सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम्। ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीमाप्लुतामृषिः
तो गंगेत स्नान करण्यासाठी गेला आणि तिथे त्याने आधीच आलेली, पवित्र अशी घृताची नावाची अप्सरा पाण्यात बुडालेली पाहिली.
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा। अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे तदा
ती नदीच्या काठावर उभी असताना वाऱ्याने तिचे वस्त्र उडवले; तिला अशा अवस्थेत पाहून त्या ऋषीला तिची इच्छा झाली.
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः। चिरस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे
त्या कुमार ब्रह्मचारी ऋष्याचे मन तिच्याकडे ओढले गेले; बराच वेळ गेल्यावर त्याचे वीर्य सांडले आणि ऋषीने ते गोळा केले.
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः। अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः
त्यातून त्या बुद्धिमान ऋष्याला एक मुलगा झाला, ज्याचे नाव द्रोण ठेवले; त्याने वेद आणि सर्व वेदांग शिकले.
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः। तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः
भरद्वाजाचा एक मित्र होता, त्याचे नाव पृषत, तो राजा होता; त्यालाही त्या वेळी द्रुपद नावाचा मुलगा झाला.
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः। चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः
पृषताचा तो मुलगा नेहमी आश्रमात जाऊन द्रोणासोबत खेळत असे आणि अभ्यासही करत असे, जरी तो क्षत्रियांचा श्रेष्ठ होता.
ततस्तु पृषतेऽतीते स राजा द्रुपदोऽभवत्। द्रोणोऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः
पृषत गेल्यावर त्याचा मुलगा द्रुपद राजा झाला; द्रोणाने राम सर्वांना धन देत आहे हे ऐकले.
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतोऽब्रवीत्। आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजोत्तम
राम वनात निघाला तेव्हा भरद्वाजाचा मुलगा त्याला म्हणाला, 'हे द्विजश्रेष्ठ, मी द्रोण आहे, धन मिळवण्यासाठी आलो आहे, असे जाण.'
शरीरमात्रमेवाद्य मया समवशेषितम्। अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्नेकतमं वृणु
आज माझ्याकडे फक्त शरीर उरले आहे; अस्त्रे किंवा माझे शरीर, ब्राह्मण, यापैकी एक निवड.
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारमेव च। प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुमर्हति मे भवान्
तुम्ही मला सर्व अस्त्रे, त्यांचा संहार आणि सर्व अस्त्रांचा उपयोग शिकवावा.
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः। प्रतिगृह्य तदा द्रोणः कृतकृत्योऽभवत्तदा
भृगुनंदनाने 'तसं होऊ द्या' असं म्हणून ते त्याला दिलं; आणि द्रोणानं ते मिळवल्यावर त्याचं मन समाधानाने भरून गेलं.
संप्रहृष्टमना द्रोणो रामात्परमसम्मतम्। ब्रह्मास्त्रं समनुज्ञाप्य नरेष्वभ्यधिकोऽभवत्
द्रोणाचं मन अत्यंत आनंदित झालं; रामाकडून अत्यंत मानाचं ब्रह्मास्त्र मिळवल्यावर त्याला परवानगी मिळाली आणि तो माणसांत श्रेष्ठ ठरला.
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान्। अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि मामिति
मग प्रतापी भारद्वाजपुत्र द्रोण डुपदाजवळ गेला आणि म्हणाला, 'हे पुरुषसिंहा, मला आपला मित्र समज.'
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा। नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते
जो वेदपाठी नाही तो वेदपाठीचा मित्र होत नाही; रथ चालवणारा रथीचा मित्र होत नाही; राजा देखील राजाचा मित्र असतो, राजाचं नसताना नाही—मग समानतेशिवाय खरी मैत्री कशी होईल?
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान्। जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्
पांड्यराजाबद्दल मनाशी ठरवून, बुद्धिमान द्रोण नागसाह्वय नावाच्या कुरूंच्या राजधानीकडे गेला.
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च। प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते
त्याच्या आगमनावर भीष्मानं आपल्या नातवंडांना आणि विविध संपत्ती द्रोणाला शिष्य म्हणून दिल्या.
द्रोणः शिष्यांस्ततः पार्थानिदं वचनमब्रवीत्। समानीय तु ताञ्शिष्यान्द्रुपदस्यासुखाय वै
मग द्रोणानं पांडव शिष्यांना एकत्र बोलावून डुपदाच्या दुःखासाठी हे शब्द सांगितले.
