शशंस रामाय युधिष्ठिरं स भीमं सजिष्णुं च यमौ च वीरौ। शनैःशनैस्तान्प्रसमीक्ष्य रामो जनार्दनं प्रीतमना ददर्श ह
त्याने रामाला युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन आणि दोन्ही धर्मपुत्र वीरांची माहिती दिली. रामाने एकेक करून त्यांच्याकडे शांतपणे पाहिले आणि मग त्याने आनंदाने भरलेल्या मनाने जनार्दनाकडे पाहिले.
अन्ये तु वीरा नृपपुत्रपौत्राः कृष्णागतैर्नत्रमनःस्वभावैः। व्यायच्छमाना ददृशुर्न तान्वै सन्दष्टदन्तच्छदताम्रनेत्राः
इतर वीर, राजपुत्र आणि राजांचे नातू, कृष्णाच्या उपस्थितीमुळे अस्वस्थ मनाने, कितीही प्रयत्न केला तरी त्यांना खरे पाहता आले नाही; त्यांच्या दातांचा कडकडाट आणि डोळे तांबड्या रंगाचे झाले होते.
तथैव पार्थाः पृथुबाहवस्ते वीरौ यमौ चैव महानुभावौ। तां द्रौपदीं प्रेक्ष्य तदा स्म सर्वे कन्दर्पबाणाभिहता बभूवुः
त्याचप्रमाणे, पृथा पुत्र, रुंद खांद्याचे आणि बलवान, तसेच दोन्ही धर्मपुत्र वीर, त्यांनी त्या वेळी द्रौपदीकडे पाहिल्यावर, सर्वजण कामदेवाच्या बाणांनी जणू घायाळ झाले.
देवर्षिगन्धर्वसमाकुलं त- त्सुपर्णनागासुरसिद्धजुष्टम्। दिव्येन गन्धेन समाकुलं च दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणम्
तेथे देव, ऋषी, गंधर्व यांनी गर्दी केली होती; सुपर्ण, नाग, असुर आणि सिद्धही उपस्थित होते. त्या जागी दिव्य सुगंध दरवळत होता आणि दिव्य फुलांचा वर्षाव होत होता.
महास्वनैर्दुन्दुभिनादितैश्च बभूव तत्सङ्कुलमन्तरिक्षम्। विमानसंबाधमभूत्समन्ता- त्सवेणुवीणापणवानुनादम्
आकाश मोठ्या डमरू आणि दुंदुभीच्या गजराने गूंजत होते. सर्व बाजूंनी विमानांनी भरलेले होते आणि वेणू, वीणा, पखवाज यांच्या निनादाने आसमंत भरून गेला.
समाजवाटोपरि संस्थितानां मेघैः समन्तादिव गर्जमानैः। ततस्तु ते राजगणाः क्रमेण कृष्णानिमित्तं कृतविक्रमाश्च। सकर्णदुर्योधनशाल्वशल्य- द्रौणायनिक्राथसुनीथवक्राः
समारंभाच्या वाड्याच्या वरती, जणू गरजणाऱ्या मेघांनी वेढलेले होते, तेव्हा राजांचे समूह एकामागून एक कृष्णासाठी आपली शौर्य दाखवत होते—कर्ण, दुर्योधन, शाल्व, शल्य, द्रौण, निकृती, सुनीथ आणि वक्र.
कलिङ्गवङ्गाधिपपाण्ड्यपौण्ड्रा विदेहराजो यवनाधिपश्च। अन्ये च नानानृपपुत्रपौत्रा राष्ट्राधिपाः पङ्कजपत्रनेत्राः
कलींग, वंग, पांड्य, पौंड्र, विदेहाचा राजा, यवनांचा अधिपती आणि इतर अनेक राजपुत्र, राजांचे नातू, राज्यांचे अधिपती, कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांचे, तेथे उपस्थित होते.
किरीटहाराङ्गदचक्रवालै- र्विभूषिताङ्गाः पृथुबाहवस्ते। अनुक्रमं विक्रमसत्वयुक्ता बलेन वीर्येण च नर्दमानाः
रुंद खांद्याचे ते वीर, किरीट, हार, अंगद, कंकण यांनी सजलेले, शौर्य आणि सामर्थ्याने युक्त, एकामागून एक गर्जना करत आपले सामर्थ्य दाखवत होते.
