ते तु दृष्ट्वा पुरं तच्च स्कन्धावारं च पाण्डवाः। कुम्भकारस्य शालायां निवासं चक्रिरे तदा
त्या नगराला आणि छावणीला पाहून, पांडवांनी तेव्हा कुंभाराच्या घरात निवास केला.
तत्र भैक्षं समाजह्रुर्ब्राह्मणीं वृत्तिमाश्रिताः। तान्संप्राप्तांस्तथा वीराञ्जज्ञिरे न नराः क्वचित्
तेथे ब्राह्मणांची वृत्ती स्वीकारून, त्यांनी भिक्षा मागितली; पण कुठेही त्या पराक्रमी पुरुषांना लोक ओळखू शकले नाहीत.
यज्ञसेनस्तु पाञ्चालो भीष्मद्रोमकृतागसम्। ज्ञात्वाऽऽत्मानं तदारेभे त्राणायात्मक्रियां क्षमां
भिष्म, द्रोण आणि कृप यांच्याकडून आपल्याला धोका आहे हे जाणून, पाञ्चाळांचा राजा यज्ञसेनाने स्वतःच्या रक्षणासाठी उपाययोजना सुरू केल्या.
अवाप्य धृष्टद्युम्नं हि न स द्रोणमचिन्तयत्। स तु वैरप्रसङ्गाच्च भीष्माद्भयमचिन्तयत्
धृष्टद्युम्न मिळाल्यावर त्याला द्रोणाची भीती राहिली नाही; पण वैरामुळे त्याला भिष्माची भीती वाटत होती.
कन्यादानात्तु शरणं सोऽमन्यत महीपतिः।' यज्ञसेनस्य कामस्तु पाण्डवाय किरीटिने
कन्यादान हेच आपले रक्षण आहे असे त्या राजाने ठरवले; आणि यज्ञसेनाची इच्छा पांडूपुत्र अर्जुनालाच कन्या देण्याची होती.
दास्यामि कृष्मामिति वै न चैनं विवृणोति सः। `जामातृबलसंयोगं मेने हि बलवत्तरम्
‘मी माझी कन्या देईन’ असे त्याने मनाशी ठरवले, पण उघडपणे सांगितले नाही; कारण बलाढ्य जावई मिळवणे हेच सर्वात मोठे बळ आहे असे त्याला वाटले.
सोऽन्वेषमाणः कौन्तेयान्पाञ्चालो जनमेजय। दृढं धनुरथानम्यं कारयामास भारत
कुंतीपुत्रांचा शोध घेत, पाञ्चाळांचा राजा, हे जनमेजय, एक भक्कम आणि तुटू न शकणारे धनुष्य तयार करायला लावले.
वैयाघ्रपद्यस्योग्रं वै सृञ्जयस्य महीपतिः। तद्धनुः किन्धुरं नाम देवदत्तमुपानयत्
सृंजयांचा राजा त्या वैयाघ्रपद्याचे, देवांनी दिलेले, किंधुर नावाचे भयंकर धनुष्य घेऊन आला.
आयसी तस्य च ज्याऽऽसीत्प्रतिबद्धा महाबला। न तु ज्यां प्रसहेदन्यस्तद्धनुःप्रवरं महत्
त्या धनुष्याला लोखंडाची मजबूत प्रत्यंचा घट्ट बांधलेली होती; पण त्या उत्तम आणि मोठ्या धनुष्याची प्रत्यंचा इतर कोणीही लावू शकत नव्हते.
शङ्करेण वरं दत्तं प्रीतेन च महात्मना। तन्निष्फलं स्यान्न तु मे इति प्रामाण्यमागतः
महात्मा आणि प्रसन्न अशा शंकराने वर दिलेले ते धनुष्य व्यर्थ जाऊ नये, असा त्याचा ठाम विश्वास होता.
मया कर्तव्यमधुना दुष्करं लक्ष्यवेधनम्। इति निश्चित्य मनसा कारितं लक्ष्यमुत्तमम्
आता कठीण असे लक्ष्य ठेवून त्याचा वेध घ्यायचा, असे मनाशी ठरवून, त्याने एक उत्तम लक्ष्य तयार करायला सांगितले.
यन्त्रं वैहायसं चापि कारयामास कृत्रिमम्। तेन यन्त्रेण सहितं राजँल्लक्ष्यं च काञ्चनम्
त्याने एक यंत्रही धातूपासून बनवायला लावले; त्या यंत्रासह, राजन, सोन्याचे लक्ष्य ठेवले गेले.
इदं सज्यं धनुः कृत्वा सज्जैरेभिश्च सायकैः। अतीत्य लक्ष्य यो वेद्धा स लब्धा मत्सुतामिति
‘जो हा धनुष्य प्रत्यंचा लावून, या बाणांनी लक्ष्य भेदेल, त्यालाच माझी कन्या मिळेल,’ असे त्याने जाहीर केले.
इति स द्रुपदो राजा स्वयंवरमघोषयत्। तच्छ्रुत्वा पार्थिवाः सर्वे समीयुस्तत्र भारत
अशा प्रकारे राजा द्रुपदाने स्वयंवर जाहीर केले; हे ऐकून, सर्व राजे तेथे एकत्र आले.
ऋषयश्च महात्मानः स्वयंवरदिदृक्षवः। दुर्योधनपुरोगाश्च सकर्णाः कुरवो नृप
महात्मा ऋषीही स्वयंवर पाहण्यासाठी आले; आणि दुर्योधनासह कर्ण, कौरवही, राजन, तेथे उपस्थित झाले.
