एतस्मिन्नेव काले तु मेनकायां प्रजज्ञिवान्। गन्धर्वराजो विप्रर्षे विश्वावसुरिति स्मृतः
त्याच काळात, हे महर्षी, मेनका पासून गंधर्वांचा राजा, विश्वावसु नावाने प्रसिद्ध असलेला, जन्माला आला.
अप्सरा मेनका तस्य तं गर्भं भृगुनन्दन। उत्ससर्ज यथाकालं स्थूलकेशाश्रमं प्रति
मेनका या अप्सरेने योग्य वेळी, भृगुनंदना, आपला तो पुत्र स्थूलकेशाच्या आश्रमाकडे सोडला.
उत्सृज्य चैव तं गर्भं नद्यास्तीरे जगाम सा। अप्सरा मेनका ब्रह्मन्निर्दया निरपत्रपा
मेनका नावाची अप्सरा, ब्रह्मन्, त्या गर्भाला नदीच्या काठी सोडून, निर्दयीपणे आणि लाज न बाळगता निघून गेली.
कन्याममरगर्भाभां ज्वलन्तीमिव च श्रिया। तां ददर्श समुत्सृष्टां नदीतीरे महानृषिः
ती कन्या, अमरांच्या गर्भातून जन्मल्यासारखी तेजस्वी आणि शोभिवंत दिसणारी, नदीच्या काठी टाकलेली असताना, एका महान ऋषीने तिला पाहिले.
स्थूलकेशः स तेजस्वी विजने बन्धुवर्जिताम्। स तां दृष्ट्वा तदा कन्यां स्थूलकेशो महाद्विजः
तेजस्वी आणि स्थूलकेश नावाचा तो महान ब्राह्मण, त्या मुलीला निर्जन ठिकाणी, नातेवाईकांशिवाय एकटी असताना पाहतो.
जग्राह च मुनिश्रेष्ठः कृपाविष्टः पुपोष च। ववृधे सा वरारोहा तस्याश्रमपदे शुभे
त्या श्रेष्ठ ऋषीने, करुणेने भरून, तिला उचलले आणि वाढवले; सुंदर बांध्याची ती कन्या त्याच्या पवित्र आश्रमात वाढू लागली.
जातकाद्याः क्रियाश्चास्या विधिपूर्वं यथाक्रमम्। स्थूलकेशो महाभागश्चकार सुमहानृषिः
स्थूलकेश या महान आणि पुण्यवान ऋषीने तिच्या जन्मापासूनच्या सर्व विधी, योग्य क्रमाने आणि नीट नियमाने केले.
प्रमदाभ्यो वरा सा तु सत्त्वरूपगुणान्विता। ततः प्रमद्वरेत्यस्या नाम चक्रे महानृषिः
ती कन्या सौंदर्य, रूप आणि गुणांनी इतर स्त्रियांपेक्षा श्रेष्ठ होती, म्हणून त्या महान ऋषीने तिचे नाव 'प्रमद्वरा' ठेवले.
तामाश्रमपदे तस्य रुरुर्दृष्ट्वा प्रमद्वराम्। बभूव किल धर्मात्मा मदनोपहतस्तदा
त्या ऋषीच्या आश्रमात प्रमद्वरा दिसली तेव्हा, धर्मात्मा रुरु तिच्या प्रेमात पडला.
पितरं सखिभिः सोऽथ श्रावयामास भार्गवम्। प्रमतिश्चाभ्ययाचत्तां स्थूलकेशं यशस्विनम्
नंतर रुरुने आपल्या वडिलांना आणि मित्रांना ही गोष्ट सांगितली; आणि प्रमतीने प्रसिद्ध स्थूलकेश यांच्याकडे तिचा हात मागितला.
ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम्। विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते
मग तिच्या वडिलांनी ती कन्या प्रमद्वरा रुरुला दिली, आणि देवांच्या अधिपत्याखालील शुभ नक्षत्रात विवाह ठरवला.
ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते। सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्यावरवर्णिनी
काही दिवसांनी, लग्न जवळ आले असताना, सुंदर वर्णाची ती कन्या आपल्या मैत्रिणींशी खेळत होती.
नापश्यत्संप्रसुप्तं वै भुजंगं तिर्यगायतम्। पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता
ती झोपलेल्या, आडवे पडलेल्या सापाला पाहू शकली नाही, आणि नियतीने प्रवृत्त होऊन, ती त्याच्यावर पाय ठेवून पुढे गेली.
स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा। विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत्
ती निष्काळजी असताना, काळाच्या प्रेरणेने जागा झालेला तो साप, विषाने भरलेल्या दातांनी तिच्या अंगावर जोरात चावला.