तत्कार्मुकं संहननोपपन्नं सज्यं न शेकुर्मनसाऽपि कर्तुम्। ते विक्रमन्तः स्फुरता दृढेन विक्षिप्यमाणा धनुषा नरेन्द्राः
ते धनुष्य, मोठ्या पराक्रमासाठी योग्य, मनातसुद्धा जोडता आले नाही. कितीही प्रयत्न केला तरी राजे त्या कडक आणि थरथरणाऱ्या धनुष्यामुळे हादरले.
विचेष्टमाना धरणीतलस्था यथाबलं शैक्ष्यगुणक्रमाश्च। गतौजसः स्नस्तकिरीटहारा विनिःश्वसन्तः शमयांबभूवुः
आपापल्या ताकदीप्रमाणे आणि कौशल्याने जमिनीवर झगडत, त्यांची ताकद संपली, किरीट आणि हार सैल झाले, ते थकून श्वास घेत मागे हटले.
हहाकृतं तद्धनुषा दृढेन विस्रस्तहाराङ्गदचक्रवालम्। कृष्णानिमित्तं विनिवृत्तकामं राज्ञां तदा मण्डलमार्तमासीत्
त्या कडक धनुष्याच्या आवाजाने मोठा गोंधळ उडाला; त्यांचे हार, अंगद, कंकण सैल झाले. कृष्णेमुळे राजांचा तो मंडळ निराशा आणि वेदनेने भरून गेला.
एवं तेषु निवृत्तेषु क्षत्रियेषु समन्ततः। चेदीनामधिपो वीरो बलवानन्तकोपमः
सर्वत्र ते क्षत्रिय मागे हटल्यावर, चेदिराज, बलवान आणि मृत्यूसारखा भयंकर, पुढे आला.
दमघोषात्मजो धीमाञ्शिशुपालो महाद्युतिः। धनुषोऽभ्याशमागम्य तस्थौ राज्ञां समक्षतः
दमघोषाचा बुद्धिमान आणि तेजस्वी पुत्र शिशुपाल, त्या धनुष्याजवळ गेला आणि सर्व राजांच्या समोर उभा राहिला.
तदप्यारोप्यमाणं तु माषमात्रेऽभ्यताडयत्। धनुषा पीड्यमानस्तु जानुभ्यामगमन्महीम्
त्याने धनुष्य जोडण्याचा प्रयत्न केला, पण केवळ जवळजवळ जेमतेम एक जवाच्या दाण्याएवढे अंतर राहिले असता, धनुष्याच्या दडपणाने तो गुडघ्यावर खाली पडला.
तत उत्थाय राजा स स्वराष्ट्राण्यभिजग्मिवान्। ततो राजा जरासन्धो महावीर्यो महाबलः
मग तो राजा उठून आपल्या राज्यात परत गेला. त्यानंतर महाशक्तिशाली आणि पराक्रमी जरासंध राजा पुढे आला.
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः। मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवेगवान्
जरासंध, शंखासारखा गळा, रुंद छाती, मदाने उन्मत्त हत्तीच्या ताकदीसारखा, तशाच तांबड्या डोळ्यांचा आणि वेगवान, समोर आला.
धनुषोऽभ्याशमागत्य तस्थौ गिरिरिवाचलः। धनुरारोप्यमाणं तु सर्षमात्रेऽभ्यताडयत्
तो धनुष्याजवळ जाऊन, डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला; धनुष्य जुळवत असताना, त्याने ते मोहरीच्या दाण्याएवढे वाजवले.
ततः शल्यो महावीर्यो मद्रराजो महाबलः। धनुरारोप्यमाणं तु मुद्गमात्रेऽभ्यताडयत्
मग मद्रराज शल्य, मोठ्या ताकदीचा, धनुष्य जुळवत असताना, त्याने ते उडीदाच्या दाण्याएवढे वाजवले.
