ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्राह्मं तेजो विशिष्यते। सोऽहं क्षात्राद्बलाद्धीनो ब्राह्मं तेजः प्रपेदिवान्
जिथे ब्राह्मण आणि क्षत्रिय दोन्ही शक्ती असतात, तिथे ब्राह्मणतेजच श्रेष्ठ ठरते; म्हणूनच, क्षत्रियशक्ती कमी असतानाही मी ब्राह्मणतेजाचा आधार घेतला.
द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम्। द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम्
द्रोणापेक्षा श्रेष्ठ आणि ब्रह्मज्ञानात सर्वोच्च असलेल्या तुला मिळवून, मी युद्धात द्रोणाचा वध करणारा आणि अजिंक्य असा पुत्र मिळवू शकेन.
तत्कर्म कुरु मे मे याज वितराम्यर्बुदं गवाम्। तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थमुपकल्पयत्
हे याजा, माझ्यासाठी हे कर्म कर; मी तुला दहा लाख गायी देईन. 'तसं होईल' असं म्हणून याजाने यज्ञाची तयारी केली.
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत्। याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः
गुरूच्या हेतूसाठी, जरी मनात इच्छा नव्हती तरी, उपयाजाने याजाला प्रवृत्त केलं; याजाने द्रोणाच्या विनाशाची प्रतिज्ञा केली आणि तसंच घडलं.
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः। आचख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै
मग उपयाज या महान तपस्व्यानं त्या राजाला पुत्रप्राप्तीसाठी वैतान यज्ञाची विधी नीट समजावून सांगितली.
स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः। इष्यते यद्विधो राजन्भविता ते तथाविधः
राजा, जसा तुझ्या मनात मोठ्या सामर्थ्याचा, तेजस्वी आणि बलवान पुत्र व्हावा असं आहे, तसाच पुत्र तुला मिळेल.
भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय भूपतिः। आजह्वे तत्तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये
ड्रुपद राजानं भारद्वाजाचा वध करणारा पुत्र मिळावा या हेतूनं सर्व विधी तंतोतंत पार पाडले.
याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत्तदा। प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम्
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर याजानं राणी पृषतीला सांगितलं, 'राणी, माझ्याकडे ये, कारण जोडपं तयार आहे.'
अवलिप्तं मुखं ब्रह्मन्दिव्यान्गन्धान्बिभर्मि च। सूतार्थे नोपलब्धाऽस्मि तिष्ठ याज मम प्रिये
'ब्राह्मण, माझं तोंड लेपानं माखलेलं आहे आणि माझ्या अंगाला दिव्य सुवास आहे; पण मी अजून गर्भधारणेसाठी तयार नाही. याजा, थांब जरा, माझ्या प्रिय.'
याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम्। कथं कामं न सन्दध्यात्सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा
'याजानं मंत्रोच्चार करून हवि अर्पण केली आहे, उपयाजानंही विधी पूर्ण केला आहे. मग इच्छित फळ कसं मिळणार नाही? म्हणून ब्राह्मण, तू जा किंवा थांब.'
एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते। उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसन्निभिः
असं बोलून, जेव्हा याजानं पवित्र हवि अर्पण केली, तेव्हा अग्नीमधून देवासारखा एक सुंदर मुलगा प्रकट झाला.
ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म चोत्तमम्। बिभ्रत्सखङ्गः सशरो धनुष्मान्विनदन्मुहुः
तो ज्वाळेसारखा तेजस्वी, भयंकर रूपाचा, मुकुटधारी, उत्तम कवच घातलेला, हातात तलवार आणि बाण घेतलेला, आणि धनुष्य सतत वाजवत होता.
सोऽध्यारोदद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा। ततः प्रणेदुः पञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति
तो त्या सुंदर रथावर बसला आणि निघून गेला; तेव्हा आनंदित पाञ्चाल लोकांनी 'वा! वा!' असा जल्लोष केला.
हर्षाविष्टांस्ततश्चैतान्नेयं सेहे वसुन्धरा। भयापहो राजपुत्रः पञ्चालानां यशस्करः
त्यांच्या मनात एवढा आनंद संचारला की पृथ्वीही तो सहन करू शकली नाही; तो राजपुत्र भीती दूर करणारा आणि पाञ्चालांना कीर्ती मिळवून देणारा ठरला.
राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै। इत्युवाच महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा
'हा राजा ड्रोणाचा वध करायला आणि राजाचा दु:ख दूर करायला जन्मला आहे,' असं अदृश्य, आकाशातून आलेल्या अद्भुत वाणीने सांगितलं.
