ततस्तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः। राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम मुनिराश्रमम्
ती गर्भवती झाल्यावर, तो श्रेष्ठ ऋषी राजाने नमस्कार केल्यावर आपल्या आश्रमात परत गेला.
दीर्घकालेन सा गर्भं सुषुवे न तु तं यदा। तदा देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद यशस्विनी
खूप काळ गेला तरी तिने बाळाला जन्म दिला नाही; मग त्या कीर्तिवंत राणीने दगडाने आपला गर्भ फाडला.
ततो द्वादशमे वर्षे स जज्ञे पुरषर्षभः। अश्मको नाम राजर्षिः पौदन्यं यो न्यवेशयत्
मग बाराव्या वर्षी, राजकुमारांमध्ये श्रेष्ठ, अश्मक नावाचा राजर्षी जन्मला, ज्याने पौडन्य नगरी वसवली.
आश्रमस्था ततः पुत्रमदृश्यन्ती व्यजायत। शक्तेः कुलकरं राजन् द्वितीयमिव शक्तिनम्
मग आश्रमात राहणाऱ्या अदृश्यंतीने पुत्रास जन्म दिला, जो शक्तीच्या वंशाचा आधार होता, आणि जणू दुसरा शक्तीच होता, राजन.
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिसत्तमः। पौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान्स्वयम्
त्या श्रेष्ठ ऋषींनी आपल्या नातवासाठी जन्मानंतरच्या सर्व विधी स्वतः केले, हे भरतश्रेष्ठा.
परासुः स यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितो मुनिः। गर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः
त्याच्या वडिलांचे निधन झाल्याने वसिष्ठ ऋषींना त्याचा पालक म्हणून ठेवण्यात आले; आणि तो आईच्या पोटात असतानाच हे घडले म्हणून त्याला जगात पराशर म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं मुनिः। जन्मप्रभृति तस्मिंस्तु पितरीवान्ववर्तत
तो धर्मात्मा ऋषी वसिष्ठांना आपल्या वडिलांसारखे मानू लागला आणि जन्मापासूनच त्यांच्याशी मुलासारखे वागू लागला.
स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषत। मातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परन्तप
कौन्तेय, अदृश्यंतीच्या उपस्थितीत त्याने वसिष्ठ ऋषींना 'बाबा' म्हणून संबोधले.
तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन्मधुरं वचः। अदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वती तमुवाच ह
त्याने 'बाबा' असे पूर्ण अर्थाने म्हटल्यावर, अदृश्यंतीच्या डोळ्यांत अश्रू आले आणि ती ते गोड शब्द ऐकून त्याला म्हणाली.
मा तात ताततातेति ब्रूह्येनं पितरं पितुः। रक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे
माझ्या मुला, त्यांना 'बाबा' असे म्हणू नकोस; तुझे वडील वनात राक्षसाने खाल्ले.
मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघ। आर्य एष पिता तस्य पितुस्तव यशस्विनः
ज्यांना तू बाबा म्हणतोस, ते तुझे वडील नाहीत, पापरहित मुला. हे आर्य पुरुष तुझ्या प्रसिद्ध वडिलांचे वडील आहेत.
स एवमुक्तो दुःखार्तः सत्यवागृषिसत्तमः। सर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः
असे ऐकून, तो सत्यवचन असलेला आणि श्रेष्ठ ऋषी दुःखाने व्याकुळ झाला आणि आपल्या मनात सर्व लोकांचा नाश करण्याचा निर्धार केला.
तं तथा निश्चितात्मानं स महात्मा महातपाः। ऋषिर्ब्रह्मविदां श्रष्ठो मैत्रावरुणिरन्त्यधीः
त्याचा असा निर्धार पाहून, त्या महान आत्म्याने, मोठ्या तपस्व्याने, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ असलेल्या मैत्रावरुणी ऋषीने हस्तक्षेप केला.
वसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु
वसिष्ठ ऋषींनी त्याला कारण सांगून थांबवले; ते कसे ते ऐक.
याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः। स तानग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च
राजश्रेष्ठा, वेद जाणणाऱ्यांमध्ये भृगु श्रेष्ठ मानले जातात आणि यज्ञासाठी योग्य असतात; त्यांना धान्य आणि संपत्तीने सन्मानित केले गेले.
सोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशांपतिः। तस्मिन्नृपतिशार्दूले स्वर्यातेऽथ कथंचन
सोमयज्ञाच्या शेवटी, त्या लोकाधिपतीने त्यांना भरपूर दान दिले; आणि जेव्हा तो राजा स्वर्गवासी झाला, तेव्हा—कसेही—
बभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यमुपस्थितम्। भृगूणां तु धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव ते
मग त्या कुळात संपत्तीची गरज निर्माण झाली; आणि भृगुंकडे खूप धन आहे हे समजल्यावर सर्व राजे—
याचिष्णवोऽभिजग्मुस्तांस्ततो भार्गवसत्तमान्। भूमौ तु निददुः केचिद्भृगवो धनमक्षयम्
—त्या भृगुश्रेष्ठांकडे मागणीसाठी आले; काही भृगूंनी आपले न संपणारे धन जमिनीत लपवले.
ददुः केचिद्द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम्। भृहवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तं यथेप्सितम्
काहींनी क्षत्रियांपासून भीतीने ते धन इतर ब्राह्मणांना दिले; आणि काही भृगूंनी आपल्याला हवे तसे धन वाटले.
क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात्। ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छया
मग, मुला, क्षत्रियांशी संबंधित दुसऱ्या कारणामुळे, जो धन क्षत्रियाने जमिनीत लपवला होता—
खनताऽधिगतं वित्तं केनच्चिद्धृगुवेश्मनि। तद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः
—तो धन कोणीतरी भृगूंच्या घरी खोदताना सापडला; आणि सर्व एकत्र आलेल्या क्षत्रिय राजांनी ते धन पाहिले.
अवमन्य ततः क्रोधाद्भृगूंस्ताञ्छरणगतान्। निजघ्नुः परमेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः
मग, त्यांच्या शरण आलेल्या भृगूंना तुच्छ मानून, त्या सामर्थ्यवान धनुर्धारी क्षत्रियांनी रागाने सर्व भृगूंना तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.
आगर्भादवकृन्तन्तश्चेरुः सर्वां वसुन्धराम्। तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा
भृगूंच्या गर्भातच छाटून टाकत, ते लोक साऱ्या पृथ्वीवर फिरू लागले. अशा रीतीने, भृगूंचा नाश होत असताना, भीतीपोटी हे घडले.
भृगुपत्न्यो गिरिं दुर्गं हिमवन्तं प्रपेदिरे। तासामन्यतमा गर्भं भयाद्दध्रे महौजसम्
भृगूंच्या पत्नी हिमालयाच्या कठीण डोंगरात पळून गेल्या. त्यातील एकीने, भीतीपोटी, आपल्या पोटी तेजस्वी पुत्र धारण केला.
ऊरुणैकेन वाभोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धये। तं गर्भमुपलभ्याशु ब्राह्मण्येका भयार्दिता
ती स्त्री आपल्या पतीच्या वंशासाठी तो गर्भ आपल्या मांडीमध्ये लपवून ठेवला. तो गर्भ असल्याचे लक्षात येताच, एक ब्राह्मण स्त्री भीतीने—
गत्वा वै कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे। ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुमुद्यताः
एका एकाकी जागी क्षत्रियांना जाऊन सांगितले. मग ते क्षत्रिय त्या गर्भाचा नाश करण्यासाठी निघाले.
ददृशुर्ब्राह्मणीं तेऽथ दीप्यमानां स्वतेजसा। अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह
ते क्षत्रिय त्या ब्राह्मण स्त्रीला तिच्या तेजाने उजळलेली पाहू लागले. तेव्हा तो गर्भ तिच्या मांडी फोडून बाहेर आला.
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः। ततश्चक्षुर्विहीनास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः
तो मुलगा मध्यान्हाच्या सूर्याप्रमाणे क्षत्रियांचे डोळे हिरावून गेला. त्यामुळे डोळ्यांशिवाय ते लोक डोंगरातील दुर्गम ठिकाणी भरकटू लागले.
ततस्ते मोघसङ्कल्पा भयार्ताः क्षत्रियाः पुनः। ब्राह्मणीं शरमं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम्
मग त्या क्षत्रियांचे सर्व प्रयत्न फोल ठरले आणि ते भीतीने पुन्हा त्या निष्पाप ब्राह्मण स्त्रीकडे गेले, डोळे परत मिळावेत म्हणून.
ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः। ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः
ते क्षत्रिय, प्रकाश हरवलेले आणि गोंधळलेले, त्या पुण्यवती स्त्रीला म्हणाले, जणू शांत झालेल्या अग्नीप्रमाणे दुःखाने बोलू लागले.