ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि। यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणे।ञस्मि विजितस्त्वया
ब्रह्मचर्याचा व्रत सर्वश्रेष्ठ आहे, आणि ते तुझ्यात दृढ आहे. म्हणूनच, पार्था, मी या युद्धात तुझ्याने जिंकला गेलो.
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परन्तप। नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन
परंतपा, जो क्षत्रिय वासनेच्या अधीन होऊन रात्री युद्ध करतो, तो कधीच जिवंत राहत नाही.
यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृतः। जयेन्नक्तञ्चरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः
पार्था, जो वासनेच्या अधीन असला तरी, जर तो ब्राह्मणाच्या मार्गदर्शनाखाली आणि पुरोहितासोबत असेल, तर तो सर्व रात्री हिंडणाऱ्या शत्रूंना जिंकू शकतो.
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम्। तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः
म्हणून, या जगात माणसांना जे काही कल्याण हवे असेल, त्या कार्यात संयमी पुरोहितांना गुंतवावे.
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः। धर्मात्यागः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः
राजांच्या पुरोहितांनी वेद आणि त्याच्या सहा अंगांमध्ये निष्ठा ठेवावी, शुद्ध असावे, सत्य बोलावे, धर्मावर ठाम राहावे आणि आत्मसंयम असावा.
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च तदनन्तरम्। यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः
ज्याचा पुरोहित धर्मज्ञ, वाक्पटू, सद्गुणी आणि शुद्ध आहे, त्या राजाला विजय निश्चित आहे आणि त्यानंतर स्वर्गही मिळतो.
लाभं लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम्। पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्
लाभ मिळाला असो वा नसो, किंवा मिळालेला लाभ राखण्यासाठी, राजाने सद्गुणी पुरोहित नेमावा.
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः। प्राप्तुं वसुमतीं सर्वां सर्वशः सागराम्बराम्
जो स्वतःसाठी समृद्धी आणि समुद्राने वेढलेली संपूर्ण पृथ्वी मिळवू इच्छितो, त्याने नेहमी पुरोहिताच्या सल्ल्याने वागावे.
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च। जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित्
फक्त शौर्य किंवा कुलीन जन्म यावरच, ब्राह्मणाशिवाय कोणताही राजा पृथ्वी जिंकू शकत नाही.
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन। ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम्
म्हणून, कुरुवंश वाढवणाऱ्या, असे समज की ब्राह्मणांच्या नेतृत्वाखालील राज्य दीर्घकाळ टिकू शकते.
तापत्य इति यद्वाक्यमुक्तवानसि मामिह। तदहं ज्ञातुमिच्छामि तापत्यार्थं विनिश्चितम्
तू येथे माझ्याबद्दल 'तापत्य' असे म्हटलेस; मला 'तापत्य' याचा नेमका अर्थ जाणून घ्यायचा आहे.
तपती नाम का चैषा तापत्या यत्कृते वयम्। कौन्तेया हि वयं साधो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम्
ही तापती कोण आहे, आणि कोणासाठी आपण तापत्य म्हणून ओळखले जातो? कुंतीपुत्रा, आम्हाला या गोष्टीचे खरे स्वरूप जाणून घ्यायचे आहे.
एवमुक्तः स गन्धर्वः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम्। विश्रुतं त्रिषु लोकेषु श्रावयामास वै कथाम्
गंधर्वाने असे ऐकून, कुंतीपुत्र अर्जुनाला, जो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, ती कथा सांगायला सुरुवात केली.
हन्त ते कथयिष्यामि कथामेतां मनोरमाम्। यथावदखिलां पार्थ सर्वबुद्धिमतां वर
हे पार्था, सर्व बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुला, मी ही मनमोहक कथा जशी घडली तशी पूर्णपणे सांगतो.
उक्तवानस्मि येन त्वां तापत्य इति यद्वचः। तत्तेऽहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना भव
मी तुला 'तापतीचा पुत्र' का म्हटले, हे मी आता सांगतो; तू एकाग्र मनाने ऐक.
य एष दिवि धिष्ण्येन नाकं व्याप्नोति तेजसा। एतस्य तपती नाम बभूव सदृशी सुता
जो आपल्या तेजाने आकाश आणि स्वर्ग व्यापतो, त्याचीच तापती नावाची त्याच्यासारखी कन्या होती.
विवस्वतो वै देवस्य सावित्र्यवरजा विभो। विश्रुता त्रिषु लोकेषु तपती तपसा युता
ती तापती, विवस्वान देवाची कन्या आणि सावित्रीची लहान बहीण, तपश्चर्येने युक्त आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होती.
