यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा। विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये
जर आनंदाने किंवा जीव धोक्यात घालून मला जे काही दिले असेल, ते विद्या किंवा शिक्षण असेल, तर ते मला गंधर्वाकडून नको आहे.
संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते। जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते
मोठ्या लोकांमध्ये आनंद देणारे संयोग दिसतात; तू मला जीवदान दिलेस म्हणून मी तुझ्यावर खूश आहे, म्हणून मी तुला विद्या देईन.
त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम्। तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ
मी तुझ्याकडूनही उत्तम आणि दीर्घकाळ उपयोगी पडणारे अग्न्यास्त्र घेईन, हे बिभत्सू, हे महाबाहु!
त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ। सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत्
तुझ्याकडून अस्त्राच्या बदल्यात मी घोड्यांची मागणी करतो; आपली मैत्री कायम राहो. मित्रा, गंधर्वा, तुमच्याकडून कोणता धोका येऊ शकतो ते सांग.
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः। यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः
गंधर्वा, कारण काय आहे, ज्यामुळे आम्ही पराभूत झालो? आम्ही सर्व वेदज्ञ आणि सद्गुणी असूनही, रात्री प्रवास करत असताना हे कसे घडले ते सांग.
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः। यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः
तुमच्याकडे अग्नी नव्हता, यज्ञ नव्हता आणि ब्राह्मण पुढे नव्हता; म्हणूनच, पांडुपुत्रा, मी तुम्हाला सहज पराभूत केले.
यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः। धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान्
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, पक्षी आणि सर्प—हे सर्व ब्राह्मण पुढे असलेल्या लोकांना कधीच जिंकू शकत नाहीत, हे नरव्याघ्रा.
जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः। इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः
माझ्या माहितीत असूनही, हे अग्निपूजक श्रेष्ठ, तुमची तेज आणि वंश ओळखूनही, पूर्वीपासून अशीच पराभवाची पद्धत चालत आली आहे.
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ। स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम्
हे भरतश्रेष्ठ, या जगात कोण आहे जो तुमचे गुण आणि तेजाने पसरलेले कीर्तिमान यश ओळखत नाही?
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः। विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, सर्प आणि दानव—हे सर्व बुद्धिमान लोक कुरुवंशाची कीर्ती विस्ताराने सांगतात.
नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम्। गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्
नारद आणि इतर देवर्षींकडून मी ऐकले आहे, हे वीर, की ते तुझे बुद्धिमान पूर्वजांचे गुणगान करतात.
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम्। इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः सुकुलस्य ते
मी स्वतःही या सागर आणि आकाश व्यापलेल्या पृथ्वीवर फिरताना तुझ्या कुलाची महती सर्वत्र पाहिली आहे.
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन। विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्
वेद आणि धनुर्विद्येत तुझे गुरु कोण आहेत हे मला माहीत आहे, हे अर्जुना—तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेले, कीर्तीमान भारद्वाज.
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम्। द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं धनुष्यह्गिरसां वरम्
सर्व वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व शस्त्रधारींमध्ये सर्वोत्तम, धनुर्विद्येत कुशल आणि अंगिरस वंशातील सर्वश्रेष्ठ म्हणजे द्रोण.
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा। पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुरुवर्धनान्। पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्
कुरु वंशातील वाघा, मी धर्म, वायू, इंद्र, अश्विनी कुमार, पांडू—हे सहा कुरुवंश वाढवणारे—यांना ओळखतो. पार्था, मी पूर्वजांचा, दैवी आणि मानवी, सर्वश्रेष्ठ प्राणींचा प्रमुख आहे.
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः। भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः
हे सर्व दिव्य आत्मे, महान मनाचे, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ आहेत. तुम्ही भावंडे शूर आणि उत्तम व्रत पाळणारे आहात.
उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम्। जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम्
पार्था, तुमच्या श्रेष्ठ मनाची आणि बुद्धीची मला जाणीव असूनही, तुम्ही पवित्र आत्मे असता, तरीही मी येथे हा अन्याय केला आहे.
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति। धर्षणामात्मनः पश्यन्ब्राहुद्रविणमाश्रितः
कौरवा, स्त्रियांच्या उपस्थितीत कोणीही पुरुष स्वतःच्या अपमानाला सहन करू नये, विशेषतः जो बळावर आणि संपत्तीवर अवलंबून आहे.
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते। यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत्
रात्री आमचे बळ अधिक वाढते. म्हणून, कुंतीपुत्रा, मला आणि माझ्या पत्नीला नेहमीच राग येतो.
सोऽहं त्वयेह विजितः सङ्ख्ये तापत्यवर्धन। येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे
तापत्य वंश वाढवणाऱ्या, मी या युद्धात तुझ्यामुळे पराभूत झालो आहे. हे का घडले, ते कारण ऐक.
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि। यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणे।ञस्मि विजितस्त्वया
ब्रह्मचर्याचा व्रत सर्वश्रेष्ठ आहे, आणि ते तुझ्यात दृढ आहे. म्हणूनच, पार्था, मी या युद्धात तुझ्याने जिंकला गेलो.
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परन्तप। नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन
परंतपा, जो क्षत्रिय वासनेच्या अधीन होऊन रात्री युद्ध करतो, तो कधीच जिवंत राहत नाही.
यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृतः। जयेन्नक्तञ्चरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः
पार्था, जो वासनेच्या अधीन असला तरी, जर तो ब्राह्मणाच्या मार्गदर्शनाखाली आणि पुरोहितासोबत असेल, तर तो सर्व रात्री हिंडणाऱ्या शत्रूंना जिंकू शकतो.
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम्। तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः
म्हणून, या जगात माणसांना जे काही कल्याण हवे असेल, त्या कार्यात संयमी पुरोहितांना गुंतवावे.
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः। धर्मात्यागः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः
राजांच्या पुरोहितांनी वेद आणि त्याच्या सहा अंगांमध्ये निष्ठा ठेवावी, शुद्ध असावे, सत्य बोलावे, धर्मावर ठाम राहावे आणि आत्मसंयम असावा.
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च तदनन्तरम्। यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः
ज्याचा पुरोहित धर्मज्ञ, वाक्पटू, सद्गुणी आणि शुद्ध आहे, त्या राजाला विजय निश्चित आहे आणि त्यानंतर स्वर्गही मिळतो.
लाभं लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम्। पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्
लाभ मिळाला असो वा नसो, किंवा मिळालेला लाभ राखण्यासाठी, राजाने सद्गुणी पुरोहित नेमावा.
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः। प्राप्तुं वसुमतीं सर्वां सर्वशः सागराम्बराम्
जो स्वतःसाठी समृद्धी आणि समुद्राने वेढलेली संपूर्ण पृथ्वी मिळवू इच्छितो, त्याने नेहमी पुरोहिताच्या सल्ल्याने वागावे.
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च। जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित्
फक्त शौर्य किंवा कुलीन जन्म यावरच, ब्राह्मणाशिवाय कोणताही राजा पृथ्वी जिंकू शकत नाही.
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन। ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम्
म्हणून, कुरुवंश वाढवणाऱ्या, असे समज की ब्राह्मणांच्या नेतृत्वाखालील राज्य दीर्घकाळ टिकू शकते.