तया बद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमयैस्तदा। न चचाल ततो देशाद्बुबुधे न च किंचन
त्या वेळी तिच्या गुणांनी त्याचे मन आणि डोळे बांधले गेले; तो तिथून हलला नाही, आणि दुसरे काहीही त्याच्या लक्षात आले नाही.
अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम्। लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम्
नक्कीच, या मोठ्या डोळ्यांच्या कन्येचे रूप निर्माण करताना, सृष्टीकर्त्याने देव, असुर आणि माणसे यांना एकत्र करून हे सौंदर्य घडवले असावे.
एवं संतर्कयामास रूपद्रविणसंपदा। कन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा
त्या वेळी राजा संवरण याने विचार केला की, रूप, संपत्ती आणि सौभाग्य यामध्ये जगात तिच्यासारखी दुसरी कन्या नाही.
तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपः। जगाम मनसा चिन्तां कामबाणेन पीडितः
ती शुभ्र कन्या पाहताच, उत्तम कुळात जन्मलेला तो राजा मनाने चिंतेत पडला आणि कामबाणाने विद्ध झाला.
दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निना। अप्रगल्भां प्रगल्भस्तां तदोवाच मनोहराम्
तीव्र प्रेमाच्या आगीत जळणारा तो राजा, जो नेहमी धाडसी होता, त्या मोहक कन्येशी मात्र संकोचून बोलू लागला.
काऽसि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसि। कथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते
तू कोण आहेस? कुणाची आहेस, रमणीय जांघांची? इथे कशासाठी उभी आहेस? आणि या एकाकी जंगलात, हसऱ्या चेहऱ्याची, तू एकटी कशी फिरतेस?
त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता। विभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम्
तू सर्व अंगांनी निर्दोष आहेस, सर्व दागिने घातलेली आहेस; जणू हे दागिनेही तुझ्यासारख्या दागिन्याचीच इच्छा करतात.
न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम्। न च भोगवतीं मन्ये न गन्धवीं न मानुषीम्
मी तुला देवी, असुरी, यक्षी, राक्षसी, नागकन्या, गंधर्वी किंवा माणूस स्त्री असे काहीच मानत नाही.
या हि दृष्टा मया काश्चिच्छ्रुता वाऽपि वराङ्गनाः। न तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि
हे तेजस्विनी, मी पाहिलेल्या किंवा ऐकलेल्या सर्व उत्तम स्त्रियांमध्ये, तुझ्यासारखी दुसरी कोणीच मला दिसली नाही.
दृष्ट्वैव चारुवदने चन्द्रात्कान्ततरं तव। वदनं पद्मपत्राक्षं मां मथ्नातीव मन्मथः
तुझं सुंदर आणि चंद्रापेक्षाही तेजस्वी असलेलं मुख, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांनी मला पाहिलं की, माझ्या मनात प्रेमाची लाट उसळते.
एवं तां स महीपालो बभाषे न तु सा तदा। कामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यबाषथ किंचन
राजाने तिला असे बोलले, पण त्या एकाकी जंगलात, प्रेमाने व्याकुळ झालेल्या त्या राजाला तिने काहीच उत्तर दिलं नाही.
ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्यायतेक्षणा। सौदामिनीव चाभ्रेषु तत्रैवान्तरधीयत
मग, राजाने विनवणी करत असताना, मोठ्या डोळ्यांची ती स्त्री, जणू आकाशात विज चमकावी तशी, तिथेच अदृश्य झाली.
तामन्वेष्टुं स नृपतिः परिचक्राम सर्वतः। वनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा
राजा त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या स्त्रीचा शोध घेत, वेड्यासारखा संपूर्ण जंगलभर भटकू लागला.
अपश्यमानः स तु तां बहु तत्र विलप्य च। निश्चेष्टः पार्थिवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत
ती कुठेच दिसली नाही म्हणून, खूप दुःखी होऊन, तो श्रेष्ठ राजा काही क्षण तिथेच स्तब्ध उभा राहिला.
अथ तस्यामदृश्यायां नृपतिः काममोहितः। पातनः शत्रुसङ्घानां पपात धरणीतले
ती अदृश्य होताच, इच्छेने मोहित झालेला राजा, शत्रूंचा संहार करणारा, जमिनीवर कोसळला.
तस्मिन्निपतिते भूमावथ सा चारुहासिनी। पुनः पीनायतश्रोणी दर्शयामास तं नृपम्
राजा जमिनीवर पडला असताना, सुंदर हास्य असलेली आणि भरदार कंबरेची ती स्त्री पुन्हा त्याच्यासमोर प्रकट झाली.
अथाबभाषे कल्याणी वाचा मधुरया नृपम्। तं कुरूणां कुलकरं कामाभिहतचेतसम्
मग ती शुभ्रवर्णा, कुरू वंशाचा मान असलेल्या, कामाने व्याकुळ झालेल्या राजाला गोड शब्दांत बोलली.
उवाच मधुरं वाक्यं तपती हसतीव सा। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते न त्वमर्हस्यरिन्दम
तापतीने जणू हसतच गोड शब्दांत म्हटलं, 'उठा, उठा! तुझं कल्याण होवो. हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तू मोहात पडण्यास योग्य नाहीस.'
