न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात्। द्वितीयामस्य मां भाङ्क्षं प्रतिज्ञामिति निश्चयात्
वसिष्ठांनी त्याला राक्षसांच्या वधापासून थांबवले नाही, कारण ते स्वतः प्रतिज्ञेचा दुसरा भाग पाळण्याचा निर्धार करून होते.
त्रयाणां पावकानां च सत्रे तस्मिन्महामुनिः। आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः
त्या यज्ञात, तीन तेजस्वी अग्नींमध्ये तो महान मुनी समोर चौथा अग्नी असल्यासारखा भासला.
तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन शक्तितः। तद्विदीपितमाकाशं सूर्येणेव घनात्यये
त्या पवित्र आणि शक्तीने केलेल्या यज्ञामुळे, जणू काही सूर्याने मेघ दूर झाल्यावर आकाश उजळून निघाले.
तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे। तेजसा दीप्यमानं वै द्वितीयमिव भास्करम्
तेथे वसिष्ठांसह सर्व ऋषींनी त्याच्याकडे तेजाने झळकणाऱ्या दुसऱ्या सूर्याप्रमाणे पाहिले.
ततः परमदुष्प्रापमन्यैर्ऋषिरुधारधीः। समापिपयिषुः सत्रं तमत्रिः समुपागमत्
मग, इतरांसाठी अत्यंत कठीण असलेला दृढनिश्चयी अत्रि ऋषी, तो यज्ञ पूर्ण करण्यासाठी तेथे आले.
तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुः। तत्राजग्मुरमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया
त्याचप्रमाणे पुलस्त्य, पुलह आणि महान क्रतु हेही, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, राक्षसांचे प्राण वाचवण्यासाठी तेथे आले.
पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ। उवाचेदं वचः पार्थ पराशरमरिन्दमम्
भरतश्रेष्ठा, पुलस्त्याने राक्षसांच्या वधाबद्दल अरिंदम पराशराला असे शब्द सांगितले.
कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक। अजानतामदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात्
माझ्या मुला, या नाशामुळे तुला त्रास होत नाही ना? जे अज्ञान आणि निष्पाप आहेत, अशा सर्व राक्षसांच्या वधामुळे तू दुःखी होत नाहीस ना?
प्रजोच्छेदमिमं मह्यं न हि कर्तु त्वमर्हसि। नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम्
माझ्या वंशाचा नाश तू करू नकोस; हे द्विज आणि तपस्वी लोकांचे कर्तव्य नाही, मुला.
शम एव परो धर्मस्तमाचर पराशर। अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर
संयम हाच श्रेष्ठ धर्म आहे — तो आचरणात आण, पराशर. श्रेष्ठ असूनही, तू हे अधार्मिक कृत्य करीत आहेस, पराशर.
शक्तिं चापि हि धर्मज्ञं नातिक्रान्तुमिहार्हसि। प्रजायाश्च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि
धर्मज्ञ शक्तीचे उल्लंघन तू करू नकोस; आणि माझ्या वंशाचा नाशही अशा प्रकारे करू नकोस.
शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तदा तदुपपादितम्। आत्मजेन स दोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम्
हे वसिष्ठ, शक्तीच्या शापामुळेच हे घडले; तुझ्या पुत्राने स्वतःच्या दोषामुळे स्वर्ग गाठला.
न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने। `वासिष्ठो भक्षितश्चासीत्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा। शापं न कुर्वन्ति तदा न च त्राणपरायणाः
मुनिवर, कोणताही राक्षस त्याला खाऊ शकला नाही; वसिष्ठपुत्राला कौशिकाने सोडलेल्या राक्षसांनी भक्षण केले. त्या वेळी त्यांनी शाप दिला नाही, ना स्वतःच्या रक्षणासाठी काही केले.
क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यद्भवत्विति।' आत्मनैवात्मनस्तेन दृष्टो मृत्युस्तदाऽभवत्
त्या सहनशीलांनी, 'दुसरे शरीर होऊ दे,' असे म्हणत स्वतःचे शरीर जाळले; त्यामुळे त्या वेळी स्वतःच्या कृतीने मृत्यू अनुभवला.
निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर। राजा कल्माषपादश्च दिवमारुह्य मोदते
त्या ठिकाणी विश्वामित्र कारणीभूत झाला, पराशर. आणि राजा कल्माषपाद स्वर्गात जाऊन आनंदाने वावरतो आहे.
ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुने। ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः
वसिष्ठांचे शक्तीपेक्षा कमी सामर्थ्य असलेले सर्व पुत्र आणि देवतांसोबत मिळून, आनंदाने हसत आहेत.
सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने। रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम्
हे सर्व वसिष्ठ ऋषींना माहीत आहे. हे तपस्वी लोकांनी राक्षसांचा नाश केला आहे, हे लक्षात ठेव.
निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन। तत्सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते
वसिष्ठपुत्रा, या यज्ञात तूही कारणीभूत झाला आहेस. म्हणून हे यज्ञ सोडून दे, तुझ्या कल्याणासाठी आणि हे तुझ्यासाठी पूर्ण होवो.
एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता। तदा समापयामास सत्रं शाक्तो महामुनिः
पुलस्त्य आणि बुद्धिमान वसिष्ठ यांनी असे सांगितल्यावर, शक्तीपुत्र महान ऋषींनी तो यज्ञ पूर्ण केला.
सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं तदा। उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने
सर्व राक्षसांच्या नाशासाठी जमवलेली ती अग्नी त्याने हिमालयाच्या उत्तरेकडील मोठ्या अरण्यात सोडून दिली.
स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च। भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि
त्या ठिकाणी आजही ती अग्नी राक्षस, झाडे आणि दगड यांना नेहमी, प्रत्येक सणासुदीला जाळताना दिसते.
पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया। अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः
पुन्हा एकदा, शक्तीपुत्राने विश्वामित्राचा नाश करण्याच्या इच्छेने, मोठ्या तपाने भयंकर अग्नी जमवला.
वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा। तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता
वसिष्ठांनी विश्वामित्राच्या कल्याणासाठी जमवलेली ती अग्नी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या बुद्धिमान स्कंदाने संपवली.
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे। कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता
राजा कल्माषपादाने, जो ब्रह्मविद्येत पारंगत होता, आपल्या गुरूला पत्नी कोणत्या कारणासाठी दिली?
जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना। अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा
परम धर्म जाणणाऱ्या वसिष्ठांनी, असे असूनही, त्या महर्षींनी योग्य नसलेल्या स्त्रीकडे का गेले?
अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे। एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः
माझ्या मित्रा, वसिष्ठांनी पूर्वी एक अधार्मिक कृत्य केले होते. मी विचारत आहे, म्हणून माझ्या या सर्व शंकेचे निरसन कर.
धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम्
धनंजया, तू वसिष्ठ आणि मित्रसह या दोघांबद्दल जे विचारलेस, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः। शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना
भरतश्रेष्ठा, शक्ती या वसिष्ठपुत्राने त्या राजाला कसा शाप दिला, हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः। निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः
शापामुळे त्रस्त झालेला, रागाने डोळे लाल झालेला तो राजा, पत्नीला घेऊन नगरातून बाहेर पडला.
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे। नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम्
पत्नीला घेऊन तो निर्जन अरण्यात गेला आणि तिथे विविध प्राणी आणि अनेक जीवांनी भरलेल्या त्या जंगलात भटकू लागला.