स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च। भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि
त्या ठिकाणी आजही ती अग्नी राक्षस, झाडे आणि दगड यांना नेहमी, प्रत्येक सणासुदीला जाळताना दिसते.
पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया। अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः
पुन्हा एकदा, शक्तीपुत्राने विश्वामित्राचा नाश करण्याच्या इच्छेने, मोठ्या तपाने भयंकर अग्नी जमवला.
वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा। तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता
वसिष्ठांनी विश्वामित्राच्या कल्याणासाठी जमवलेली ती अग्नी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या बुद्धिमान स्कंदाने संपवली.
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे। कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता
राजा कल्माषपादाने, जो ब्रह्मविद्येत पारंगत होता, आपल्या गुरूला पत्नी कोणत्या कारणासाठी दिली?
जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना। अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा
परम धर्म जाणणाऱ्या वसिष्ठांनी, असे असूनही, त्या महर्षींनी योग्य नसलेल्या स्त्रीकडे का गेले?
अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे। एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः
माझ्या मित्रा, वसिष्ठांनी पूर्वी एक अधार्मिक कृत्य केले होते. मी विचारत आहे, म्हणून माझ्या या सर्व शंकेचे निरसन कर.
धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम्
धनंजया, तू वसिष्ठ आणि मित्रसह या दोघांबद्दल जे विचारलेस, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः। शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना
भरतश्रेष्ठा, शक्ती या वसिष्ठपुत्राने त्या राजाला कसा शाप दिला, हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः। निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः
शापामुळे त्रस्त झालेला, रागाने डोळे लाल झालेला तो राजा, पत्नीला घेऊन नगरातून बाहेर पडला.
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे। नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम्
पत्नीला घेऊन तो निर्जन अरण्यात गेला आणि तिथे विविध प्राणी आणि अनेक जीवांनी भरलेल्या त्या जंगलात भटकू लागला.
नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्। अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्
अनेक झुडपे, वेलींनी झाकलेले, विविध झाडांनी भरलेले, भयावह आवाजांनी गूंजणारे ते अरण्य, शापग्रस्त राजा तिथे भटकत राहिला.
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः। ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने
एकदा, उपाशीपोटी स्वतःसाठी अन्न शोधताना, तो खूपच त्रस्त झाला आणि एका एकाकी जंगलात काहीतरी पाहिले.
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ। तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ
एक ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी दोघेही एकत्र आले. त्याला पाहताच, ते दोघेही फार घाबरले आणि आपले काम अपूर्ण राहून घाईघाईने पळून गेले.
तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात्। दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत
ते दोघे पळत असताना राजाने जबरदस्तीने त्या ब्राह्मणाला पकडले. आपला नवरा पकडला गेला हे पाहून ती ब्राह्मणपत्नी बोलू लागली.
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत। आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः
राजा, माझे बोलणे ऐक. मी तुला जे सांगते ते नीट ऐक. तू सूर्यवंशात जन्मलेला आहेस आणि जगात तुझे नाव प्रसिद्ध आहे.
अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः। शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि
तू नेहमी धर्मात जागरूक असतोस, वडिलधाऱ्यांची सेवा करण्यात तुला आनंद आहे. शापामुळे त्रस्त असताना, हे कठीण स्वभावाच्या राजा, तू पाप करू नकोस.
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता। अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता
आता योग्य काळ आला असताना, नवऱ्याच्या दु:खाने मी व्याकुळ झाले आहे. संततीसाठी मी त्याच्यासोबत एकत्र आले, पण माझी इच्छा अपूर्ण राहिली.
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम्। एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत्
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, कृपा कर आणि माझ्या नवऱ्याला सोड. ती अशा प्रकारे आक्रोश करत असतानाही, त्याने दया दाखवली नाही.
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्। तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि
त्या व्याघ्राने तिच्या नवऱ्याला जसा हवे तसा शिकार खातो तसा खाऊन टाकले. रागाने भरलेल्या तिच्या डोळ्यातून अश्रू खाली पडले.
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्। ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता
ती अश्रू तेजस्वी अग्नी झाले आणि त्या ठिकाणी प्रकाश पसरला. मग ती शोकाने आणि नवऱ्याच्या दु:खाने व्याकुळ झाली.
कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा। यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्
त्या ब्राह्मण स्त्रीने रागाने कल्माषपाद राजाला शाप दिला, 'हे नीच आणि निर्दयी, तू मला अपूर्ण ठेवलेस.'
प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः। तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः
माझ्या डोळ्यांसमोर आज माझा प्रिय आणि कीर्तीमान नवरा खाल्ला गेला. म्हणून, दुर्विचारी राजा, माझ्या शापामुळे तुलाही त्याचे फळ भोगावे लागेल.
पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम्। `तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा।' यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः
पत्नीच्या मृत्यूनंतर तू लगेचच आपले प्राण सोडशील. ती विनवणी करत असतानाही त्याने दया दाखवली नाही. तुझ्यामुळे वसिष्ठ ऋषींचे पुत्र नष्ट झाले.
तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति। सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम
त्या ऋषीसोबत तुझी पत्नी एकत्र येईल आणि एक पुत्र जन्माला घालेल. तो पुत्र, हे अधम राजा, तुझ्या वंशाचा पुढे वारसा चालवेल.
एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा। तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्
राजाला अशा प्रकारे शाप देऊन, ती शुभांगी अंगिरसकुळातील स्त्री त्याच्या समोरच प्रज्वलित अग्नीत प्रवेश केला.
वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत। ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप
महा भाग्यशाली वसिष्ठ ऋषींनी हे सर्व आपल्या मोठ्या ज्ञानाने आणि तपश्चर्येने पाहिले.
मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः। ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः
खूप काळानंतर राजर्षी शापमुक्त झाला. योग्य काळ आला असता, तो मदयंतीकडे गेला, पण तिने त्याला थांबवले.
न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः। देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः
राजा कामवासनेने अंध झाला होता, त्यामुळे त्याला शाप आठवला नाही. पण राणीचे बोलणे ऐकून तो उत्तम राजा घाबरला.
तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा। एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत्। स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः
मग त्याला तो शाप आठवला आणि तो फारच व्याकुळ झाला. म्हणूनच, हे श्रेष्ठ पुरुषा, त्या शापाच्या दोषामुळे राजाने आपल्या पत्नी वसिष्ठ ऋषींकडे सोपवल्या.
अस्माकमनुरूपो वै यः स्याद्गन्धर्व वेदवित्। पुरोहितस्तमाचक्ष्व सर्वं हि विदितं तव
आपल्यात असा कोण आहे जो गंधर्ववेद जाणणारा आणि आपल्याला अनुरूप असेल, तोच पुरोहित म्हणून निवडावा. कारण तुला सर्व काही माहीत आहे.