने अर्जुनाचा हात पकडल्यावर तो आता आपल्या हातात आला असे त्याला वाटले.
न जज्ञिरेऽन्ये नृपविप्रमुख्याः संछन्नरूपानथ पाण्डुपुत्रान्। विना हि लोके च यदुप्रवीरौ धौम्यं हि धर्मं सह सोदरांश्च
पण इतर प्रमुख राजे आणि ब्राह्मणांना, पांडवांचे रूप लपवले असल्याने, ते ओळखता आले नाहीत; फक्त जगातील दोन वृष्णिश्रेष्ठ, धौम्य, धर्म आणि त्यांचे भाऊ सोडून.
यदा निवृत्ता राजानो धनुषः सज्यकर्मणः। अथोदतिष्ठद्विप्राणां मध्याज्जिष्णुरुदारधीः
राजांनी धनुष्य जुळवण्याचा प्रयत्न सोडल्यावर, उदार मनाचा अर्जुन ब्राह्मणांच्या मध्ये उठला.
उदक्रोशन्विप्रमुख्या विधुन्वन्तोऽजिनानि च। दृष्ट्वा संप्रस्थितं पार्थमिन्द्रकेतुसमप्रभम्
पार्थ पुढे जाताना, इंद्रध्वजासारखा तेजस्वी दिसत होता; ते पाहून प्रमुख ब्राह्मणांनी हरणचर्म हलवत, मोठ्याने ओरडले.
केचिदासन्विमनसः केचिदासन्मुदान्विताः। आहुः परस्परं केचिन्निपुणा बुद्धिजीविनः
काही जण निराश झाले, काहींच्या मनात आनंद भरला; काही हुशार आणि शहाण्या लोकांनी एकमेकांशी चर्चा केली.
यत्कर्णशल्यप्रमुखैः क्षत्रियैर्लोकविश्रुतैः। नानतं बलवद्भिर्हि धनुर्वेदपरायणैः
हे धनुष्य, जे सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे, कर्ण आणि शल्यासारख्या बलवान क्षत्रियांकडून हाताळले गेले आहे, जे धनुर्विद्येत पारंगत आहेत.
तत्कथं त्वकृतास्त्रेण प्राणतो दुर्बलीयसा। वटुमात्रेण शक्यं हि सज्यं कर्तुं धनुर्द्विजाः
मग शस्त्रविद्येत न शिकलेल्या, शरीराने दुर्बळ आणि अजून लहान असलेल्या मुलाने हे धनुष्य कसे ओढता येईल, हे द्विजजनांनो?
अवहास्या भविष्यन्ति ब्राह्मणाः सर्वराजसु। कर्मण्यस्मिन्नसंसिद्धे चापलादपरीक्षिते
जर हे काम नीट पार पाडले नाही आणि घाईघाईने, न तपासता प्रयत्न केला, तर सर्व राजांच्या नजरेत ब्राह्मणांची थट्टा होईल.
यद्येष दर्पाद्धर्षाद्वाप्यथ ब्राह्मणचापलात्। प्रस्थितो धनुरायन्तुं वार्यतां साधु मा गमत्
जर तो गर्वाने, उद्दटपणाने किंवा ब्राह्मणांच्या सहजतेमुळे हे धनुष्य ओढायला पुढे आला असेल, तर त्याला थांबवा—त्याला जाऊ देऊ नका.
नावहास्या भविष्यामो न च लाघवमास्थिताः। न च विद्विष्टतां लोके गमिष्यामो महीक्षिताम्
आपण कुणाच्या हसण्याचा विषय होणार नाही, आपली किंमत कमी होणार नाही, आणि पृथ्वीवरील राजांची आपल्यावर दुश्मनी येणार नाही.
केचिदाहुर्युवा श्रीमान्नागराजकरोपमः। पीनस्कन्धोरुबाहुश्च धैर्येण हिमवानिव
काही जण म्हणाले, 'तो तरुण आहे, तेजस्वी आहे, त्याचे खांदे आणि हात नागराजासारखे मजबूत आहेत, आणि धैर्याने हिमालयासारखा स्थिर आहे.'
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मत्तनागेन्द्रविक्रमः। संभाव्यमस्मिन्कर्मेदमुत्साहाच्चानुमीयते
त्याची चाल सिंहासारखी आहे, तो तेजस्वी आहे, आणि मदाने भरलेल्या हत्तीच्या ताकदीसारखा धाडसी आहे; त्याच्या उत्साहावरून हे काम त्याच्याकरता शक्य वाटते.
शक्तिरस्य महोत्साहा न ह्यशक्तः स्वयं व्रजेत्। न च तद्विद्यते किंचित्कर्म लोकेषु यद्भवेत्
त्याच्यात मोठी शक्ती आणि उत्साह आहे; कारण ज्याच्यात ताकद नाही, तो स्वतःहून पुढे येणार नाही, आणि जगात असे कोणतेही काम नाही जे साधता येत नाही.
ब्राह्मणानामसाध्यं च नृषु संस्थानचारिषु। अब्भक्षा वायुभक्षाश्च फलाहारा दृढव्रताः
माणसांत वावरणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी काहीही अशक्य नाही; काही पाण्यावर, काही वाऱ्यावर, तर काही फळांवर उपवास करतात आणि आपली व्रतं पाळतात.
दुर्बला अपि विप्रा हि बलीयांसः स्वेतजसा। ब्राह्मणो नावमन्तव्यः सदसद्वा समाचरन्
ब्राह्मण जरी शरीराने दुर्बळ असला, तरी त्याच्या तपशक्तीने तो बलवान असतो; ब्राह्मणाने चांगले किंवा वाईट काहीही केले, तरी त्याचा तिरस्कार करू नये.
सुखं दुःखं महद्ध्रस्वं कर्म यत्समुपागतम्। जामदग्न्येन रामेण निर्जिताः क्षत्रिया युधि
सुख असो वा दुःख, मोठे असो वा लहान, ज्या कोणत्या प्रसंगाला सामोरे जावे लागले, त्या सर्वांत जामदग्नी रामाने क्षत्रियांना युद्धात हरवले.
पीतः समुद्रोऽगस्त्येन अगाधो ब्रह्मतेजसा। तस्माद्ब्रुवन्तु सर्वेऽत्र वटुरेष धनुर्महान्
अगस्त्य ऋषींनी आपल्या तपशक्तीने अथांग समुद्र पिऊन टाकला; म्हणून सर्वांनी कबूल करावे—हा तरुण महान आहे आणि हे धनुष्यही मोठे आहे.
आरोपयतु शीघ्रं वै तथेत्यूचुर्द्विजर्षभाः
'त्याने लवकरच हे धनुष्य ओढावे,' असे श्रेष्ठ द्विजजन म्हणाले.
अर्जुनो धनुषोऽभ्याशे तस्थौ गिरिरिवाचलः। `अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमथाब्रवीत्
अर्जुन त्या धनुष्याजवळ डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला; मग पांडवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनाने धृष्टद्युम्नाला सांगितले.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽब्रवीद्वचः
अर्जुनाचे ते बोलणे ऐकून, धृष्टद्युम्नाने उत्तर दिले.