न देवी नासुरी चैव न यक्षी न च राक्षसी। नाप्सरा न च गन्धर्वी तथा रूपेण काचन
कुठलीही देवी, असुरी, यक्षी, राक्षसी, अप्सरा किंवा गंधर्व स्त्री तिच्या सौंदर्याशी तुलना करू शकत नव्हती.
सुविभक्तानवद्याङ्गी स्वसितायतलोचना। स्वाचारा चैव साध्वी च सुवेषा चैव भामिनी
तिचे सर्व अंग सुंदर, निर्दोष होते; डोळे लांब आणि काळे; आचार शुद्ध आणि सतीसाध्वी; नेहमी सुंदर वस्त्र परिधान केलेली.
त तस्याः सदृशं कंचित्त्रिषु लोकेषु भारत। भर्तारं सविता मेने रूपशीलगुणश्रुतैः
भारता, साविताने ठरवले की तिन्ही लोकांत रूप, स्वभाव, गुण आणि विद्या यांत तिच्या तोडीचा नवरा कुणीच नाही.
संप्राप्तयौवनां पश्यन्देयां दुहितरं तु ताम्। `द्व्यष्टवर्षां तु तां श्यामां सविता रूपशालिनीम्।' नोपलेभे ततः शान्तिं संप्रदानं विचिन्तयन्
साविताने आपल्या जवळपास सोळा वर्षांची, श्यामवर्णाची, तेजस्वी आणि यौवनात आलेली मुलगी पाहून, तिला कुणाला द्यावे याचा विचार करत असताना त्याला मनःशांती मिळेना.
अथर्क्षपुत्रः क्रान्तेय कुरूणामृषभो बली। सूर्यमाराधयामास नृपः संवरणस्तदा
कौरव वंशातील बलाढ्य राजा, ऋक्षपुत्र संवरण, त्या वेळी सूर्याची भक्ती करू लागला.
अर्ध्यमाल्योपहाराद्यैर्गन्धैश्च नियतः शुचिः। नियमैरुपवासैश्च तपोभिर्विविधैरपि
त्याने शुद्धता आणि नियम पाळून, अर्घ्य, फुले, सुवासिक द्रव्ये, विविध व्रते आणि उपवास यांद्वारे सूर्याची उपासना केली.
सुश्रूषुरनहंवादी शुचिः पौरवनन्दन। अंशुमन्तं समुद्यन्तं पूजयामास भक्तिमान्
तो सेवेला तत्पर, नम्र भाषण करणारा, शुद्ध अंतःकरणाचा आणि भक्तिभावाने उदय होत असलेल्या अंशुमान सूर्याची पूजा करणारा होता.
ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवि। तपत्याः सदृशं मेने सूर्यः संवरणं पतिम्
तेव्हा सूर्याने पाहिले की संवरण हा कृतज्ञ, धर्मनिष्ठ आणि पृथ्वीवर रूपात अद्वितीय आहे; म्हणून त्याला तापतीसाठी योग्य वर मानले.
दातुमैच्छत्ततः कन्यां तस्मै संवरणाय ताम्। नृपोत्तमाय कौरव्य विश्रुताभिजनाय च
म्हणून, कौरव्य, सूर्याने आपल्या प्रसिद्ध आणि श्रेष्ठ वंशातील कन्येला त्या उत्तम राजाला, संवरणाला द्यायचे ठरवले.
यथा हि दिवि दीप्तांशुः प्रभासयति तेजसा। तथा भुवि महिपालो दीप्त्या संवरणोऽभवत्
जसा तेजस्वी सूर्य आकाश उजळवतो, तसा राजा संवरण आपल्या तेजाने पृथ्वीवर प्रकाशमान झाला.
यथाऽर्चयन्ति चादित्यमुद्यन्तं ब्रह्मवादिनः। तथा संवरणं पार्थ ब्राह्मणावरजाः प्रजाः
जसे ब्रह्मविद्या जाणणारे लोक उदय होत असलेल्या सूर्याची पूजा करतात, तसे ब्राह्मण आणि इतर प्रजाही संवरणाचा सन्मान करत.
स सोममति कान्तत्वादादित्यमति तेजसा। बभूव नृपतिः श्रीमान्सुहृदां दुर्हृदामपि
तो तेजस्वी राजा चंद्रासारखा सुंदर, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि मित्रांनाही तसेच शत्रूंनाही प्रिय होता.
एवंगुणस्य नृपतेस्तथावृत्तस्य कौरव। तस्मै दातुं मनश्चक्रे तपतीं तपनः स्वयम्
कौरवा, अशा सद्गुणी आणि उत्तम वर्तन असलेल्या राजाला पाहून, सूर्याने स्वतः तापतीला त्याला द्यायचे ठरवले.