खनताऽधिगतं वित्तं केनच्चिद्धृगुवेश्मनि। तद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः
—तो धन कोणीतरी भृगूंच्या घरी खोदताना सापडला; आणि सर्व एकत्र आलेल्या क्षत्रिय राजांनी ते धन पाहिले.
अवमन्य ततः क्रोधाद्भृगूंस्ताञ्छरणगतान्। निजघ्नुः परमेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः
मग, त्यांच्या शरण आलेल्या भृगूंना तुच्छ मानून, त्या सामर्थ्यवान धनुर्धारी क्षत्रियांनी रागाने सर्व भृगूंना तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.
आगर्भादवकृन्तन्तश्चेरुः सर्वां वसुन्धराम्। तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा
भृगूंच्या गर्भातच छाटून टाकत, ते लोक साऱ्या पृथ्वीवर फिरू लागले. अशा रीतीने, भृगूंचा नाश होत असताना, भीतीपोटी हे घडले.
भृगुपत्न्यो गिरिं दुर्गं हिमवन्तं प्रपेदिरे। तासामन्यतमा गर्भं भयाद्दध्रे महौजसम्
भृगूंच्या पत्नी हिमालयाच्या कठीण डोंगरात पळून गेल्या. त्यातील एकीने, भीतीपोटी, आपल्या पोटी तेजस्वी पुत्र धारण केला.
ऊरुणैकेन वाभोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धये। तं गर्भमुपलभ्याशु ब्राह्मण्येका भयार्दिता
ती स्त्री आपल्या पतीच्या वंशासाठी तो गर्भ आपल्या मांडीमध्ये लपवून ठेवला. तो गर्भ असल्याचे लक्षात येताच, एक ब्राह्मण स्त्री भीतीने—
गत्वा वै कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे। ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुमुद्यताः
एका एकाकी जागी क्षत्रियांना जाऊन सांगितले. मग ते क्षत्रिय त्या गर्भाचा नाश करण्यासाठी निघाले.
ददृशुर्ब्राह्मणीं तेऽथ दीप्यमानां स्वतेजसा। अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह
ते क्षत्रिय त्या ब्राह्मण स्त्रीला तिच्या तेजाने उजळलेली पाहू लागले. तेव्हा तो गर्भ तिच्या मांडी फोडून बाहेर आला.
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः। ततश्चक्षुर्विहीनास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः
तो मुलगा मध्यान्हाच्या सूर्याप्रमाणे क्षत्रियांचे डोळे हिरावून गेला. त्यामुळे डोळ्यांशिवाय ते लोक डोंगरातील दुर्गम ठिकाणी भरकटू लागले.
ततस्ते मोघसङ्कल्पा भयार्ताः क्षत्रियाः पुनः। ब्राह्मणीं शरमं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम्
मग त्या क्षत्रियांचे सर्व प्रयत्न फोल ठरले आणि ते भीतीने पुन्हा त्या निष्पाप ब्राह्मण स्त्रीकडे गेले, डोळे परत मिळावेत म्हणून.
ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः। ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः
ते क्षत्रिय, प्रकाश हरवलेले आणि गोंधळलेले, त्या पुण्यवती स्त्रीला म्हणाले, जणू शांत झालेल्या अग्नीप्रमाणे दुःखाने बोलू लागले.
भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत्क्षत्रमनामयम्। उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः
तुमच्या कृपेने, हे भाग्यवती, क्षत्रियांना पुन्हा कुठलाही दोष न लागो. वाईट कर्म सोडून आम्ही सर्वजण एकत्र निघू दे.
सपुत्रा त्वं प्रसादं नः कर्तुमर्हसि शोभने। पुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुमर्हसि
तुम्ही आणि तुमचा पुत्र आम्हांवर कृपा करावी, हे सुंदर स्त्री. पुन्हा आम्हाला दृष्टी द्यावी आणि राजांचे रक्षण करावे.
गन्धर्व उवाच
गंधर्व म्हणाला—
तेन चक्षूंषि वस्ताता व्यक्तं कोपान्महात्मना। स्मरता निहतान्बन्धूनादत्तानि न संशयः
तो महात्मा, आपल्या मारल्या गेलेल्या नातेवाईकांचा आणि अन्यायाचा राग धरून, नक्कीच तुमची दृष्टी हिरावून घेतली, यात शंका नाही.
गर्भानपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः। तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः
राजकुमारांनो, जेव्हा तुम्ही भृगूंच्या गर्भातील मुलांनाही मारले, तेव्हा मी हा गर्भ माझ्या मांडीमध्ये शंभर वर्षे धरून ठेवला.
षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव ह। विवेश भृगुवंशस्य भूयः प्रियचिकीर्षया
संपूर्ण वेद आणि त्याच्या सहा शाखा, भृगूंच्या वंशाच्या कल्याणासाठी, या गर्भात असतानाच त्याच्यात प्रवेश केल्या.
सोऽयं पितृवधाद्व्यक्तं क्रोधाद्वो हन्तुमिच्छति। तेजसा तस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः
पित्यांचा वध झाल्यामुळे, तो स्पष्टपणे रागाने तुम्हाला नष्ट करू इच्छितो. त्याच्या दिव्य तेजामुळे तुमची दृष्टी गेली.
तमेव यूयं याचध्वमौर्वं मम सुतोत्तमम्। अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीः प्रदास्यति
माझ्या या श्रेष्ठ पुत्राकडे, म्हणजेच और्वाकडे, तुम्ही विनंती करा. तुम्ही त्याला नम्रपणे वंदन केल्यास, तो प्रसन्न होऊन तुम्हाला दृष्टी परत देईल.
एवमुक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तमूरुजम्। ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार सः
अशी विनंती ऐकून, सर्व राजे त्या और्वाकडे गेले आणि त्याला कृपा करण्यास सांगितले. तेव्हा त्याने त्यांना कृपा केली.
अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः। स और्व इति विप्रर्षिरूरुं भित्त्वा व्यजायत
त्याच नावाने तो जगात प्रसिद्ध झाला. म्हणूनच, मांडी फोडून जन्मलेला तो और्व ऋषी म्हणून ओळखला गेला.
चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः। भार्गवस्तु मुनिर्मेने सर्वलोकपराभवम्
राजांना पुन्हा दृष्टी मिळाल्यावर ते निघून गेले; पण भृगू वंशातील त्या ऋषींना हे साऱ्या जगाचं पराभव असल्यासारखं वाटलं.
स चक्रे तात लोकानां विनाशाय मतिं तदा। सर्वेषामेव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणमात्मनः
त्या वेळी, प्रिय, त्यांनी साऱ्या लोकांचा विनाश करण्याचा निर्धार केला; त्यांचं मन पूर्णपणे त्याच विचाराकडे वळलं.
इच्छन्नपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुनन्दनः। सर्वलोकविनाशाय तपसा सहतैधितः
भृगूंचा सूड घ्यावा म्हणून, भृगू वंशाचा तो आनंद, प्रखर तपाच्या तेजाने पेटून उठला आणि साऱ्या लोकांचा नाश करण्याचं ठरवलं.
तापयामास ताँल्लोकान्सदेवासुरमानुषान्। तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन्पितामहान्
त्याने आपल्या कठोर तपाने देव, असुर आणि माणसं — सगळ्या लोकांना त्रास द्यायला सुरुवात केली, आपल्या पूर्वजांना आनंद मिळावा म्हणून.
ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय कुलनन्दनम्। पितृलोकादुपागम्य सर्व ऊचुरिदं वचः
मग, प्रिय, त्याचे पूर्वज त्याला ओळखून पितृलोकातून आले आणि सगळ्यांनी एकत्रितपणे असे शब्द सांगितले:
और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक। प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधमात्मनः
और्वा, पुत्रा, तुझ्या कठोर तपाचं सामर्थ्य आम्ही पाहिलं आहे; आता लोकांवर कृपा कर आणि आपला राग आवर.
नानीशैर्हि तदा तात भृगुभिर्भावितात्मभिः। वधो ह्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम्
त्या वेळी, प्रिय, भृगूंच्या मनात शुद्धता होती, पण त्यांनी ते थांबवू शकले नाही; सगळ्यांनी क्षत्रियांकडून होणारा संहार सहन केला.
आयुषा विप्रकृष्टेन यदा नः खेद आविशत्। तदाऽस्माभिर्वधस्तात क्षत्रियैरीप्सितः स्वयम्
जेव्हा दीर्घायुष्यामुळे आम्हाला कंटाळा आला, तेव्हा, प्रिय, आम्ही स्वतःच क्षत्रियांच्या हातून मृत्यू यावा असं इच्छिलं.
निखातं यच्च वै वित्तं केनचिद्गृगुवेश्मनि। वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान्कोपयिष्णुभिः
आणि भृगूंच्या घरात कुणीतरी जे धन पुरलं होतं, ते फक्त क्षत्रियांना चिडवण्यासाठीच ठेवण्यात आलं होतं.
किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजोत्तम। यदस्माकं धनाध्यक्षः प्रभूतं धनमाहरत्
आम्हाला, स्वर्गाची इच्छा असणाऱ्यांना, धनाचा काय उपयोग, श्रेष्ठ ब्राह्मण? आमचा धनपाल आधीच भरपूर धन घेऊन आला आहे.