अथेमां वेददृष्टेन कर्मणा विधिपूर्वकम्। भार्यामृषिर्भृगुः प्राप मां पुरस्कृत्य दानव
मग वेदांनी सांगितलेल्या विधीने, सर्व नियम पाळून, भृगु ऋषींनी मला साक्ष ठेवून तिला पत्नी म्हणून मिळवली.
सेयमित्यवगच्छामि नानृतं वक्तुमुत्सहे। नानृतं हि सदा लोके पूज्यते दानवोत्तम
हेच सत्य मला माहीत आहे; मी खोटं बोलू शकत नाही. कारण या जगात, दानवश्रेष्ठा, नेहमीच सत्याचाच सन्मान होतो.
अग्नेरथ वचः श्रुत्वा तद्रक्षः प्रजहार ताम्। ब्रह्मन्वराहरूपेण मनोमारुतरंहसा
अग्नीचे शब्द ऐकून, त्या राक्षसाने ब्राह्मणाचा रूप घेऊन, मन आणि वाऱ्याच्या वेगाने तिला सोडून दिलं.
ततः स गर्भो निवसन्कुक्षौ भृगुकुलोद्वह। रोषान्मातुश्च्युतः कुक्षेश्च्यवनस्तेन सोऽभवत्
मग भृगुकुळातील त्या तेजस्विनीच्या गर्भात असलेला गर्भ, आईच्या रागामुळे पोटातून खाली पडला, म्हणून त्याला 'च्यवन' म्हणतात.
तं दृष्ट्वा मातुरुदराच्च्युतमादित्यवर्चसम्। तद्रक्षो भस्मसाद्भूतं पपात परिमुच्य ताम्
आईच्या पोटातून पडलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी असलेला त्याला पाहून, तो राक्षस राख होऊन खाली कोसळला आणि तिला मुक्त केला.
सा तमादाय सुश्रोणी ससार भृगुनन्दनम्। च्यवनं भार्गवं पुत्रं पुलोमा दुःखमूर्च्छिता
सुंदर नितंब असलेल्या पुलोमाने, भृगुपुत्र च्यवनाला उचलून घेतलं आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन पळून गेली.
तां ददर्श स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः। रुदतीं बाष्पपूर्णाक्षीं भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्
सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेवांनी स्वतः तिला पाहिलं—भृगुची निष्कलंक पत्नी, डोळ्यात अश्रू भरून रडताना.
सान्त्वयामास भगवान्वधूं ब्रह्मा पितामहः। अश्रुबिन्दूद्भवा तस्याः प्रावर्तत महानदी
पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या वधूला शांत केलं, आणि तिच्या अश्रूंपासून एक मोठी नदी निर्माण झाली.
आवर्तन्ती सृतिं तस्या भृगोः पत्न्यास्तपस्विनः। तस्या मार्गं सृतवतीं दृष्ट्वा तु सरितं तदा
ती नदी, भृगुच्या तपस्विनी पत्नीच्या मागे मागे वाहू लागली; तिचा मार्ग पाहून ती नदी तिथेच स्थिर झाली.
नाम तस्यास्तदा नद्याश्चक्रे लोकपितामहः। वधूसरेति भगवांश्च्यवनस्याश्रमं प्रति
मग सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या नदीचं नाव 'वधूसरा' ठेवलं, कारण ती च्यवनाच्या आश्रमाकडे वाहू लागली.
स एवं च्यवनो जज्ञे भृगोः पुत्रः प्रतापवान्। तं ददर्श पिता तत्र च्यवनं तां च भामिनीम्। स पुलोमां ततो भार्यां पप्रच्छ कुपितो भृगुः
अशा प्रकारे भृगुंचा पराक्रमी पुत्र च्यवन जन्माला आला; तिथे त्याच्या वडिलांनी च्यवन आणि तेजस्विनी पुलोमा हिला पाहिलं, आणि भृगु रागाने पत्नीला विचारू लागले.
केनासि रक्षसे तस्मै कथिता त्वं जिहीर्षवे। न हि त्वा वेद तद्रक्षो मद्भार्यां चारुहासिनीम्
तुला त्या राक्षसाला कोण दाखवलं, ज्याला तुला पळवायचं होतं? तो राक्षस तुला माझी पत्नी आहेस हे ओळखत नव्हता, हसऱ्या चेहऱ्याच्या सखी.
तत्त्वमाख्याहि तं ह्यद्य शप्तुमिच्छाम्यहं रुषा। बिभेति को न शापान्मे कस्य चायं व्यतिक्रमः
मला खरी गोष्ट सांग, कारण आज मी रागाने त्याला शाप देणार आहे; माझ्या शापाला कोण घाबरत नाही, आणि ही चूक कुणाची आहे?
अग्निना भगवंस्तस्मै रक्षसेऽहं निवेदिता। ततो मामनयद्रक्षः क्रोशन्तीं कुररीमिव
भगवंत, मला त्या राक्षसाला अग्नीने दाखवलं; मग तो राक्षस मला, मी कावळ्याप्रमाणे ओरडत असताना, पळवून नेला.
