नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्। अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्
अनेक झुडपे, वेलींनी झाकलेले, विविध झाडांनी भरलेले, भयावह आवाजांनी गूंजणारे ते अरण्य, शापग्रस्त राजा तिथे भटकत राहिला.
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः। ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने
एकदा, उपाशीपोटी स्वतःसाठी अन्न शोधताना, तो खूपच त्रस्त झाला आणि एका एकाकी जंगलात काहीतरी पाहिले.
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ। तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ
एक ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी दोघेही एकत्र आले. त्याला पाहताच, ते दोघेही फार घाबरले आणि आपले काम अपूर्ण राहून घाईघाईने पळून गेले.
तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात्। दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत
ते दोघे पळत असताना राजाने जबरदस्तीने त्या ब्राह्मणाला पकडले. आपला नवरा पकडला गेला हे पाहून ती ब्राह्मणपत्नी बोलू लागली.
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत। आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः
राजा, माझे बोलणे ऐक. मी तुला जे सांगते ते नीट ऐक. तू सूर्यवंशात जन्मलेला आहेस आणि जगात तुझे नाव प्रसिद्ध आहे.
अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः। शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि
तू नेहमी धर्मात जागरूक असतोस, वडिलधाऱ्यांची सेवा करण्यात तुला आनंद आहे. शापामुळे त्रस्त असताना, हे कठीण स्वभावाच्या राजा, तू पाप करू नकोस.
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता। अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता
आता योग्य काळ आला असताना, नवऱ्याच्या दु:खाने मी व्याकुळ झाले आहे. संततीसाठी मी त्याच्यासोबत एकत्र आले, पण माझी इच्छा अपूर्ण राहिली.
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम्। एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत्
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, कृपा कर आणि माझ्या नवऱ्याला सोड. ती अशा प्रकारे आक्रोश करत असतानाही, त्याने दया दाखवली नाही.
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्। तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि
त्या व्याघ्राने तिच्या नवऱ्याला जसा हवे तसा शिकार खातो तसा खाऊन टाकले. रागाने भरलेल्या तिच्या डोळ्यातून अश्रू खाली पडले.
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्। ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता
ती अश्रू तेजस्वी अग्नी झाले आणि त्या ठिकाणी प्रकाश पसरला. मग ती शोकाने आणि नवऱ्याच्या दु:खाने व्याकुळ झाली.
कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा। यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्
त्या ब्राह्मण स्त्रीने रागाने कल्माषपाद राजाला शाप दिला, 'हे नीच आणि निर्दयी, तू मला अपूर्ण ठेवलेस.'
प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः। तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः
माझ्या डोळ्यांसमोर आज माझा प्रिय आणि कीर्तीमान नवरा खाल्ला गेला. म्हणून, दुर्विचारी राजा, माझ्या शापामुळे तुलाही त्याचे फळ भोगावे लागेल.
पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम्। `तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा।' यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः
पत्नीच्या मृत्यूनंतर तू लगेचच आपले प्राण सोडशील. ती विनवणी करत असतानाही त्याने दया दाखवली नाही. तुझ्यामुळे वसिष्ठ ऋषींचे पुत्र नष्ट झाले.
तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति। सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम
त्या ऋषीसोबत तुझी पत्नी एकत्र येईल आणि एक पुत्र जन्माला घालेल. तो पुत्र, हे अधम राजा, तुझ्या वंशाचा पुढे वारसा चालवेल.
एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा। तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्
राजाला अशा प्रकारे शाप देऊन, ती शुभांगी अंगिरसकुळातील स्त्री त्याच्या समोरच प्रज्वलित अग्नीत प्रवेश केला.
वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत। ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप
महा भाग्यशाली वसिष्ठ ऋषींनी हे सर्व आपल्या मोठ्या ज्ञानाने आणि तपश्चर्येने पाहिले.
मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः। ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः
खूप काळानंतर राजर्षी शापमुक्त झाला. योग्य काळ आला असता, तो मदयंतीकडे गेला, पण तिने त्याला थांबवले.
न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः। देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः
राजा कामवासनेने अंध झाला होता, त्यामुळे त्याला शाप आठवला नाही. पण राणीचे बोलणे ऐकून तो उत्तम राजा घाबरला.
तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा। एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत्। स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः
मग त्याला तो शाप आठवला आणि तो फारच व्याकुळ झाला. म्हणूनच, हे श्रेष्ठ पुरुषा, त्या शापाच्या दोषामुळे राजाने आपल्या पत्नी वसिष्ठ ऋषींकडे सोपवल्या.
अस्माकमनुरूपो वै यः स्याद्गन्धर्व वेदवित्। पुरोहितस्तमाचक्ष्व सर्वं हि विदितं तव
आपल्यात असा कोण आहे जो गंधर्ववेद जाणणारा आणि आपल्याला अनुरूप असेल, तोच पुरोहित म्हणून निवडावा. कारण तुला सर्व काही माहीत आहे.
यवीयान्देवलस्यैष वने भ्राता तपस्यति। धौम्य उत्कोचके तीर्थे तं वृणुध्वं यीच्छथ
देवलाचा लहान भाऊ या वनात उत्कोचक या तीरावर तप करत आहे. तुम्हाला हवे असेल तर त्याला निवडा.
ततोऽर्जुनोऽस्त्रमाग्नेयं प्रददौ तद्यथाविधि। गन्धर्वाय `स च प्रीतो वचनं चेदमब्रवीत्
मग अर्जुनाने अग्नीचे अस्त्र योग्य पद्धतीने गंधर्वाला दिले, आणि तो आनंदी होऊन म्हणाला—
मयि सन्ति हयश्रेष्ठास्तव दास्यामि वै सखे। उपकारकृतं मित्रं प्रतिकारेण योजये
माझ्याकडे उत्तम घोडे आहेत, मित्रा; मी ते नक्कीच तुला देईन. ज्याने मदत केली त्याला मी उपकाराने परतफेड करतो.
गृह्णीष्व चाक्षुषीं विद्यामिमां भरतसत्तम। एवमुक्तोऽर्जुनः' प्रीतो वचनं चेदमब्रवीत्
हे भरतश्रेष्ठा, ही अक्षुषी विद्या देखील घे. असे म्हटल्यावर अर्जुन आनंदाने म्हणाला—
त्वय्येव तावत्तिष्ठन्तु हया गन्धर्वसत्तम। कार्यकाले ग्रहीष्यामः स्वस्ति तेऽस्त्विति चाब्रवीत्
गंधर्वश्रेष्ठा, हे घोडे तुझ्याकडेच राहू देत; गरज भासली की आम्ही ते घेऊ. तुला शुभेच्छा, असे त्याने सांगितले.
तेऽन्योन्यमभिसंपूज्य गन्धर्वः पाण्डवाश्च ह। रम्याद्भागीरथीतीराद्यथाकामं प्रतस्थिरे
एकमेकांचा सन्मान करून गंधर्व आणि पांडव सुंदर भागीरथीच्या काठी इच्छेनुसार निघाले.
तत उत्कोचकं तीर्थं गत्वा धौम्याश्रमं तु ते। तं वव्रुः पाण्डवा धौम्यं पौरोहित्याय भारत
मग उत्कोचक तीरावर जाऊन ते धौम्याच्या आश्रमात पोहोचले; पांडवांनी धौम्याला पुरोहितपदासाठी निवडले, हे भरता.
तान्धौम्यः प्रतिजग्राह सर्ववेदविदां वरः। वन्येन फलमूलेन पौरोहित्येन चैव ह
सर्व वेदांचे जाणकार असलेल्या धौम्याने त्यांना स्वीकारले, आणि वनातील फळमुळे व पुरोहितपदाने त्यांची सेवा केली.
ते समाशंसिरे लब्धां श्रियं राज्यं च पाण्डवाः। ब्राह्मणं तं पुरस्कृत्य पाञ्चालीं च स्वयंवरे
त्या ब्राह्मणाला पुढे ठेवून पांडवांनी पुन्हा वैभव व राज्य मिळवण्याची, आणि पाञ्चालीच्या स्वयंवरात तिला जिंकण्याची आशा धरली.
पुरोहितेन तेनाथ गुरुणा संगतास्तदा। नाथवन्तमिवात्मानं मेनिरे भरतर्षभाः
त्या पुरोहित व गुरुच्या संगतीने भरतश्रेष्ठ पांडवांना वाटले की, आपल्याला जणू काही आधार मिळाला आहे.