तदैवागात्स्वयं राज्यं पश्चादनवलोकयन्। इदं धनुर्वरं कोऽद्य सज्यं कुर्वीत पार्थिवः
त्याच वेळी राजा स्वतः मागे न पाहता आला; 'आज कोण राजा हे उत्तम धनुष्य जुळवेल?' असे त्याने विचारले.
इति निश्चित्य मनसा भूय एव स्थितस्तदा। ततो दुर्योधनो राजा धार्तराष्ट्रः परन्तपः
असे मनाशी ठरवून तो पुन्हा तिथे उभा राहिला; मग कौरवांचा राजा, शत्रूंचा संहार करणारा दुर्योधन उठला.
मानी दृढास्त्रसंपन्नः सर्वैश्च नृपलक्षणैः। उत्थितः सहसा तत्र भ्रातृमध्ये महाबलः
अहंकारी, मजबूत अस्त्रशस्त्र हाताळणारा, सर्व राजचिन्हांनी युक्त, तो आपल्या भावांमध्ये अचानक उठला.
विलोक्य द्रौपदीं हृष्टो धनुषोऽभ्याशमागमत्। स बभौ धनुरादाय शक्रश्चापधरो यथा
द्रौपदीकडे पाहून आनंदी झाला आणि धनुष्याजवळ गेला; धनुष्य उचलून तो इंद्र जसा धनुष्य घेऊन शोभतो तसा दिसला.
धनुरारोपयामास तिलमात्रेऽभ्यताडयत्। आरोप्यमाणं तद्राजा धनुषा बलिना तदा
त्याने धनुष्य जुळवायला सुरुवात केली आणि तीळाच्या दाण्याएवढे वाजवले; त्या वेळी तो बलवान राजा धनुष्य जुळवत होता.
उत्तानशय्यमपतदङ्गुल्यन्तरताडितः। स ययौ ताडितस्तेन व्रीडन्निव नराधिपः
बोटांच्या मध्ये लागून तो सरळ पाठीवर पडला; असे घडल्यावर तो राजा जणू लाजून तिथून निघून गेला.
ततो वैकर्तनः कर्णो वृषा वै सूतनन्दनः। धनुरभ्याशमागम्य तोलयामास तद्धनुः
मग सूतानंदन कर्ण, पुरुषांमध्ये वृषभ, धनुष्याजवळ गेला आणि ते उचलू लागला.
तं चाप्यारोप्यमाणं तद्रोममात्रेऽभ्यताडयत्। त्रैलोक्यविजयी कर्णः सत्वे त्रैलोक्यविश्रुतः
तो धनुष्य जुळवत असताना, केसाच्या रेषेइतके वाजवले; तीनही लोकांचा विजेता, पराक्रमाने प्रसिद्ध कर्ण.
धनुषा सोऽपि निर्धूत इति सर्वे भयाकुलाः। एवं कर्णे विनिर्धूते धनुषा च नृपोत्तमाः
त्यालाही धनुष्याने झटकून दिले, आणि सर्वजण घाबरले; असे कर्ण धनुष्याने झटकला गेल्यावर, श्रेष्ठ राजेही घाबरले.
चक्षुर्भिरपि नापश्यन्विनम्रमुखपङ्कजाः। दृष्ट्वा कर्णं विनिर्धूतं लोके वीरा नृपोत्तमाः
त्यांचे कमळासारखे चेहरे खाली वाकले, डोळ्यांनीही पाहू शकले नाहीत; कर्ण झटकला गेल्याचे पाहून, वीर आणि श्रेष्ठ राजे.
निराशा धनुरुद्धारे द्रौपदीसंगमेऽपि च
धनुष्य उचलण्यात आणि द्रौपदी मिळवण्यात त्यांची आशा संपली.
तस्मिंस्तु संभ्रान्तजने समाजे निक्षिप्तवादेषु जनाधिपेषु। कुन्तीसुतो जिष्णुरियेष कर्तुं सज्यं धनुस्तत्सशरं च वीरः
त्या गोंधळलेल्या सभेत, राजांनी आशा सोडली असताना, कुंतीपुत्र अर्जुन, विजयी, धनुष्य आणि बाण घेऊन ते जुळवायला सज्ज झाला.