प्रतिलप्स्यामहे सर्वं दृष्ट्वा कृष्णां स्वयंवरे। यं च सा क्षत्रियं रङ्गे कुमारी वरयिष्यति
आम्ही कृष्णेच्या स्वयंवरात सर्व काही पाहू, आणि त्या कुमारिकेने रंगभूमीत कोणत्या क्षत्रियाला वर म्हणून निवडले तेही पाहू.
तदा वैतालिकाश्चैव नर्तकाः सूतमागधाः। निबोधकाश्च देशेभ्यः समेष्यन्ति महाबलाः
त्या वेळी, वेदपाठ करणारे, नर्तक, सूत, मागध आणि विविध प्रदेशांतील घोषक, हे सर्व बलवान लोक तिथे एकत्र येतील.
एतत्कौतूहलं तत्र दृष्ट्वा वै प्रतिगृह्य च। सहास्माभिर्महात्मानो मात्रा सह निवत्स्यथ
तिथे हे कुतूहल पाहून आणि स्वीकारून, तुम्ही महानुभावांनी तुमच्या आईसोबत आमच्याकडेच राहावे.
दर्शनीयांश्च वः सर्वानेकरूपानवस्थितान्। समीक्ष्य कृष्मा वरयेत्संगत्यान्यतमं पतिम्
तुम्ही सर्वजण देखणे, वेगवेगळ्या रूपात एकत्र उभे असताना, कृष्णा तुम्हा सर्वांना पाहून, त्यातल्या कोणालातरी पती म्हणून निवडेल.
अयमेकश्च वो भ्राता दर्शनीयो महाभुजः। नियुध्यमानो विजयेत्संगत्य द्रविणं महत्
हा तुमचा भाऊ देखण्या आणि बलवान बाहूचा आहे; तो स्पर्धा करेल आणि जिंकेल, आणि सर्वांनी मिळून मोठे धन मिळवाल.
परमं भो गमिष्यामो द्रष्टुं तत्र स्वयंवरम्। द्रौपदीं यज्ञसेनस्य कन्यां तस्यास्तथोत्सवम्
हे श्रेष्ठांनो, आपण तिथे यज्ञसेनाची कन्या द्रौपदी हिच्या स्वयंवराचा सोहळा पाहायला जाऊ.
ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः। समैरुदङ्मुकैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं च भारत
पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी आईला पुढे करून, उत्तर दिशेला ठरवलेल्या मार्गाने एकत्र निघाले, हे भारत.
अहोरात्रेणाभ्यगच्छन्पाञ्चालनगरं प्रति। अभ्याजग्मुर्लोकनदीं गङ्गां भागीरथीं प्रति
एक दिवस-रात्र होताच, ते पाञ्चालांच्या नगरीजवळ पोहोचले आणि जगातील पवित्र गंगा, भागीरथी नदीपर्यंत आले.
चन्द्रास्तमयवेलायामर्धरात्रसमागमे। वारि चैवानुमज्जन्तस्तीर्थं सोमाश्रयायणम्
चंद्रास्ताचा काळ, म्हणजे मध्यरात्री, ते त्या पवित्र स्थळी, सोमाच्या आश्रयासाठी, पाण्यात उतरले.
आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः।। उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनञ्जयः
पांडुपुत्र वाघासारखे गंगेच्या काठी पोहोचले; त्यात धनंजयाने मशाल उंचावून सर्वांच्या पुढे गेला.
प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महारथः।। तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रियः
प्रकाश आणि रक्षणासाठी तो महाबली तिथे गेला; त्या सुंदर, एकांत गंगाजलात काही स्त्रिया खेळत होत्या.
शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम्। तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली
त्यांनी नदीकडे येणाऱ्या त्या स्त्रियांचा आवाज ऐकला; त्या आवाजाने त्रासून तो बलवान खूपच रागावला.
स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परन्तपान्। विष्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत्
पांडवांना त्यांच्या आईसोबत तिथे पाहून, शत्रूंना जाळणाऱ्या त्याने आपले भयंकर धनुष्य ताणले आणि असे बोलला:
सन्ध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या। अशीतिभिर्लवैर्हीनं तन्मुहूर्तं प्रचक्षते
रात्रीच्या सुरुवातीला भयंकर संध्या येते; ती वेळ ऐंशी लवांनी कमी असते, तिला मुहूर्त म्हणतात.