साऽहं तव सुतस्यास्य तेजसा परिमोक्षिता। भस्मीभूतं च तद्रक्षो मामुत्सृज्य पपात वै
तुझ्या या पुत्राच्या तेजामुळे मी मुक्त झाले; तो राक्षस राख होऊन मला सोडून खाली पडला.
इति श्रुत्वा पुलोमाया भृगुः परममन्युमान्। शशापाग्निमतिक्रुद्धः सर्वभक्षो भविष्यसि
पुलोमाच्या या गोष्टी ऐकून, भृगु अत्यंत संतापले आणि त्यांनी अग्नीला शाप दिला—'तू आता सर्वभक्षक होशील.'
शप्तस्तु भृगुणा वह्निः क्रुद्धो वाक्यमथाब्रवीत्। किमिदं साहसं ब्रह्मन्कृतवानसि मां प्रति
भृगुने शाप दिल्यावर, अग्नि रागाने म्हणाला, "ब्रह्मन्, हे काय घाईघाईने केलेस माझ्यावर?"
धर्मे प्रयतमानस्य सत्यं च वदतः समम्। पृष्टो यदब्रवं सत्यं व्यभिचारोऽत्र को मम
मी नेहमी धर्माने वागतो, आणि सत्यच बोलतो; विचारले असता मी जे सांगितले, तेही खरंच होते. मग माझा दोष काय आहे?
पृष्टो हिसाक्षीयः साक्ष्यं जानानोऽप्यन्यथा वदेत्। स पूर्वानात्मनः सप्त कुले हन्यात्तथाऽपरान्
कोणी साक्षीदार सत्य जाणूनही वेगळं बोलला, तर तो आपल्या सात पिढ्या आणि पुढच्या पिढ्यांनाही नष्ट करतो.
यश्च कार्यार्थतत्त्वज्ञो जानानोऽपि न भाषते। सोऽपि तेनैव पापेन लिप्यते नात्र संशयः
जो कार्यासाठीचं खरं जाणूनही बोलत नाही, तोही त्याच पापात अडकतो—यात शंका नाही.
शक्तोऽहमपि शप्तुं त्वां मान्यास्तु ब्राह्मणा मम। जानतोऽपि च ते ब्रह्मन्कथयिष्ये निबोध तत्
मीसुद्धा तुला शाप देऊ शकतो, पण ब्राह्मण माझ्या दृष्टीने मान्य आहेत. तरीही, ब्रह्मन्, मी जे काही जाणतो ते तुला सांगतो—ऐक.
योगेन बहुधाऽऽत्मानं कृत्वा तिष्ठामि मूर्तिषु। अग्निहोत्रेषु सत्रेषु क्रियासु च मखेषु च
योगाच्या बळावर मी स्वतःला अनेक रूपांत प्रकट करतो; अग्निहोत्र, यज्ञ, आणि इतर विधींमध्ये मी वसतो.
वेदोक्तेन विधानेन मयि यद्धूयते हविः। देवताः पितरश्चैव तेन तृप्ता भवन्ति वै
वेदांनी सांगितलेल्या पद्धतीने माझ्यात जो काही होम केला जातो, त्याने देव आणि पितर दोघेही तृप्त होतात.
आपो देवगणाः सर्वे आपः पितृगणास्तथा। दर्शश्च पौर्णमासश्च देवानां पितृभिः सह
पाणी हे देवांचं आणि पितरांचंही स्वरूप आहे; दर्श आणि पौर्णिमास यज्ञ देव आणि पितरांसाठी एकत्र केले जातात.
देवताः पितरस्तस्मात्पितरश्चापि देवताः। एकीभूताश्च दृश्यन्ते पृथक्त्वेन च पर्वसु
म्हणून देव आणि पितर, तसेच पितर आणि देव, हे एकत्रही आणि वेगळंही, या पवित्र काळात दिसतात.
देवताः पितरश्चैव भुञ्जते मयि यद्भुतम्। देवतानां पितॄणां च मुखमेतदहं स्मृतम्
माझ्यात जो काही नैवेद्य अर्पण केला जातो, तो देव आणि पितर दोघेही ग्रहण करतात; मीच त्यांचा तोंड मानला जातो.
अमावास्यां हि पितरः पौर्णमास्यां हि देवताः। मन्मुखेनैव हूयन्ते भुञ्जते च हुतं हविः
अमावस्येला पितरांना आणि पौर्णिमेला देवांना, माझ्या तोंडातून होम केला जातो आणि ते अर्पण स्विकारतात.
सर्वभक्षः कथं त्वेषां भविष्यामि मुखं त्वहम्
मी सर्व काही भक्षण करणारा असताना, मग मी त्यांचा तोंड कसा होऊ?
द्विजानामग्निहोत्रेषु यज्ञसत्रक्रियासु च। निरोंकारवषट्काराः स्वधास्वाहाविवर्जिताः
द्विजांच्या अग्निहोत्र आणि यज्ञकर्मात, 'ॐ' आणि 'वषट्', 'स्वधा' आणि 'स्वाहा' यांचा उच्चार न करता,
विनाऽग्निना प्रजाः सर्वास्तत आसन्सुदुःखिताः। अथर्षयः समुद्विग्ना देवान् गत्वाब्रुवन्वचः
अग्निविना सर्व प्राणी दुःखी झाले; मग ऋषी चिंतेत देवांकडे गेले आणि म्हणाले,