त्रायस्व मां महाभाग पतिं चेमं विमुञ्च मे। गन्धर्वी शरणं प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो
"माझे रक्षण कर, हे भाग्यवान राजा, आणि माझ्या पतीला सोड. मी कुम्भीनसी नावाची गंधर्व स्त्री तुझ्या आश्रयाला आले आहे."
युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथमपराक्रमम्। को निहन्याद्रिपुं तात मुञ्चेमं रिपुसूदन
"युद्धात हरलेला, कीर्ती गमावलेला, स्त्रियांचा रक्षण करणारा आणि पराक्रम नसलेला शत्रू कोण मारेल, बाबा? हे रिपूंना हरवणाऱ्या, याला सोड."
जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचः। प्रदिशत्यभयं तेऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः
"आपले प्राण पुन्हा मिळव आणि जा, गंधर्वा, दुःख करू नकोस; आज कुरुराज युधिष्ठिर तुला भीतीमुक्ती देतो."
जितोऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम्। यशोहीनं न च श्लाघ्यं स्वं नाम जनसंसदि
"मी पूर्वक नावाचा हरलो आहे; मी अंगारपर्णाला सोडतो; कीर्ती गमावलेल्या माणसाला लोकांसमोर आपले नाव सांगण्यात अभिमान वाटत नाही."
साध्विमं लब्धवाँल्लाभं योऽहं दिव्यास्त्रधारिणम्। गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम्
"माझ्या नशिबाने मला मोठा लाभ मिळाला आहे, की मी स्वतःच्या इच्छेने दिव्यास्त्रधारी अर्जुनाचा गंधर्व स्त्रीशी विवाह घडवू इच्छितो."
अस्त्राग्निना विचित्रोऽयं दग्धो मे रथ उत्तमः। सोऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथोऽभवं
"शस्त्रांच्या अग्नीने माझा उत्तम रथ जळून गेला; म्हणून मी चित्ररथ असून आता मला दग्धरथ असे नाव मिळाले आहे."
संभृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा। निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने
"ही विद्या मी पूर्वी तप करून मिळवली आहे; ज्याने मला प्राणदान दिले त्या महात्म्याला मी ती आज सांगणार आहे."
संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम्। यो रिपुं योजयेत्प्राणैः कल्याणं किं न सोऽर्हति
"जो शत्रूला जबरदस्तीनं जिंकतो आणि जो हरल्यावर आश्रय मागतो, त्याला आपल्या प्राणांनी जोडतो, त्याला कल्याण मिळायला नको का?"
चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुः। ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददौ
"ही चाक्षुषी नावाची विद्या, जी मनूने सोमाला दिली, सोमाने विश्वावसुला दिली आणि विश्वावसुने मला दिली."
सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति। आगमोऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे
"ही विद्या गुरुकडून मिळालेली असून, ती कापुरुषाला दिल्यास नष्ट होते; तिचा परंपरा मी सांगितली, आता तिचे सामर्थ्य ऐक."
यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्रिषु लोकेषु किंचन। तत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृशं द्रष्टुमर्हति
"या डोळ्यांनी सर्व लोकांत जे काही पाहायचे असेल, ते तो पाहू शकतो; ज्या रूपात पाहायचे असेल, तेच रूप पाहता येते."
एकपादेन षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम्। अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते
"एका पायावर सहा महिने उभा राहून मी ही विद्या मिळवली; तू व्रत घेतलास तर मी स्वतः ती तुला देईन."
विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताः। अविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रदर्शिनः
"राजा, या विद्येमुळे आम्ही माणसांत वेगळे आहोत आणि देवांच्या तुलनेत कमी नाही, त्यांची शक्ती दाखवतो."
गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तम। भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतं
"माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, गंधर्वांच्या घोड्यांपैकी शंभर-शंभर घोडे मी तुझ्या भावांना आणि तुला वेगवेगळे देईन."
देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवाः। क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः
"ते देवगंधर्वांचे घोडे, दिव्य रंगाचे आणि मनासारख्या वेगाचे, कधी थकतात तर कधी थकत नाहीत, आणि त्यांचा वेग कधी कमी होत नाही."
पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणम्। दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि
"पूर्वी महेंद्रासाठी वज्र तयार केले होते, वृताचा नाश करण्यासाठी; ते वज्र वृताच्या डोक्यावर दहा आणि शंभर तुकड्यांत तुटले."
ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यते। लोके यशोधनं किंचित्सैव वज्रतनुः स्मृता
मग देवांनी वज्राचा एक भाग घेतला आणि तो भाग सर्व देवांनी पूजला. या जगात ज्यामुळे कीर्ती आणि संपत्ती मिळते, त्यालाच वज्रासारखे सामर्थ्य आहे असे मानले जाते.
वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम्। वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः
ब्राह्मणाच्या हातात वज्र असते असे म्हणतात; क्षत्रियाला वज्राचा रथ समजतात; वैश्य लोक वज्राचे दाते आहेत आणि शूद्रांची कर्मे लहान वज्रासारखी आहेत.
क्षत्रवज्रस्य भागेन अवध्या वाजिनः स्मृताः। रथाङ्गं वडबा सूते शूराश्चाश्वेषु ये मताः
क्षत्रियाच्या वज्राच्या भागामुळे घोडे अजिंक्य मानले जातात; घोडी रथाचे चाक जन्माला घालते आणि जे घोड्यांमध्ये शूर समजले जातात, त्यांनाही हे सामर्थ्य लाभते.
कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः। इति गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति मे हयाः
ज्यांना हवे तसे रूप आणि हवी तशी वेग मिळतो, हवे तेंव्हा ते समोर येतात—अशा या गंधर्वजन्मी घोड्यांनी माझी इच्छा पूर्ण होईल.
यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा। विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये
जर आनंदाने किंवा जीव धोक्यात घालून मला जे काही दिले असेल, ते विद्या किंवा शिक्षण असेल, तर ते मला गंधर्वाकडून नको आहे.
संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते। जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते
मोठ्या लोकांमध्ये आनंद देणारे संयोग दिसतात; तू मला जीवदान दिलेस म्हणून मी तुझ्यावर खूश आहे, म्हणून मी तुला विद्या देईन.
त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम्। तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ
मी तुझ्याकडूनही उत्तम आणि दीर्घकाळ उपयोगी पडणारे अग्न्यास्त्र घेईन, हे बिभत्सू, हे महाबाहु!
त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ। सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत्
तुझ्याकडून अस्त्राच्या बदल्यात मी घोड्यांची मागणी करतो; आपली मैत्री कायम राहो. मित्रा, गंधर्वा, तुमच्याकडून कोणता धोका येऊ शकतो ते सांग.
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः। यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः
गंधर्वा, कारण काय आहे, ज्यामुळे आम्ही पराभूत झालो? आम्ही सर्व वेदज्ञ आणि सद्गुणी असूनही, रात्री प्रवास करत असताना हे कसे घडले ते सांग.
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः। यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः
तुमच्याकडे अग्नी नव्हता, यज्ञ नव्हता आणि ब्राह्मण पुढे नव्हता; म्हणूनच, पांडुपुत्रा, मी तुम्हाला सहज पराभूत केले.
यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः। धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान्
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, पक्षी आणि सर्प—हे सर्व ब्राह्मण पुढे असलेल्या लोकांना कधीच जिंकू शकत नाहीत, हे नरव्याघ्रा.
जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः। इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः
माझ्या माहितीत असूनही, हे अग्निपूजक श्रेष्ठ, तुमची तेज आणि वंश ओळखूनही, पूर्वीपासून अशीच पराभवाची पद्धत चालत आली आहे.
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ। स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम्
हे भरतश्रेष्ठ, या जगात कोण आहे जो तुमचे गुण आणि तेजाने पसरलेले कीर्तिमान यश ओळखत नाही?
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः। विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच्च, सर्प आणि दानव—हे सर्व बुद्धिमान लोक कुरुवंशाची कीर्ती विस्ताराने सांगतात.