शक्तिं चापि हि धर्मज्ञं नातिक्रान्तुमिहार्हसि। प्रजायाश्च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि
धर्मज्ञ शक्तीचे उल्लंघन तू करू नकोस; आणि माझ्या वंशाचा नाशही अशा प्रकारे करू नकोस.
शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तदा तदुपपादितम्। आत्मजेन स दोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम्
हे वसिष्ठ, शक्तीच्या शापामुळेच हे घडले; तुझ्या पुत्राने स्वतःच्या दोषामुळे स्वर्ग गाठला.
न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने। `वासिष्ठो भक्षितश्चासीत्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा। शापं न कुर्वन्ति तदा न च त्राणपरायणाः
मुनिवर, कोणताही राक्षस त्याला खाऊ शकला नाही; वसिष्ठपुत्राला कौशिकाने सोडलेल्या राक्षसांनी भक्षण केले. त्या वेळी त्यांनी शाप दिला नाही, ना स्वतःच्या रक्षणासाठी काही केले.
क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यद्भवत्विति।' आत्मनैवात्मनस्तेन दृष्टो मृत्युस्तदाऽभवत्
त्या सहनशीलांनी, 'दुसरे शरीर होऊ दे,' असे म्हणत स्वतःचे शरीर जाळले; त्यामुळे त्या वेळी स्वतःच्या कृतीने मृत्यू अनुभवला.
निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर। राजा कल्माषपादश्च दिवमारुह्य मोदते
त्या ठिकाणी विश्वामित्र कारणीभूत झाला, पराशर. आणि राजा कल्माषपाद स्वर्गात जाऊन आनंदाने वावरतो आहे.
ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुने। ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः
वसिष्ठांचे शक्तीपेक्षा कमी सामर्थ्य असलेले सर्व पुत्र आणि देवतांसोबत मिळून, आनंदाने हसत आहेत.
सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने। रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम्
हे सर्व वसिष्ठ ऋषींना माहीत आहे. हे तपस्वी लोकांनी राक्षसांचा नाश केला आहे, हे लक्षात ठेव.
निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन। तत्सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते
वसिष्ठपुत्रा, या यज्ञात तूही कारणीभूत झाला आहेस. म्हणून हे यज्ञ सोडून दे, तुझ्या कल्याणासाठी आणि हे तुझ्यासाठी पूर्ण होवो.
एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता। तदा समापयामास सत्रं शाक्तो महामुनिः
पुलस्त्य आणि बुद्धिमान वसिष्ठ यांनी असे सांगितल्यावर, शक्तीपुत्र महान ऋषींनी तो यज्ञ पूर्ण केला.
सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं तदा। उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने
सर्व राक्षसांच्या नाशासाठी जमवलेली ती अग्नी त्याने हिमालयाच्या उत्तरेकडील मोठ्या अरण्यात सोडून दिली.
स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च। भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि
त्या ठिकाणी आजही ती अग्नी राक्षस, झाडे आणि दगड यांना नेहमी, प्रत्येक सणासुदीला जाळताना दिसते.
पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया। अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः
पुन्हा एकदा, शक्तीपुत्राने विश्वामित्राचा नाश करण्याच्या इच्छेने, मोठ्या तपाने भयंकर अग्नी जमवला.
वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा। तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता
वसिष्ठांनी विश्वामित्राच्या कल्याणासाठी जमवलेली ती अग्नी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या बुद्धिमान स्कंदाने संपवली.
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे। कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता
राजा कल्माषपादाने, जो ब्रह्मविद्येत पारंगत होता, आपल्या गुरूला पत्नी कोणत्या कारणासाठी दिली?
जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना। अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा
परम धर्म जाणणाऱ्या वसिष्ठांनी, असे असूनही, त्या महर्षींनी योग्य नसलेल्या स्त्रीकडे का गेले?
अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे। एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः
माझ्या मित्रा, वसिष्ठांनी पूर्वी एक अधार्मिक कृत्य केले होते. मी विचारत आहे, म्हणून माझ्या या सर्व शंकेचे निरसन कर.
धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम्
धनंजया, तू वसिष्ठ आणि मित्रसह या दोघांबद्दल जे विचारलेस, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः। शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना
भरतश्रेष्ठा, शक्ती या वसिष्ठपुत्राने त्या राजाला कसा शाप दिला, हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः। निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः
शापामुळे त्रस्त झालेला, रागाने डोळे लाल झालेला तो राजा, पत्नीला घेऊन नगरातून बाहेर पडला.
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे। नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम्
पत्नीला घेऊन तो निर्जन अरण्यात गेला आणि तिथे विविध प्राणी आणि अनेक जीवांनी भरलेल्या त्या जंगलात भटकू लागला.
नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्। अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्
अनेक झुडपे, वेलींनी झाकलेले, विविध झाडांनी भरलेले, भयावह आवाजांनी गूंजणारे ते अरण्य, शापग्रस्त राजा तिथे भटकत राहिला.
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः। ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने
एकदा, उपाशीपोटी स्वतःसाठी अन्न शोधताना, तो खूपच त्रस्त झाला आणि एका एकाकी जंगलात काहीतरी पाहिले.
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ। तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ
एक ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी दोघेही एकत्र आले. त्याला पाहताच, ते दोघेही फार घाबरले आणि आपले काम अपूर्ण राहून घाईघाईने पळून गेले.
तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात्। दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत
ते दोघे पळत असताना राजाने जबरदस्तीने त्या ब्राह्मणाला पकडले. आपला नवरा पकडला गेला हे पाहून ती ब्राह्मणपत्नी बोलू लागली.
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत। आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः
राजा, माझे बोलणे ऐक. मी तुला जे सांगते ते नीट ऐक. तू सूर्यवंशात जन्मलेला आहेस आणि जगात तुझे नाव प्रसिद्ध आहे.
अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः। शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि
तू नेहमी धर्मात जागरूक असतोस, वडिलधाऱ्यांची सेवा करण्यात तुला आनंद आहे. शापामुळे त्रस्त असताना, हे कठीण स्वभावाच्या राजा, तू पाप करू नकोस.
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता। अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता
आता योग्य काळ आला असताना, नवऱ्याच्या दु:खाने मी व्याकुळ झाले आहे. संततीसाठी मी त्याच्यासोबत एकत्र आले, पण माझी इच्छा अपूर्ण राहिली.
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम्। एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत्
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, कृपा कर आणि माझ्या नवऱ्याला सोड. ती अशा प्रकारे आक्रोश करत असतानाही, त्याने दया दाखवली नाही.
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्। तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि
त्या व्याघ्राने तिच्या नवऱ्याला जसा हवे तसा शिकार खातो तसा खाऊन टाकले. रागाने भरलेल्या तिच्या डोळ्यातून अश्रू खाली पडले.
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्। ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता
ती अश्रू तेजस्वी अग्नी झाले आणि त्या ठिकाणी प्रकाश पसरला. मग ती शोकाने आणि नवऱ्याच्या दु:खाने व्याकुळ झाली.