ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम्। विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते
मग तिच्या वडिलांनी ती कन्या प्रमद्वरा रुरुला दिली, आणि देवांच्या अधिपत्याखालील शुभ नक्षत्रात विवाह ठरवला.
ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते। सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्यावरवर्णिनी
काही दिवसांनी, लग्न जवळ आले असताना, सुंदर वर्णाची ती कन्या आपल्या मैत्रिणींशी खेळत होती.
नापश्यत्संप्रसुप्तं वै भुजंगं तिर्यगायतम्। पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता
ती झोपलेल्या, आडवे पडलेल्या सापाला पाहू शकली नाही, आणि नियतीने प्रवृत्त होऊन, ती त्याच्यावर पाय ठेवून पुढे गेली.
स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा। विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत्
ती निष्काळजी असताना, काळाच्या प्रेरणेने जागा झालेला तो साप, विषाने भरलेल्या दातांनी तिच्या अंगावर जोरात चावला.
सा दष्टा तेन सर्पेण पपात सहसा भुवि। विवर्णा विगतश्रीका भ्रष्टाभरणचेतना
त्या सापाने चावल्यानंतर, ती अचानक जमिनीवर कोसळली; तिचा रंग गेला, सौंदर्य हरवले, दागिने आणि शुद्धी दोन्ही सुटली.
निरानन्दकरी तेषां बन्धूनां मुक्तमूर्धजा। व्यसुरप्रेक्षणीया सा प्रेक्षणीयतमाऽभवत्
सैल झालेले केस, प्राण गेलेले शरीर, आणि डोळ्यांसमोर न येणारी अशी ती, आपल्या नातेवाईकांसाठी दुःखदायक ठरली, ज्या पूर्वी पाहण्यासारखी होती.
प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता। भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा
सापाच्या विषाने ती जमिनीवर झोपल्यासारखी पडली होती, आणि तिचे सडपातळ शरीर अजूनही अधिक आकर्षक दिसत होते.
ददर्श तां पिता चैव ये चैवान्ये तपस्विनः। विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम्
तिचे वडील आणि इतर तपस्वी, तिला जमिनीवर पडलेली, वेदनेने तडफडणारी आणि कमळासारखी तेजस्वी दिसणारी पाहू लागले.
ततः सर्वे द्विजतराः समाजग्मुः कृपान्विताः। स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः
मग सर्व श्रेष्ठ द्विज, करुणेने भरलेले, तेथे जमले: स्वस्त्यात्रेय, महाजानु, कुशिक आणि शंखमेखल.
उद्दालकः कठश्चैव श्वेतश्चैव महायशाः। भरद्वाजः कौणकृत्स्य आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः
उद्दालक, कठ, प्रसिद्ध श्वेत, भरद्वाज, कौणकृत्स, आर्ष्टिषेण आणि गौतम हेही तेथे आले.
प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः। तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजंगस्य विषार्दिताम्
प्रमती आपल्या मुलासह आणि इतर वनात राहणाऱ्यांनी ती कन्या सर्पाच्या विषामुळे प्राण सोडलेली पाहिली.
रुरुदुः कृपयाऽविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ। ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठास्तत्रैवोपाविशंस्तदा
त्यांना दया आली आणि ते रडू लागले; पण रुरू दुःखाने व्याकुळ होऊन बाहेर गेला, आणि बाकीचे सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण तिथेच बसून राहिले.
तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु। रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वाऽतिदुःखितः
ते महान आत्म्याचे ब्राह्मण तिथे बसले असताना, रुरू फारच दुःखी होऊन घनदाट जंगलात गेला आणि मोठ्याने रडू लागला.
शोकेनाभिहतः सोऽथ विलपन्करुणं बहु। अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां स्मृत्वा प्रमद्वराम्
शोकाने पछाडलेला रुरू, आपल्या प्रिय प्रमद्वरेची आठवण काढत, फार करुण शब्दांत विलाप करू लागला.
शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी। `प्राणानपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना
ती कृशांग कन्या जमिनीवर पडली आहे, माझ्या दुःखात भर घालत आहे; तिचे पूर्ण चंद्रासारखे मुख जणू माझे प्राणच हिरावून घेत आहे.
यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्रनिभेक्षणा। मुमूर्षुरपि मे प्राणानादायाशु गमिष्यति
जाड आणि भरदार कंबरेची, कमळाच्या पानासारखी डोळ्यांची ती जर मरायला निघाली असेल, तर माझे प्राण घेऊनच ती लवकर निघून जाईल का?
पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे।' बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखमतःपरम्
माझ्या वडील, आई, मित्र आणि सर्व नातेवाईकांसाठी, या प्रिय व्यक्तीच्या वियोगासारखे, तिला श्राद्ध मिळू नये इतके मोठे दुःख दुसरे कोणते असू शकते?
यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि। सम्यगाराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया
मी जर कधी काही दान दिले असेल, तप केले असेल, किंवा गुरूंना योग्य प्रकारे संतुष्ट केले असेल, तर त्या पुण्यामुळे माझी प्रिय पुन्हा जिवंत होवो.
यथा च जन्मप्रभृति यतात्माऽहं धृतव्रतः। प्रमद्वरा तथाद्यैषा समुत्तिष्ठतु भामिनी
जसा मी जन्मापासून संयमी आणि व्रतस्थ राहिलो आहे, तशीच ही तेजस्विनी प्रमद्वरा आज उठून उभी राहो.
[एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च। देवदूतस्तदाऽभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं वने।।]
अशा प्रकारे पत्नीच्या दुःखाने रडत असताना, त्या वेळी एक देवदूत रुरूच्या जवळ जंगलात आला आणि त्याला बोलू लागला.
कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकेशेऽसुरविद्विषि। यदि मे निश्चला भक्तिर्मम जीवतु सा प्रिया
माझी कृष्ण, विष्णू, हृषीकेश, लोकांचे स्वामी आणि असुरांचा शत्रू यांच्यावर जर अढळ भक्ती असेल, तर माझी प्रिय जिवंत होवो.
विलप्यमाने तु रुरौ सर्वे देवाः कृपान्विताः। दूतं प्रस्थापयामासुः संदिश्यास्य हितं वचः
रुरू विलाप करत असताना, सर्व देवांनी दयाळूपणाने एक दूत पाठवला आणि त्याला रुरूच्या हितासाठी योग्य शब्द सांगण्यास सांगितले.
स दूतस्त्वरितोऽभ्येत्य देवानां प्रियकृच्छुचिः। उवाच देववचनं रुरुमाभाष्य दुःखितम्
तो देवांचा शुद्ध आणि प्रिय दूत लगेच आला आणि दुःखी रुरूला देवांचे शब्द सांगितले.
देवैः सर्वैरहं ब्रह्मन्प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम्। त्वद्धितं त्वद्धितैरुक्तं शृणु वाक्यं द्विजोत्तम
हे ब्राह्मण, मला सर्व देवांनी तुझ्याकडे पाठवले आहे; हे द्विजश्रेष्ठ, तुझ्या हितासाठी सांगितलेले हे शब्द ऐक.
अभिधत्से ह यद्वाचा रुरो दुःखान्न तन्मृषा। न तु मर्त्यस्य धर्मात्मन्नायुरस्ति गतायुषः
रुरू, दुःखाने तू जे काही बोलतोस ते व्यर्थ नाही; पण धर्मात्मा माणसासाठी, एकदा प्राण गेले की ते परत येत नाहीत.
गतायुरेषा कृपणा गन्धर्वाप्सरसोः सुता। तस्माच्छोके मनस्तात मा कृथास्त्वं कथंचन
ही दीनवाणी, गंधर्व आणि अप्सरेची कन्या, हिचे प्राण गेले आहेत; म्हणून, प्रिय, तुझ्या मनाला दुःखाने ग्रासू देऊ नकोस.
उपायश्चात्र विहितः पूर्वं देवैर्महात्मभिः। तं यदीच्छसि कर्तुं त्वं प्राप्स्यसीह प्रमद्वराम्
पण, पूर्वी महान देवांनी एक उपाय ठरवला आहे; तो जर तुला करावासा वाटला, तर इथेच तुला प्रमद्वरा मिळू शकेल.
क उपायः कृतो देवैर्बूहि तत्त्वेन खेचर। करिष्येऽहं तथा श्रुत्वा त्रातुमर्हति मां भवान्
देवांनी ठरवलेला तो उपाय कोणता आहे, हे खरेखुरे सांग, हे आकाशचारी; मी ते ऐकून नक्की करीन—माझे रक्षण करावे हीच विनंती.
आयुषोऽर्धं प्रयच्छ त्वं कन्यायै भृगुनन्दन। एवमुत्थास्यति रुरो तव भार्या प्रयद्वरा
भृगुनंदना, तू तुझ्या आयुष्याचा अर्धा भाग या कन्येला दे. असं केल्यावर तुझी पत्नी प्रमद्वरा पुन्हा उठेल.
आयुषोऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै खेचरोत्तम। शृङ्गाररूपाभरणा समुत्तिष्ठतु मे प्रिया
आकाशात फिरणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा, मी माझ्या आयुष्याचा अर्धा भाग या कन्येला देतो. माझी प्रिय, सौंदर्य आणि दागिन्यांनी सजलेली, ती पुन्हा उठो.