यादवा वासुदेवेन सार्धमन्धकवृष्णयः।' ततोऽर्चिता राजगुणा द्रुपदेन महात्मना
यादव, वसुदेव, आणि अंधक-वृष्णीही आले; त्यानंतर, महात्मा द्रुपदाने त्यांच्या राजगुणांसाठी त्यांचा सन्मान केला.
उपोपविष्टा मञ्चेषु द्रष्टुकामाः स्वयंवरम्। `ब्राह्मणाश्च महाभागा देशेभ्यः समुपागमन्
स्वयंवर पाहण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रदेशांतून आलेले पुण्यवान ब्राह्मण मऊ आसनांवर बसले.
ब्राह्मणैरेव सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन्। त्रयस्त्रिंशत्सुराः सर्वे विमानैर्व्योम्न्यवस्थिताः
त्या ब्राह्मणांसोबत पांडवही बसले; आणि सर्व त्रैत्रिंश देव आपापल्या दिव्य रथांतून आकाशात उभे राहिले.
ततः पौरजनाः सर्वे सागरोद्धूतनिःस्वनाः। शिंशुमारशिरः प्राप्य न्यविशंस्ते स्म पार्थिवाः
मग सर्व नगरवासी समुद्राच्या गजरासारख्या आवाजात, तसेच राजे, शिंशुमारशिर नावाच्या ठिकाणी पोहोचून आपापल्या जागी बसले.
प्रागुत्तरेण नगराद्भूमिभागे समे शुभे। समाजवाटः शुशुभे भवनैः सर्वतो वृतः
नगराच्या ईशान्य दिशेला, सपाट आणि शुभ भूमीवर, सभागृह चारही बाजूंनी सुंदर इमारतींनी वेढलेले होते आणि ते तेजस्वी दिसत होते.
प्राकारपरिखोपेतो द्वारतोरणमण्डितः। वितानेन विचित्रेण सर्वतः समलङ्कृतः
त्या सभागृहाला भक्कम तट, खंदक, भव्य दरवाजे आणि तोरणांनी सजवले होते; आणि सर्वत्र रंगीबेरंगी छत्रांनी अलंकृत केले होते.
तूर्यौघशतसङ्कीर्णः परार्ध्यागुरुधूपितः। चन्दनोदकसिक्तश्च माल्यदामोपशोभितः
शेकडो वाद्यांचे सूर, उत्तम अगरूच्या धुपाचा सुगंध, चंदनाच्या पाण्याची शिंपण आणि फुलांच्या माळांनी ते सभागृह सुशोभित झाले होते.
कैलासशिखरप्रख्यैर्नभस्तलविलेखिभिः। सर्वतः संवृतः शुभ्रैः प्रासादैः सुकृतोच्छ्रयै
सर्व बाजूंनी उत्तुंग, भक्कम आणि शुभ्र अशा प्रासादांनी वेढलेले होते, जे कैलास शिखरांसारखे आकाशाला भिडले होते.
सुवर्णजालसंवीतैर्मणिकुट्टिमभूषणैः। सुखारोहणसोपानैर्महासनपरिच्छदैः
सुवर्ण जाळ्यांनी झाकलेले, रत्नजडित फरशांनी सजलेले, आरामदायक जिने आणि मोठ्या आसनांनी युक्त असे होते.
स्रग्दामसमवच्छन्नैरगुरूत्तमवासितैः। हंसांशुवर्णैर्बहुभिरायोजनसुगन्धिभिः
फुलांच्या माळांनी वेढलेले, उत्तम अगरूच्या सुवासाने भरलेले, अनेक सोन्याच्या हंसांनी सजवलेले आणि मैलोनमैल सुगंध दरवळणारे होते.
असंबाधशतद्वारैः शयनासनशोभितैः। बहुधातुपिनद्धाङ्गैर्हिमवच्छिखरैरिव
शंभर मोकळ्या दरवाजांनी, आरामदायक शय्या आणि आसनांनी शोभलेले, विविध धातूंच्या सजावटीने नटलेले, जणू हिमालयाच्या शिखरांसारखे भासत होते.
तत्र नानाप्रकारेषु विमानेषु स्वलङ्कृताः। स्पर्धमानास्तदाऽन्योन्यं निषेदुः सर्वपार्थिवाः
त्या विविध प्रकारच्या सजवलेल्या मंडपांत सर्व राजे आपापल्या वैभवात बसले आणि एकमेकांशी स्पर्धा करू लागले.
तत्रोपविष्टान्ददृशुर्महासत्वान्पृथग्जनाः। राजसिंहान्महाभागान्कृष्णागुरुविभूषितान्
तेथे सामान्य लोकांनी त्या सिंहासारख्या, महान आणि अगरूच्या सुवासाने अलंकृत राजांना पाहिले.
महाप्रसादान्ब्राह्मण्यान्स्वराष्ट्रपरिरक्षिणः। प्रियान्सर्वस्य लोकस्य सुकृतैः कर्मभिः शुभैः
त्यांनी पुण्यवान ब्राह्मण, आपल्या राज्यांचे रक्षण करणारे, सर्वांच्या आवडते आणि शुभ कर्मांनी तेजस्वी झालेले पाहिले.
मञ्चेषु च परार्द्ध्येषु पौरजानपदा जनाः। कृष्णादर्शनसिद्ध्यर्थं सर्वतः समुपाविशन्
मोलाच्या आसनांवर नगरातील आणि ग्रामीण लोक सर्व बाजूंनी कृष्णा पाहण्यासाठी बसले.