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम्। शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम्
ती वेळ यक्ष, गंधर्व आणि राक्षस यांच्या मुक्त संचारासाठी दिलेली आहे; उरलेला काळ माणसांच्या कृत्यांसाठी मानला जातो.
लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान्। उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान्
लोभापोटी या वेळेत भटकणाऱ्या माणसांना, राक्षस आणि मूर्खांसोबत पकडून बांधले जाते.
अतो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः। गर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि
म्हणून रात्री पाणी घेणाऱ्यांना, ते वेदज्ञ असले तरी, सर्व लोक आणि अगदी बलाढ्य राजेही निंदतात.
आराच्च तिष्ठतास्माकं समीपं नोपसर्पत। कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम्
आमच्यापासून दूर राहा, जवळ येऊ नका; मी भागीरथीच्या पाण्याजवळ आलोय, हे तुम्हाला कसे कळत नाही?
अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम्। अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा
मी अंगारपर्ण नावाचा गंधर्व आहे, माझ्या स्वतःच्या बळावर उभा आहे; मी गर्विष्ठ, मत्सरी आणि कुबेराचा प्रिय मित्र आहे.
अङ्गारपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वनं मम। अनुगङ्गं चरन्कामांश्चित्रं यत्र रमाम्यहम्
माझे नाव अंगारपर्ण म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि हे जंगल माझेच आहे; गंगेच्या काठी मनसोक्त भटकत मी येथे अनेक प्रकारे आनंद घेतो.
न कौणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः। कुबेरस्य यथोष्णीषं किं मां समुपसर्पथ
कुठलेही प्रेत, शृंग असलेली जीव, देव किंवा माणसं — अगदी कुबेराच्या सेवकांनीही — माझ्याजवळ अशी धाडसाने कधीच येत नाहीत. मग तुम्ही माझ्याजवळ का येता?
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मते। रात्रावहनि सन्ध्यायां कस्य क्लृप्तः परिग्रहः
अरे मूर्खा, समुद्रावर, हिमालयाच्या कडेला, किंवा या नदीत — रात्र असो, दिवस असो, किंवा संध्याकाळ असो — इथे कोणाचा हक्क आहे असं ठरवलंय?
भुक्तो वाऽप्यथ वाऽभुक्तो रात्रावहनि खेचर। न कालनियमो ह्यस्ति गङ्गां प्राप्य सरिद्वरां
कोणी जेवलं असो किंवा नसो, रात्र असो, दिवस असो, किंवा आकाशातून जात असो — गंगेच्या या पवित्र पाण्याला येण्यासाठी कोणताही ठराविक वेळ नाही.
वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम। अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवाः
आमच्यात ताकद आहे म्हणून आम्ही तुला या वेळी भेटायला आलो. पण युद्धात, क्रूरा, जे दुर्बल असतात तेच तुझी पूजा करतात.
पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृता। गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा समपद्यत
पूर्वी गंगा ही हिमालयाच्या सोन्याच्या शिखरावरून उगम पावली आणि समुद्राच्या पाण्यात पोहोचल्यावर ती सात भागांत विभागली गेली.
गङ्गां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम्। रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा
गंगा, यमुना, प्लक्षवृक्षाजवळून येणारी सरस्वती, रथाजवळून वाहणारी सरयू, गोमती आणि गंडकी —
अपर्युषितपापास्ते नदीः सप्त पिबन्ति ये। इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनः
हे सात नद्यांचं पाणी जे पितात, ज्यांचे पाप अजून पूर्णपणे भोगले गेले नाहीत, ते शुद्ध होतात; आणि ही गंगा पुन्हा एकत्र होऊन आकाशात जाते, पुन्हा शुद्ध होते.
देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम्। तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः। गङ्गा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
देवतांमध्ये, अरे गंधर्वा, गंगा अलकानंदा होते; पितरांसाठी ती वैतरणी होते, जी पापी लोकांसाठी ओलांडायला कठीण असते. गंगा मिळवली की असं कृष्णद्वैपायनाने सांगितलं.
असम्बाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभा। कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः
ही देवांची नदी सर्वांना मोकळी आहे, स्वर्ग देणारी आणि शुभ आहे. मग तू तिला अडवायचं कसं ठरवलंस? हा सनातन धर्म नाही.
अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम्। न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम्
तुझ्या बोलण्याने आम्ही या भागीरथीच्या पवित्र पाण्याला मनमुराद स्पर्श करणं थांबवू शकतो का? हे पाणी कुणीही थांबवू शकत नाही.