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि यद्वर्तते मम। कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तदृतं वदतानघाः। सोऽर्जुनप्रमुखैरुक्तस्तथाऽस्त्विति गुरुस्तदा
'माझ्या मनात गुरुदक्षिणेसाठी एक गोष्ट आहे; हे निष्पापांनो, तुम्ही शस्त्रविद्या शिकून पूर्ण केल्यावर ती द्यावी लागेल—हे खरं सांगा.' तेव्हा अर्जुनासह सर्वांनी 'तसं होईल, गुरुजी' असं उत्तर दिलं.
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्चयाः। ततो द्रोणोऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थमिदं वचः
जेव्हा सर्व पांडवांनी शस्त्रविद्या पूर्ण केली आणि निश्चय केला, तेव्हा द्रोणानं पुन्हा गुरुदक्षिणेसाठी हे शब्द सांगितले.
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः। तस्मादाकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम्
'पृषतपुत्र डुपद हा छत्रवती नगरीचा राजा आहे; त्याचं राज्य लवकर माझ्यासाठी घेऊन या.'
धार्तराष्ट्राश्च ते भीताः पाञ्चालान्पाण्डवादयः। धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः पुनर्द्रोणेन चोदिताः
धृतराष्ट्रपुत्र, पांडव आणि पाञ्चाल—द्रोणानं पुन्हा सांगितल्यावर ते सर्व घाबरले.
यज्ञसेनेन संगम्य कर्णदुर्योधनादयः। निर्जिताः संन्यवर्तन्त तथा ते क्षत्रियर्षभाः
यज्ञसेनासमोर कर्ण, दुर्योधन आणि इतर क्षत्रियांनी सामना केला, पण ते सर्व पराभूत होऊन मागे फिरले.
ततः पाण्डुसुताः पञ्च निर्जित्य द्रुपदं युधि। द्रोणाय दर्शयामासुर्बद्ध्वा ससचिवं तदा
मग पाच पांडवांनी युद्धात डुपदाला जिंकून, त्याला आणि त्याच्या मंत्र्यांना बांधून द्रोणाकडे आणलं.
महेन्द्र इव दुर्धर्षो महेन्द्र इव दानवम्। महेन्द्रपुत्रः पाञ्चालं जितवानर्जुनस्तदा
महेंद्रासारखा अजेय अर्जुनानं त्या वेळी पाञ्चालराजाला जिंकलं, जसं महेंद्रानं दानवाला जिंकलं.
तद्दृष्ट्वा तु महावीर्यं फल्गुनस्य महौजसः। व्यस्मयन्त जनाः सर्वे यज्ञसेनस्य बान्धवाः
फाल्गुनाचं मोठं शौर्य आणि सामर्थ्य पाहून यज्ञसेनाच्या सर्व नातेवाईकांना आश्चर्य वाटलं.
प्रार्थयामि त्वया सख्यं पुनरेव नराधिप। अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति
'राजाधिराज, मी पुन्हा तुझ्याशी मैत्रीची विनंती करतो; कारण राजा नसलेला राजा असलेल्या माणसाचा मित्र होऊ शकत नाही.'
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन त्वया सह। राजाऽसि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे
'म्हणून, यज्ञसेना, आपलं राज्य दोघांत वाटून घेण्यात आलं आहे—तू भागीरथीच्या दक्षिण काठावर राजा राहा, मी उत्तरेकडे राहतो.'
एवमुक्तो हि पाञ्चाल्यो भारद्वाजेन धीमता। उवाचास्त्रविदां श्रेष्ठं द्रोणं ब्राह्मणसत्तमम्
बुद्धिमान भारद्वाजानं असं म्हटल्यावर, पाञ्चालराजानं अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ आणि ब्राह्मणांत मानाचा द्रोणाला उत्तर दिलं.
एवं भवतु भद्रं ते भारद्वाज महामते। सख्यं तदेव भवतु शश्वद्यदभिमन्यसे
ठीक आहे, भारद्वाज, तुझ्या मनाप्रमाणे आपली ही मैत्री कायम राहो.
एवमन्योन्यमुक्त्वा तौ कृत्वा सख्यमनुत्तमम्। जग्मतुर्द्रोणपाञ्चाल्यौ यथागतमरिन्दमौ
अशा प्रकारे एकमेकांशी बोलून, उत्तम मैत्री करून, द्रोण आणि द्रुपद हे दोघेही जसे आले तसे परत गेले.