सा दष्टा तेन सर्पेण पपात सहसा भुवि। विवर्णा विगतश्रीका भ्रष्टाभरणचेतना
त्या सापाने चावल्यानंतर, ती अचानक जमिनीवर कोसळली; तिचा रंग गेला, सौंदर्य हरवले, दागिने आणि शुद्धी दोन्ही सुटली.
निरानन्दकरी तेषां बन्धूनां मुक्तमूर्धजा। व्यसुरप्रेक्षणीया सा प्रेक्षणीयतमाऽभवत्
सैल झालेले केस, प्राण गेलेले शरीर, आणि डोळ्यांसमोर न येणारी अशी ती, आपल्या नातेवाईकांसाठी दुःखदायक ठरली, ज्या पूर्वी पाहण्यासारखी होती.
प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता। भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा
सापाच्या विषाने ती जमिनीवर झोपल्यासारखी पडली होती, आणि तिचे सडपातळ शरीर अजूनही अधिक आकर्षक दिसत होते.
ददर्श तां पिता चैव ये चैवान्ये तपस्विनः। विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम्
तिचे वडील आणि इतर तपस्वी, तिला जमिनीवर पडलेली, वेदनेने तडफडणारी आणि कमळासारखी तेजस्वी दिसणारी पाहू लागले.
ततः सर्वे द्विजतराः समाजग्मुः कृपान्विताः। स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः
मग सर्व श्रेष्ठ द्विज, करुणेने भरलेले, तेथे जमले: स्वस्त्यात्रेय, महाजानु, कुशिक आणि शंखमेखल.
उद्दालकः कठश्चैव श्वेतश्चैव महायशाः। भरद्वाजः कौणकृत्स्य आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः
उद्दालक, कठ, प्रसिद्ध श्वेत, भरद्वाज, कौणकृत्स, आर्ष्टिषेण आणि गौतम हेही तेथे आले.
प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः। तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजंगस्य विषार्दिताम्
प्रमती आपल्या मुलासह आणि इतर वनात राहणाऱ्यांनी ती कन्या सर्पाच्या विषामुळे प्राण सोडलेली पाहिली.
रुरुदुः कृपयाऽविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ। ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठास्तत्रैवोपाविशंस्तदा
त्यांना दया आली आणि ते रडू लागले; पण रुरू दुःखाने व्याकुळ होऊन बाहेर गेला, आणि बाकीचे सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण तिथेच बसून राहिले.
तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु। रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वाऽतिदुःखितः
ते महान आत्म्याचे ब्राह्मण तिथे बसले असताना, रुरू फारच दुःखी होऊन घनदाट जंगलात गेला आणि मोठ्याने रडू लागला.
शोकेनाभिहतः सोऽथ विलपन्करुणं बहु। अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां स्मृत्वा प्रमद्वराम्
शोकाने पछाडलेला रुरू, आपल्या प्रिय प्रमद्वरेची आठवण काढत, फार करुण शब्दांत विलाप करू लागला.
शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी। `प्राणानपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना
ती कृशांग कन्या जमिनीवर पडली आहे, माझ्या दुःखात भर घालत आहे; तिचे पूर्ण चंद्रासारखे मुख जणू माझे प्राणच हिरावून घेत आहे.
यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्रनिभेक्षणा। मुमूर्षुरपि मे प्राणानादायाशु गमिष्यति
जाड आणि भरदार कंबरेची, कमळाच्या पानासारखी डोळ्यांची ती जर मरायला निघाली असेल, तर माझे प्राण घेऊनच ती लवकर निघून जाईल का?
पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे।' बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखमतःपरम्
माझ्या वडील, आई, मित्र आणि सर्व नातेवाईकांसाठी, या प्रिय व्यक्तीच्या वियोगासारखे, तिला श्राद्ध मिळू नये इतके मोठे दुःख दुसरे कोणते असू शकते?
यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि। सम्यगाराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया
मी जर कधी काही दान दिले असेल, तप केले असेल, किंवा गुरूंना योग्य प्रकारे संतुष्ट केले असेल, तर त्या पुण्यामुळे माझी प्रिय पुन्हा जिवंत होवो.
यथा च जन्मप्रभृति यतात्माऽहं धृतव्रतः। प्रमद्वरा तथाद्यैषा समुत्तिष्ठतु भामिनी
जसा मी जन्मापासून संयमी आणि व्रतस्थ राहिलो आहे, तशीच ही तेजस्विनी प्रमद्वरा आज उठून उभी राहो.
[एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च। देवदूतस्तदाऽभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं वने।।]
अशा प्रकारे पत्नीच्या दुःखाने रडत असताना, त्या वेळी एक देवदूत रुरूच्या जवळ जंगलात आला आणि त्याला बोलू लागला.