स कदाचिदथो राजा श्रीमानमितविक्रमः। चचार मृगयां पार्थ पर्वतोपवने किल
एकदा तो तेजस्वी आणि अपराजित राजा, अरे पार्था, डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या जंगलात शिकार करायला गेला.
चरतो मृगयां तस्य क्षुत्पिपासासमन्वितः। ममार राज्ञः कौन्तेय गिरावप्रतिमो हयः
शिकार करत असताना, त्याला भूक आणि तहान लागली, कुंतीपुत्रा, आणि त्या डोंगरावर राजाचा अद्वितीय घोडा मरण पावला.
स मृताश्वश्चरन्पार्थ पद्भ्यामेव गिरौ नृपः। ददर्शासदृशीं लोके कन्यामायतलोचनाम्
घोडा मेल्यावर, राजा पायानेच डोंगरावर फिरू लागला आणि त्याला जगात कुणीही न शोभणारी, मोठ्या डोळ्यांची एक सुंदर कन्या दिसली.
स एव एकामासाद्य कन्यां परबलार्दनः। तस्थौ नृपतिशार्दूलः पश्यन्नविचलेक्षणः
शत्रूंचा पराभव करणारा तो सिंहासारखा राजा, त्या एकटी कन्येला पाहून तिथेच थांबला आणि तिच्याकडे न हलणाऱ्या डोळ्यांनी पाहू लागला.
स हि तां तर्कयामास रूपतो नृपतिः श्रियम्। पुनः संतर्कयामास रवेर्भ्रष्टामिव प्रभाम्
राजाने तिच्या सौंदर्याकडे पाहून तिला जणू लक्ष्मीच आहे असे वाटले; पुन्हा त्याला ती सूर्याचीच किरणे खाली उतरली आहेत असे भासले.
वपुषा वर्चसा चैव शिखामिव विभावसोः। प्रसन्नत्वेन कान्त्या च चन्द्ररेखामिवामलाम्
रूप आणि तेजामध्ये ती अग्नीच्या ज्वाळेसारखी भासत होती; प्रसन्नतेत आणि कांतीत ती निर्मळ चंद्रकोरीसारखी वाटत होती.
गिरिपृष्ठे तु सा यस्मिन्स्थिता स्वसितलोचना। विभ्राजमाना शुशुभे प्रतिमेव हिरण्मयी
ती मोठ्या डोळ्यांची कन्या ज्या डोंगर उतारावर उभी होती, तिथे ती सोन्याच्या मूर्तीप्रमाणे झळकत होती.
तस्या रूपेण स गिरिर्वेषेण च विशेषतः। ससवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय इवाभवत्
तिच्या सौंदर्यामुळे आणि विशेषतः वेषामुळे, त्या डोंगरावरची झाडे, वेलींनी आणि गवतासह, जणू सगळे सोन्याचेच दिसू लागले.
अवमेने च तां दृष्ट्वा सर्वलोकेषु योषितः। अवाप्तं चात्मनो मेने स राजा चक्षुषः फलं
तिला पाहून त्याने जगातील इतर सर्व स्त्रियांना कमी लेखले; आणि त्या राजाला वाटले की, त्याच्या डोळ्यांना खरी मिळकत मिळाली.
जन्मप्रभृति यत्किचिंद्दृष्टवान्स महीपतिः। रूपं न सदृशं तस्यास्तर्कयामास किंचन
जन्मापासून आजवर राजाने जे काही रूप पाहिले, त्यात तिच्यासारखे कोणतेच नव्हते असे त्याला वाटले.
तया बद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमयैस्तदा। न चचाल ततो देशाद्बुबुधे न च किंचन
त्या वेळी तिच्या गुणांनी त्याचे मन आणि डोळे बांधले गेले; तो तिथून हलला नाही, आणि दुसरे काहीही त्याच्या लक्षात आले नाही.
अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम्। लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम्
नक्कीच, या मोठ्या डोळ्यांच्या कन्येचे रूप निर्माण करताना, सृष्टीकर्त्याने देव, असुर आणि माणसे यांना एकत्र करून हे सौंदर्य घडवले असावे.
एवं संतर्कयामास रूपद्रविणसंपदा। कन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा
त्या वेळी राजा संवरण याने विचार केला की, रूप, संपत्ती आणि सौभाग्य यामध्ये जगात तिच्यासारखी दुसरी कन्या नाही.
तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपः। जगाम मनसा चिन्तां कामबाणेन पीडितः
ती शुभ्र कन्या पाहताच, उत्तम कुळात जन्मलेला तो राजा मनाने चिंतेत पडला आणि कामबाणाने विद्ध झाला.
दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निना। अप्रगल्भां प्रगल्भस्तां तदोवाच मनोहराम्
तीव्र प्रेमाच्या आगीत जळणारा तो राजा, जो नेहमी धाडसी होता, त्या मोहक कन्येशी मात्र संकोचून बोलू लागला.
काऽसि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसि। कथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते
तू कोण आहेस? कुणाची आहेस, रमणीय जांघांची? इथे कशासाठी उभी आहेस? आणि या एकाकी जंगलात, हसऱ्या चेहऱ्याची, तू एकटी कशी फिरतेस?
त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता। विभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम्
तू सर्व अंगांनी निर्दोष आहेस, सर्व दागिने घातलेली आहेस; जणू हे दागिनेही तुझ्यासारख्या दागिन्याचीच इच्छा करतात.
न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम्। न च भोगवतीं मन्ये न गन्धवीं न मानुषीम्
मी तुला देवी, असुरी, यक्षी, राक्षसी, नागकन्या, गंधर्वी किंवा माणूस स्त्री असे काहीच मानत नाही.
या हि दृष्टा मया काश्चिच्छ्रुता वाऽपि वराङ्गनाः। न तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि
हे तेजस्विनी, मी पाहिलेल्या किंवा ऐकलेल्या सर्व उत्तम स्त्रियांमध्ये, तुझ्यासारखी दुसरी कोणीच मला दिसली नाही.
दृष्ट्वैव चारुवदने चन्द्रात्कान्ततरं तव। वदनं पद्मपत्राक्षं मां मथ्नातीव मन्मथः
तुझं सुंदर आणि चंद्रापेक्षाही तेजस्वी असलेलं मुख, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांनी मला पाहिलं की, माझ्या मनात प्रेमाची लाट उसळते.
एवं तां स महीपालो बभाषे न तु सा तदा। कामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यबाषथ किंचन
राजाने तिला असे बोलले, पण त्या एकाकी जंगलात, प्रेमाने व्याकुळ झालेल्या त्या राजाला तिने काहीच उत्तर दिलं नाही.
ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्यायतेक्षणा। सौदामिनीव चाभ्रेषु तत्रैवान्तरधीयत
मग, राजाने विनवणी करत असताना, मोठ्या डोळ्यांची ती स्त्री, जणू आकाशात विज चमकावी तशी, तिथेच अदृश्य झाली.
तामन्वेष्टुं स नृपतिः परिचक्राम सर्वतः। वनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा
राजा त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या स्त्रीचा शोध घेत, वेड्यासारखा संपूर्ण जंगलभर भटकू लागला.
अपश्यमानः स तु तां बहु तत्र विलप्य च। निश्चेष्टः पार्थिवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत
ती कुठेच दिसली नाही म्हणून, खूप दुःखी होऊन, तो श्रेष्ठ राजा काही क्षण तिथेच स्तब्ध उभा राहिला.
अथ तस्यामदृश्यायां नृपतिः काममोहितः। पातनः शत्रुसङ्घानां पपात धरणीतले
ती अदृश्य होताच, इच्छेने मोहित झालेला राजा, शत्रूंचा संहार करणारा, जमिनीवर कोसळला.
तस्मिन्निपतिते भूमावथ सा चारुहासिनी। पुनः पीनायतश्रोणी दर्शयामास तं नृपम्
राजा जमिनीवर पडला असताना, सुंदर हास्य असलेली आणि भरदार कंबरेची ती स्त्री पुन्हा त्याच्यासमोर प्रकट झाली.
अथाबभाषे कल्याणी वाचा मधुरया नृपम्। तं कुरूणां कुलकरं कामाभिहतचेतसम्
मग ती शुभ्रवर्णा, कुरू वंशाचा मान असलेल्या, कामाने व्याकुळ झालेल्या राजाला गोड शब्दांत बोलली.
उवाच मधुरं वाक्यं तपती हसतीव सा। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते न त्वमर्हस्यरिन्दम
तापतीने जणू हसतच गोड शब्दांत म्हटलं, 'उठा, उठा! तुझं कल्याण होवो. हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तू मोहात पडण्यास योग्य नाहीस.'
मोहं नृपतिशार्दूल गन्तुमाविष्कृतः क्षितौ। एवमुक्तोऽथ नृपतिर्वाचा मधुरया तदा
राजसिंहा, तू पृथ्वीवर मोहात पडण्यास योग्य नाहीस. अशा गोड शब्दांनी ती म्हणाली तेव्हा—
ददर्श विपुलश्रोणीं तामेवाभिमुखे स्थिताम्। अथ तामसितापाङ्गीमाबभाषे स पार्थिवः
राजाने तिच्याकडे पाहिलं, ती भरदार कंबरेची, समोर उभी होती; मग त्या काळ्या डोळ्यांच्या स्त्रीला राजा म्हणाला—