स म्यक् पूजयित्वा तं विप्रं विप्रर्षभस्तदा। ददौ प्रतिश्रयं तस्मै सदा सर्वातिथिव्रतः
त्या वेळी, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने त्याचे योग्य स्वागत केले आणि सर्व पाहुण्यांची सेवा करण्याचा व्रत असलेल्या त्या ब्राह्मणाने त्याला निवारा दिला.
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे सह कुन्त्या नरर्षभाः। उपासाञ्चक्रिरे विप्रं कथयन्तं कथाः शुभाः
मग सर्व पांडव आणि कुंती, हे नरश्रेष्ठ, त्या ब्राह्मणाच्या सेवा करू लागले आणि तो शुभ गोष्टी सांगू लागला.
कथयामास देशांश्च तीर्थानि सरितस्तथा। राज्ञश्च विविधाश्चर्यान्देशांश्चैव पुराणि च
त्याने त्या प्रदेशांची, तीर्थांची, नद्यांची आणि राजांच्या विविध अद्भुत गोष्टींची, तसेच प्राचीन देशांचीही कथा सांगितली.
स तत्राकथयद्विप्रः कथान्ते जनमेजय। पञ्चालेष्वद्भुताकारं याज्ञसेन्याः स्वयंवरम्
कथांच्या शेवटी त्या ऋषीने जनमेजयाला पंचाळ देशात याज्ञसेनीच्या अद्भुत स्वयंवराची गोष्ट सांगितली.
धृष्टद्युम्नस्य चोत्पत्तिमुत्पत्तिं च शिखण्डिनः। अयोनिजत्वं कृष्णाया द्रुपदस्य महामखे
त्याने धृष्टद्युम्नाचा जन्म, शिखंडीचा जन्म, कृष्णेचा अनोखा जन्म आणि द्रुपदाच्या मोठ्या यज्ञाची कथा सांगितली.
तदद्भुततमं श्रुत्वा लोके तस्य महात्मनः। विस्तरेणैव पप्रच्छुः कथां ते पुरुषर्षभाः
त्या महात्म्याच्या अद्भुत गोष्टी ऐकून त्या श्रेष्ठ पुरुषांनी ती कथा सविस्तर सांगावी अशी विनंती केली.
कथं द्रुपदपुत्रस्य धृष्टद्युम्नस्य पावकात्। वेदीमध्याच्च कृष्णायाः संभवः कथमद्भुतः
द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न अग्नीतून कसा जन्मला आणि कृष्णेचा अद्भुत जन्म वेदीतून कसा झाला हे कसे घडले?
कथं द्रोणान्महेष्वासात्सर्वाण्यस्त्राण्यशिक्षत। `धृष्टद्युम्नो महेष्वासः कथं द्रोणस्य मृत्युदः।' कथं विप्र सखायौ तौ भिन्नौ कस्य कृतेन वा
धृष्टद्युम्न या महान धनुर्धराने द्रोणाकडून सर्व अस्त्रविद्या कशी शिकली आणि तो द्रोणाचा मृत्यू कसा झाला? हे ऋषी, ते दोघे मित्र कसे वेगळे झाले आणि त्याचे कारण काय होते?
एवं तैश्चोदितो राजन्स विप्रः पुरुषर्षभैः। कथयामास तत्सर्वं द्रौपदीसंभवं तदा
राजा, त्या श्रेष्ठ पुरुषांनी विचारल्यावर त्या ऋषीने त्या वेळी द्रौपदीच्या जन्माची संपूर्ण कथा सांगितली.
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूवर्षिर्महातपाः। भरद्वाजो महाप्राज्ञः सततं संशितव्रतः
गंगाद्वारावर मोठा पाऊस झाला आणि भरद्वाज नावाचा अत्यंत बुद्धिमान व नेहमीच कठोर व्रत करणारा ऋषी तिथे होता.
सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम्। ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीमाप्लुतामृषिः
तो गंगेत स्नान करण्यासाठी गेला आणि तिथे त्याने आधीच आलेली, पवित्र अशी घृताची नावाची अप्सरा पाण्यात बुडालेली पाहिली.
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा। अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे तदा
ती नदीच्या काठावर उभी असताना वाऱ्याने तिचे वस्त्र उडवले; तिला अशा अवस्थेत पाहून त्या ऋषीला तिची इच्छा झाली.
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः। चिरस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे
त्या कुमार ब्रह्मचारी ऋष्याचे मन तिच्याकडे ओढले गेले; बराच वेळ गेल्यावर त्याचे वीर्य सांडले आणि ऋषीने ते गोळा केले.
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः। अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः
त्यातून त्या बुद्धिमान ऋष्याला एक मुलगा झाला, ज्याचे नाव द्रोण ठेवले; त्याने वेद आणि सर्व वेदांग शिकले.