मोहं नृपतिशार्दूल गन्तुमाविष्कृतः क्षितौ। एवमुक्तोऽथ नृपतिर्वाचा मधुरया तदा
राजसिंहा, तू पृथ्वीवर मोहात पडण्यास योग्य नाहीस. अशा गोड शब्दांनी ती म्हणाली तेव्हा—
ददर्श विपुलश्रोणीं तामेवाभिमुखे स्थिताम्। अथ तामसितापाङ्गीमाबभाषे स पार्थिवः
राजाने तिच्याकडे पाहिलं, ती भरदार कंबरेची, समोर उभी होती; मग त्या काळ्या डोळ्यांच्या स्त्रीला राजा म्हणाला—
मन्मथाग्निपरीतात्मा सन्दिग्धाक्षरया गिरा। साधु त्वमसितापाङ्गि कामार्तं मत्तकाशिनि
प्रेमाच्या ज्वाळांनी व्याकुळ झालेल्या, थरथरणाऱ्या शब्दांत तो म्हणाला, 'हे काळ्या डोळ्यांची, हे तेजस्विनी, मी प्रेमाने वेडा झालोय, माझ्यावर कृपा कर.'
भजस्व भजमानं मां प्राणा हि प्रजहन्ति माम्। त्वदर्थं हि विशालाक्षि मामयं निशितैः शरैः
'माझ्यावर प्रेम कर, कारण मी तुझ्यासाठी तळमळतोय; माझा जीव आता तुझ्याविना राहू शकत नाही. हे मोठ्या डोळ्यांची, तुझ्या प्रेमाच्या तीक्ष्ण बाणांनी माझं मन छिन्नभिन्न झालंय.'
कामः कमलगर्भाभे प्रतिविध्यन्न शाम्यति। दष्टमेवमनाक्रन्दे भद्रे काममहाहिना
'हे कमळासारख्या मुखाची, कामाने मला छेदलं तरीही ते शांत होत नाही; म्हणून मी मोठ्या वेदनेने ओरडतोय, या प्रेमरूपी महाअजगराने दंशिल्यासारखा, हे सोज्वळे.'
सा त्वं पीनायतश्रोणी मामाप्नुहि वरानने। त्वदधीना हि मे प्राणाः किन्नरोद्गीतभाषिणि
'म्हणून, हे भरदार कंबरेची आणि सुंदर मुखाची, मला स्वीकार. माझा जीव तुझ्यावरच अवलंबून आहे, तुझं बोलणं जणू गंधर्वांच्या गाण्यासारखं आहे.'
चारुसर्वानवद्याङ्गि पद्मेन्दुप्रतिमानने। न ह्यहं त्वदृते भीरु शक्ष्यामि खलु जीवितुम्
'हे निर्दोष अंगाची, सुंदर अवयवांची, कमळ आणि चंद्रासारख्या मुखाची, मी तुझ्याविना खरंच जगू शकत नाही, हे भीरू.'
कामः कमलपत्राक्षि प्रतिविध्यति मामयम्। तस्मात्कुरु विशालाक्षि मय्यनुक्रोशमङ्गने
'हे कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची, कामाने मला छेदलंय; म्हणून, हे मोठ्या डोळ्यांची, माझ्यावर दया कर, हे सुकुमार स्त्री.'
भक्तं मामसितापाङ्गि न परित्यक्तुमर्हसि। त्वं हि मां प्रीतियोगेन त्रातुमर्हसि भामिनि
काळ्या डोळ्यांची सुंदरी, मी तुझा भक्त आहे, मला सोडू नकोस. सुंदर स्त्री, तुझ्या प्रेमाने तूच मला वाचवायला हवीस.
त्वद्दर्शनकृतस्नेहं मनश्चलति मे भृशम्। न त्वां दृष्ट्वा पुनश्चान्यां द्रष्टुं कल्याणि रोचते
तुला पाहिल्यामुळे माझ्या मनात तुझ्याविषयी प्रेम निर्माण झालं आहे आणि माझं मन फार अस्थिर झालं आहे. शुभ्र स्त्री, तुला पाहिल्यावर दुसरी कुठलीही स्त्री मला आवडत नाही.
प्रसीद वशगोऽहं ते भक्तं मां भज भामिनि। दृष्ट्वैव त्वां वरारोहे मन्मथो भृशमङ्गने
माझ्यावर कृपा कर, मी तुझ्या अधीन आहे, भक्त म्हणून मला स्वीकार. सुंदर नारी, तुला पाहताच कामदेवाने मला जोरात वेड लावलं.
अन्तर्गतं विशालाक्षि विध्यति स्म पतत्त्रिभिः। मन्मथाग्निसमुद्भूतं दाहं कमललोचने
मोठ्या डोळ्यांची, कमलासारख्या डोळ्यांची सुंदरी, माझ्या आत प्रेमाची ज्वाळा पेटली आहे, जणू कामदेवाच्या बाणांनी मी विद्ध झालो आहे.