कुमारी चापि पाञ्चाली वेदीमध्यात्समुत्थिता। सुभगा दर्शनीयाङ्गी स्वसितायतलोचना
आणि वेदीच्या मध्यातूनच एक सुंदर, आकर्षक, विशाल नयनांची, गोड अंगाची, काळ्या डोळ्यांची आणि रुंद नितंबाची पाञ्चाळ कन्या प्रकट झाली.
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा। ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा
ती काळी, कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांची, निळ्या कुरळ्या केसांची, तांबड्या ठळक नखांची, सुंदर भुवया आणि आकर्षक उन्नत स्तनांची होती.
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षादमरवर्णिनी। नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति
मानवी रूप धारण करूनही तिच्या अंगावर देवतेसारखं तेज होतं; तिच्या शरीराचा निळ्या कमळासारखा सुवास दूरपर्यंत दरवळत होता.
या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि। देवदानवयक्षाणामीप्सितां देवरूपिणीम्
तिचं रूप अतुलनीय होतं, पृथ्वीवर कुणीही तिच्या तुल्य नव्हतं; देव, दानव आणि यक्षही तिला मिळवू इच्छित होते, कारण ती देवतेसारखी दिसत होती.
सदृशी पाण्डुपुत्रस्य अर्जुनस्येति भारत। ऊचुः प्रहृष्टमनसो राजभक्तिपुरस्कृताः
'ती पांडुपुत्र अर्जुनाला योग्य जोडी आहे,' असं राजाच्या विश्वासू सेवकांसह सर्व दरबाऱ्यांनी आनंदानं म्हटलं.
तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी। सर्वयोषिद्वरा कृष्णा निनीषुः क्षत्रियान्क्षयम्
आणि ज्या वेळी ती सुंदर नितंबाची कन्या जन्मली, तेव्हा एक देहहीन वाणी ऐकू आली, 'कृष्णा, सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ, क्षत्रियांना नाश आणेल.'
सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा। अस्या हेतोः कौरवाणां महदुत्पत्स्यते भयम्
'योग्य वेळी ही सुंदर कटीची स्त्री देवांचं कार्य पूर्ण करील; तिच्या कारणानं कौरवांमध्ये मोठं भय निर्माण होईल.'
तच्छ्रुत्वा सर्वपञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसङ्घवत्। न चैतान्हर्षसम्पूर्णानियं सेहे वसुन्धरा
हे ऐकून सर्व पांचाळांनी सिंहांच्या कळपासारखा गजर केला, आणि त्यांच्या आनंदाने पृथ्वी भारावून गेली.
पाञ्चालराजस्तां दृष्ट्वा हर्षादश्रूण्यवर्तयत्। परिष्वज्य च तां कृष्णां स्नुषा पाण्डोरिति ब्रुवन्। अङ्कमारोप्य पाञ्चालीं राजा हर्षमवाप सः
पांचाळराजाने तिला पाहताच आनंदाने डोळ्यांतून अश्रू आले, कृष्णेला मिठी मारली, 'ही पांडूची सून आहे' असे म्हणत द्रौपदीला मांडीवर घेतला आणि अत्यंत आनंदित झाला.
तौ दृष्ट्वा पार्षती याजं प्रपेदे वै सुतार्थिनी। न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति
प्रिषताची कन्या, पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने, त्या दोघांना पाहून याजाकडे गेली आणि म्हणाली, 'या दोघांना माझ्याशिवाय दुसरी आई असू नये.'
तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया। तयोश्च नामनी चक्रुर्द्विजाः सम्पूर्णमानसाः
राजाला आनंद द्यावा म्हणून याजाने तिला 'तसेच होईल' असे सांगितले, आणि ब्राह्मणांनी पूर्ण समाधानाने त्या दोघांची नावे ठेवली.
धृष्टत्वादत्यमर्षित्वाद्द्युम्नाद्युत्संभवादपि। धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुपदस्य भवत्विति
त्याच्या धाडसामुळे, प्रचंड रागामुळे आणि यज्ञातून जन्मल्यामुळे, डुपदाचा हा कुमार 'धृष्टद्युम्न' असे नाव ठेवावे.
कृष्णेत्येवाब्रुवकन्कृष्णां कृष्णा।ञभूत्सा हि वर्णतः। तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे
आणि त्या काळ्या वर्णाच्या मुलीला 'कृष्णा' असे नाव ठेवले, कारण ती खरोखर काळी होती; अशा रीतीने डुपदाच्या त्या दोन्ही संतती महायज्ञात जन्माला आल्या.
वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतः परम्
धृष्टद्युम्नाने वैदिक शिक्षणात अत्युच्च प्राविण्य मिळवले.
धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम्। उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान्
शूर भारद्वाजाने धृष्टद्युम्न या पांचाळ कुमाराला आपल्या घरी नेले आणि त्याला शस्त्रविद्या शिकवली.