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः। तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः
भरद्वाजाचा एक मित्र होता, त्याचे नाव पृषत, तो राजा होता; त्यालाही त्या वेळी द्रुपद नावाचा मुलगा झाला.
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः। चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः
पृषताचा तो मुलगा नेहमी आश्रमात जाऊन द्रोणासोबत खेळत असे आणि अभ्यासही करत असे, जरी तो क्षत्रियांचा श्रेष्ठ होता.
ततस्तु पृषतेऽतीते स राजा द्रुपदोऽभवत्। द्रोणोऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः
पृषत गेल्यावर त्याचा मुलगा द्रुपद राजा झाला; द्रोणाने राम सर्वांना धन देत आहे हे ऐकले.
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतोऽब्रवीत्। आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजोत्तम
राम वनात निघाला तेव्हा भरद्वाजाचा मुलगा त्याला म्हणाला, 'हे द्विजश्रेष्ठ, मी द्रोण आहे, धन मिळवण्यासाठी आलो आहे, असे जाण.'
शरीरमात्रमेवाद्य मया समवशेषितम्। अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्नेकतमं वृणु
आज माझ्याकडे फक्त शरीर उरले आहे; अस्त्रे किंवा माझे शरीर, ब्राह्मण, यापैकी एक निवड.
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारमेव च। प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुमर्हति मे भवान्
तुम्ही मला सर्व अस्त्रे, त्यांचा संहार आणि सर्व अस्त्रांचा उपयोग शिकवावा.
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः। प्रतिगृह्य तदा द्रोणः कृतकृत्योऽभवत्तदा
भृगुनंदनाने 'तसं होऊ द्या' असं म्हणून ते त्याला दिलं; आणि द्रोणानं ते मिळवल्यावर त्याचं मन समाधानाने भरून गेलं.
संप्रहृष्टमना द्रोणो रामात्परमसम्मतम्। ब्रह्मास्त्रं समनुज्ञाप्य नरेष्वभ्यधिकोऽभवत्
द्रोणाचं मन अत्यंत आनंदित झालं; रामाकडून अत्यंत मानाचं ब्रह्मास्त्र मिळवल्यावर त्याला परवानगी मिळाली आणि तो माणसांत श्रेष्ठ ठरला.
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान्। अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि मामिति
मग प्रतापी भारद्वाजपुत्र द्रोण डुपदाजवळ गेला आणि म्हणाला, 'हे पुरुषसिंहा, मला आपला मित्र समज.'
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा। नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते
जो वेदपाठी नाही तो वेदपाठीचा मित्र होत नाही; रथ चालवणारा रथीचा मित्र होत नाही; राजा देखील राजाचा मित्र असतो, राजाचं नसताना नाही—मग समानतेशिवाय खरी मैत्री कशी होईल?
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान्। जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्
पांड्यराजाबद्दल मनाशी ठरवून, बुद्धिमान द्रोण नागसाह्वय नावाच्या कुरूंच्या राजधानीकडे गेला.
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च। प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते
त्याच्या आगमनावर भीष्मानं आपल्या नातवंडांना आणि विविध संपत्ती द्रोणाला शिष्य म्हणून दिल्या.
द्रोणः शिष्यांस्ततः पार्थानिदं वचनमब्रवीत्। समानीय तु ताञ्शिष्यान्द्रुपदस्यासुखाय वै
मग द्रोणानं पांडव शिष्यांना एकत्र बोलावून डुपदाच्या दुःखासाठी हे शब्द सांगितले.
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि यद्वर्तते मम। कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तदृतं वदतानघाः। सोऽर्जुनप्रमुखैरुक्तस्तथाऽस्त्विति गुरुस्तदा
'माझ्या मनात गुरुदक्षिणेसाठी एक गोष्ट आहे; हे निष्पापांनो, तुम्ही शस्त्रविद्या शिकून पूर्ण केल्यावर ती द्यावी लागेल—हे खरं सांगा.' तेव्हा अर्जुनासह सर्वांनी 'तसं होईल, गुरुजी' असं उत्तर दिलं.
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्चयाः। ततो द्रोणोऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थमिदं वचः
जेव्हा सर्व पांडवांनी शस्त्रविद्या पूर्ण केली आणि निश्चय केला, तेव्हा द्रोणानं पुन्हा गुरुदक्षिणेसाठी हे शब्द सांगितले.
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः। तस्मादाकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम्
'पृषतपुत्र डुपद हा छत्रवती नगरीचा राजा आहे; त्याचं राज्य लवकर माझ्यासाठी घेऊन या.'