कीर्तयन्गुणमन्नानामघृणी च पुनः पुनः। तं वै फलार्थिनं मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा
तो वारंवार वेगवेगळ्या अन्नाचं गुणगान करत असे आणि त्याला कोणतीही दया नव्हती. विचाराने पाहिलं तर, तो भाऊ फळाच्या मागे लागलेला वाटतो.
तं वै गच्छस्व नृपते स त्वां संयाजयिष्यति। जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन्
राजा, तू त्याच्याकडे जा; तो तुझ्यासाठी यज्ञ करील. पण राजा मनात हे विचार करत त्याच्याबद्दल तिटकारा ठेवेल.
उपयाजवचः श्रुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात्। अभिसम्पूज्य पूजार्हमथ याजमुवाच ह
उपयाजाचं बोलणं ऐकून याजाने आश्रमात प्रवेश केला; त्याने आदरपूर्वक त्याचं स्वागत केलं आणि मग याजाला बोलला.
अयुतानि ददान्यष्टौ गवां याजय मां विभो। द्रोणवैराभिसन्तप्तं प्रह्लादयितुमर्हसि
मी तुला ऐंशी हजार गायी देईन; माझ्यासाठी यज्ञ कर. द्रोणाशी वैरामुळे मी दुःखी आहे, मला आनंद देणं तुझं कर्तव्य आहे.
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्रह्मास्त्रे चाप्यनुत्तमः। तस्माद्द्रोणः पराजैष्ट मां वै स सखिविग्रहे
तो ब्रह्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि ब्रह्मास्त्रातही अतुलनीय आहे; म्हणूनच द्रोणाने मैत्रीच्या स्पर्धेत मला हरवलं.
क्षत्रियो नास्ति तस्यास्यां पृथिव्यां कश्चिदग्रणीः। कौरवाचायर्मुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः
या पृथ्वीवर त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ असा एकही क्षत्रिय नाही—तोच कौरवांचा मुख्य आचार्य, भारद्वाजांचा बुद्धिमान पुत्र.
द्रोणस्य शरजालानि प्राणिदेहहराणि च। षडरत्नि धनुश्चास्य दृश्यते परमं महत्
द्रोणाच्या बाणांचा मारा जीव आणि शरीर घेऊन जातो; त्याचं सहा रत्नांचं धनुष्य फारच महान आहे.
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमशंसयम्। प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः
तो जरी ब्राह्मणाच्या वेशात असला, तरी क्षत्रियासारखी वेगवानता दाखवतो; तो महान मनाचा भारद्वाज, महान धनुर्धारी, सर्वांना परतवतो.
क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः। तस्य ह्यस्त्रबलं घोरमप्रधृष्यं नरैर्भुवि
तो जामदग्न्यासारखा क्षत्रियांचा नाश करण्यासाठी उभा आहे; त्याचं अस्त्रबल भयंकर असून पृथ्वीवरील कोणत्याही माणसाने जिंकता येणार नाही.
ब्राह्मं सन्धारयंस्तेजो हुताहुतिरिवानलः। समेत्य स दहत्याजौ क्षात्रधर्मपुरःसरः
तो ब्राह्मणतेज धारण करतो, जणू होमाने वाढलेला अग्नी; युद्धात क्षत्रियधर्म घेऊन समोर येतो आणि जाळून टाकतो.
ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्राह्मं तेजो विशिष्यते। सोऽहं क्षात्राद्बलाद्धीनो ब्राह्मं तेजः प्रपेदिवान्
जिथे ब्राह्मण आणि क्षत्रिय दोन्ही शक्ती असतात, तिथे ब्राह्मणतेजच श्रेष्ठ ठरते; म्हणूनच, क्षत्रियशक्ती कमी असतानाही मी ब्राह्मणतेजाचा आधार घेतला.
द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम्। द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम्
द्रोणापेक्षा श्रेष्ठ आणि ब्रह्मज्ञानात सर्वोच्च असलेल्या तुला मिळवून, मी युद्धात द्रोणाचा वध करणारा आणि अजिंक्य असा पुत्र मिळवू शकेन.
तत्कर्म कुरु मे मे याज वितराम्यर्बुदं गवाम्। तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थमुपकल्पयत्
हे याजा, माझ्यासाठी हे कर्म कर; मी तुला दहा लाख गायी देईन. 'तसं होईल' असं म्हणून याजाने यज्ञाची तयारी केली.
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत्। याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः
गुरूच्या हेतूसाठी, जरी मनात इच्छा नव्हती तरी, उपयाजाने याजाला प्रवृत्त केलं; याजाने द्रोणाच्या विनाशाची प्रतिज्ञा केली आणि तसंच घडलं.
