यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्रिषु लोकेषु किंचन। तत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृशं द्रष्टुमर्हति
"या डोळ्यांनी सर्व लोकांत जे काही पाहायचे असेल, ते तो पाहू शकतो; ज्या रूपात पाहायचे असेल, तेच रूप पाहता येते."
एकपादेन षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम्। अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते
"एका पायावर सहा महिने उभा राहून मी ही विद्या मिळवली; तू व्रत घेतलास तर मी स्वतः ती तुला देईन."
विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताः। अविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रदर्शिनः
"राजा, या विद्येमुळे आम्ही माणसांत वेगळे आहोत आणि देवांच्या तुलनेत कमी नाही, त्यांची शक्ती दाखवतो."
गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तम। भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतं
"माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, गंधर्वांच्या घोड्यांपैकी शंभर-शंभर घोडे मी तुझ्या भावांना आणि तुला वेगवेगळे देईन."
देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवाः। क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः
"ते देवगंधर्वांचे घोडे, दिव्य रंगाचे आणि मनासारख्या वेगाचे, कधी थकतात तर कधी थकत नाहीत, आणि त्यांचा वेग कधी कमी होत नाही."
पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणम्। दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि
"पूर्वी महेंद्रासाठी वज्र तयार केले होते, वृताचा नाश करण्यासाठी; ते वज्र वृताच्या डोक्यावर दहा आणि शंभर तुकड्यांत तुटले."
ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यते। लोके यशोधनं किंचित्सैव वज्रतनुः स्मृता
मग देवांनी वज्राचा एक भाग घेतला आणि तो भाग सर्व देवांनी पूजला. या जगात ज्यामुळे कीर्ती आणि संपत्ती मिळते, त्यालाच वज्रासारखे सामर्थ्य आहे असे मानले जाते.
वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम्। वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः
ब्राह्मणाच्या हातात वज्र असते असे म्हणतात; क्षत्रियाला वज्राचा रथ समजतात; वैश्य लोक वज्राचे दाते आहेत आणि शूद्रांची कर्मे लहान वज्रासारखी आहेत.
क्षत्रवज्रस्य भागेन अवध्या वाजिनः स्मृताः। रथाङ्गं वडबा सूते शूराश्चाश्वेषु ये मताः
क्षत्रियाच्या वज्राच्या भागामुळे घोडे अजिंक्य मानले जातात; घोडी रथाचे चाक जन्माला घालते आणि जे घोड्यांमध्ये शूर समजले जातात, त्यांनाही हे सामर्थ्य लाभते.
कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः। इति गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति मे हयाः
ज्यांना हवे तसे रूप आणि हवी तशी वेग मिळतो, हवे तेंव्हा ते समोर येतात—अशा या गंधर्वजन्मी घोड्यांनी माझी इच्छा पूर्ण होईल.
यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा। विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये
जर आनंदाने किंवा जीव धोक्यात घालून मला जे काही दिले असेल, ते विद्या किंवा शिक्षण असेल, तर ते मला गंधर्वाकडून नको आहे.
संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते। जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते
मोठ्या लोकांमध्ये आनंद देणारे संयोग दिसतात; तू मला जीवदान दिलेस म्हणून मी तुझ्यावर खूश आहे, म्हणून मी तुला विद्या देईन.
त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम्। तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ
मी तुझ्याकडूनही उत्तम आणि दीर्घकाळ उपयोगी पडणारे अग्न्यास्त्र घेईन, हे बिभत्सू, हे महाबाहु!
त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ। सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत्
तुझ्याकडून अस्त्राच्या बदल्यात मी घोड्यांची मागणी करतो; आपली मैत्री कायम राहो. मित्रा, गंधर्वा, तुमच्याकडून कोणता धोका येऊ शकतो ते सांग.
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः। यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः
गंधर्वा, कारण काय आहे, ज्यामुळे आम्ही पराभूत झालो? आम्ही सर्व वेदज्ञ आणि सद्गुणी असूनही, रात्री प्रवास करत असताना हे कसे घडले ते सांग.
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः। यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः
तुमच्याकडे अग्नी नव्हता, यज्ञ नव्हता आणि ब्राह्मण पुढे नव्हता; म्हणूनच, पांडुपुत्रा, मी तुम्हाला सहज पराभूत केले.
यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः। धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान्
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, पक्षी आणि सर्प—हे सर्व ब्राह्मण पुढे असलेल्या लोकांना कधीच जिंकू शकत नाहीत, हे नरव्याघ्रा.
जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः। इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः
माझ्या माहितीत असूनही, हे अग्निपूजक श्रेष्ठ, तुमची तेज आणि वंश ओळखूनही, पूर्वीपासून अशीच पराभवाची पद्धत चालत आली आहे.
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ। स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम्
हे भरतश्रेष्ठ, या जगात कोण आहे जो तुमचे गुण आणि तेजाने पसरलेले कीर्तिमान यश ओळखत नाही?
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः। विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, सर्प आणि दानव—हे सर्व बुद्धिमान लोक कुरुवंशाची कीर्ती विस्ताराने सांगतात.
नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम्। गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्
नारद आणि इतर देवर्षींकडून मी ऐकले आहे, हे वीर, की ते तुझे बुद्धिमान पूर्वजांचे गुणगान करतात.
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम्। इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः सुकुलस्य ते
मी स्वतःही या सागर आणि आकाश व्यापलेल्या पृथ्वीवर फिरताना तुझ्या कुलाची महती सर्वत्र पाहिली आहे.
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन। विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्
वेद आणि धनुर्विद्येत तुझे गुरु कोण आहेत हे मला माहीत आहे, हे अर्जुना—तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेले, कीर्तीमान भारद्वाज.
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम्। द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं धनुष्यह्गिरसां वरम्
सर्व वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व शस्त्रधारींमध्ये सर्वोत्तम, धनुर्विद्येत कुशल आणि अंगिरस वंशातील सर्वश्रेष्ठ म्हणजे द्रोण.
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा। पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुरुवर्धनान्। पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्
कुरु वंशातील वाघा, मी धर्म, वायू, इंद्र, अश्विनी कुमार, पांडू—हे सहा कुरुवंश वाढवणारे—यांना ओळखतो. पार्था, मी पूर्वजांचा, दैवी आणि मानवी, सर्वश्रेष्ठ प्राणींचा प्रमुख आहे.
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः। भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः
हे सर्व दिव्य आत्मे, महान मनाचे, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ आहेत. तुम्ही भावंडे शूर आणि उत्तम व्रत पाळणारे आहात.
उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम्। जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम्
पार्था, तुमच्या श्रेष्ठ मनाची आणि बुद्धीची मला जाणीव असूनही, तुम्ही पवित्र आत्मे असता, तरीही मी येथे हा अन्याय केला आहे.
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति। धर्षणामात्मनः पश्यन्ब्राहुद्रविणमाश्रितः
कौरवा, स्त्रियांच्या उपस्थितीत कोणीही पुरुष स्वतःच्या अपमानाला सहन करू नये, विशेषतः जो बळावर आणि संपत्तीवर अवलंबून आहे.
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते। यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत्
रात्री आमचे बळ अधिक वाढते. म्हणून, कुंतीपुत्रा, मला आणि माझ्या पत्नीला नेहमीच राग येतो.
सोऽहं त्वयेह विजितः सङ्ख्ये तापत्यवर्धन। येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे
तापत्य वंश वाढवणाऱ्या, मी या युद्धात तुझ्यामुळे पराभूत झालो आहे. हे का घडले, ते कारण ऐक.