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः। आचख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै
मग उपयाज या महान तपस्व्यानं त्या राजाला पुत्रप्राप्तीसाठी वैतान यज्ञाची विधी नीट समजावून सांगितली.
स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः। इष्यते यद्विधो राजन्भविता ते तथाविधः
राजा, जसा तुझ्या मनात मोठ्या सामर्थ्याचा, तेजस्वी आणि बलवान पुत्र व्हावा असं आहे, तसाच पुत्र तुला मिळेल.
भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय भूपतिः। आजह्वे तत्तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये
ड्रुपद राजानं भारद्वाजाचा वध करणारा पुत्र मिळावा या हेतूनं सर्व विधी तंतोतंत पार पाडले.
याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत्तदा। प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम्
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर याजानं राणी पृषतीला सांगितलं, 'राणी, माझ्याकडे ये, कारण जोडपं तयार आहे.'
अवलिप्तं मुखं ब्रह्मन्दिव्यान्गन्धान्बिभर्मि च। सूतार्थे नोपलब्धाऽस्मि तिष्ठ याज मम प्रिये
'ब्राह्मण, माझं तोंड लेपानं माखलेलं आहे आणि माझ्या अंगाला दिव्य सुवास आहे; पण मी अजून गर्भधारणेसाठी तयार नाही. याजा, थांब जरा, माझ्या प्रिय.'
याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम्। कथं कामं न सन्दध्यात्सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा
'याजानं मंत्रोच्चार करून हवि अर्पण केली आहे, उपयाजानंही विधी पूर्ण केला आहे. मग इच्छित फळ कसं मिळणार नाही? म्हणून ब्राह्मण, तू जा किंवा थांब.'
एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते। उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसन्निभिः
असं बोलून, जेव्हा याजानं पवित्र हवि अर्पण केली, तेव्हा अग्नीमधून देवासारखा एक सुंदर मुलगा प्रकट झाला.
ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म चोत्तमम्। बिभ्रत्सखङ्गः सशरो धनुष्मान्विनदन्मुहुः
तो ज्वाळेसारखा तेजस्वी, भयंकर रूपाचा, मुकुटधारी, उत्तम कवच घातलेला, हातात तलवार आणि बाण घेतलेला, आणि धनुष्य सतत वाजवत होता.
सोऽध्यारोदद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा। ततः प्रणेदुः पञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति
तो त्या सुंदर रथावर बसला आणि निघून गेला; तेव्हा आनंदित पाञ्चाल लोकांनी 'वा! वा!' असा जल्लोष केला.
हर्षाविष्टांस्ततश्चैतान्नेयं सेहे वसुन्धरा। भयापहो राजपुत्रः पञ्चालानां यशस्करः
त्यांच्या मनात एवढा आनंद संचारला की पृथ्वीही तो सहन करू शकली नाही; तो राजपुत्र भीती दूर करणारा आणि पाञ्चालांना कीर्ती मिळवून देणारा ठरला.
राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै। इत्युवाच महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा
'हा राजा ड्रोणाचा वध करायला आणि राजाचा दु:ख दूर करायला जन्मला आहे,' असं अदृश्य, आकाशातून आलेल्या अद्भुत वाणीने सांगितलं.
कुमारी चापि पाञ्चाली वेदीमध्यात्समुत्थिता। सुभगा दर्शनीयाङ्गी स्वसितायतलोचना
आणि वेदीच्या मध्यातूनच एक सुंदर, आकर्षक, विशाल नयनांची, गोड अंगाची, काळ्या डोळ्यांची आणि रुंद नितंबाची पाञ्चाळ कन्या प्रकट झाली.
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा। ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा
ती काळी, कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांची, निळ्या कुरळ्या केसांची, तांबड्या ठळक नखांची, सुंदर भुवया आणि आकर्षक उन्नत स्तनांची होती.
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षादमरवर्णिनी। नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति
मानवी रूप धारण करूनही तिच्या अंगावर देवतेसारखं तेज होतं; तिच्या शरीराचा निळ्या कमळासारखा सुवास दूरपर्यंत दरवळत होता.
या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि। देवदानवयक्षाणामीप्सितां देवरूपिणीम्
तिचं रूप अतुलनीय होतं, पृथ्वीवर कुणीही तिच्या तुल्य नव्हतं; देव, दानव आणि यक्षही तिला मिळवू इच्छित होते, कारण ती देवतेसारखी दिसत होती.
सदृशी पाण्डुपुत्रस्य अर्जुनस्येति भारत। ऊचुः प्रहृष्टमनसो राजभक्तिपुरस्कृताः
'ती पांडुपुत्र अर्जुनाला योग्य जोडी आहे,' असं राजाच्या विश्वासू सेवकांसह सर्व दरबाऱ्यांनी आनंदानं म्हटलं.