अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे। आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाऽभ्याजगाम ह
धर्माचा मोठा मानणारा भृगु अभिषेकासाठी निघून गेल्यावर, राक्षस पुलोमा त्याच्या आश्रमाजवळ आला.
तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्। हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत
आश्रमात शिरून, भृगुची निष्पाप पत्नी पाहताच, त्या राक्षसाच्या मनात तिच्याविषयी इच्छा जागी झाली आणि तो गोंधळून गेला.
अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना। न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा
पुलोमा राक्षस तिथे आल्यावर, सुंदर त्या स्त्रीने त्याचे वनातील फळे-मुळे देऊन स्वागत केले.
तां तु रक्षस्तदा ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम्। दृष्ट्वा हृष्टमभूद्राजञ्जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम्
हे ब्राह्मण, त्या निष्पाप स्त्रीला पाहून, इच्छेने भारावलेल्या राक्षसाच्या मनात आनंद झाला आणि तिला घेऊन जाण्याची इच्छा त्याला झाली.
जातमित्यब्रवीत्कार्यं जिहीर्षुर्मुदितः शुभाम्। सा हि पूर्वं वृता तेन पुलोम्ना तु शुचिस्मिता
ती शुभ स्त्री मिळवायची इच्छा मनात ठेवून, तो आनंदाने म्हणाला, "ही पूर्वी मीच मागितलेली आहे," कारण पुलोमाने पूर्वी त्या शुद्ध हास्य असलेल्या स्त्रीचा विचार केला होता.
तस्य तत्किल्बिषं नित्यं हृदि वर्तति भार्गव
भृगुवंशीय, हे पाप त्याच्या मनात नेहमीच घर करून आहे.
इदमन्तरमित्येवं हर्तुं चक्रे मनस्तदा। अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलन्तं जातवेदसम्
'आता संधी आहे,' असे मनाशी ठरवून, तिला पळवून न्यायचे ठरवले; तेव्हा त्याने तिथे तेजस्वी ज्वलंत अग्नीला शरण म्हणून पाहिले.
तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा। शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृच्छे ऋतेन वै
त्या वेळी राक्षसाने त्या प्रज्वलित अग्नीला विचारले, "अग्ने, खरं खरं सांग, ही कोणाची पत्नी आहे? मी तुला सत्याने विचारतो."
मुखं त्वमसि देवानां वद पावक पृच्छते। मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी
"देवतांचा तूं मुख आहेस, हे पावक, माझ्या प्रश्नाचे उत्तर दे. कारण ही सुंदर वर्णाची स्त्री मी पूर्वी पत्नी म्हणून मागितली होती."
पश्चादिमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारकः। सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता
"नंतर तिच्या वडिलांनी तिला भृगुला दिले, जो कधीही खोटं बोलत नाही. जर ही सुंदर स्त्री आता भृगुची पत्नी म्हणून इथे आहे—"
तथा सत्यं समाख्याहि जिहीर्षाम्याश्रमादिमाम्। स मन्युस्तत्र हृदयं प्रदहन्निव तिष्ठति
"मग सत्य सांग, कारण मी तिला आश्रमातून घेऊन जाण्याचा विचार करतो. माझ्या मनात राग जणू जाळतो आहे."
मत्पूर्वभार्यां यदिमां भृगुराप सुमध्यमाम्। `असंमतमिदं मेऽद्य हरिष्याम्याश्रमादिमाम्
"जर भृगुने माझ्या संमतीशिवाय माझ्या पूर्वीच्या पतिव्रता स्त्रीला, या सुंदर कटी असलेल्या स्त्रीला घेतले असेल, तर आज मी तिला आश्रमातून घेऊन जाईन."
एवं रक्षस्तमामन्त्र्य ज्वलितं जातवेदसम्। शङ्कमानं भृगोर्भार्यां पुनःपुनरपृच्छत
अशा प्रकारे, राक्षसाने त्या ज्वलंत जातवेदाला पुन्हा पुन्हा विचारले, कारण त्याच्या मनात शंका होती की ही भृगुची पत्नी आहे की नाही.
त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यदा। साक्षिवत्पुण्यपापेषु सत्यं ब्रूहि कवे वचः
"अग्ने, तू सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यामी वास करतोस; पुण्य आणि पापाचा साक्षीदार आहेस, म्हणून हे कवी, सत्य सांग."
मत्पूर्वभार्याऽपहृता भृगुणाऽनृतकारिणा। सेयं यदि तथा मे त्वं सत्यमाख्यातुमर्हसि
"माझ्या पूर्वीच्या पत्नीला भृगुने खोटेपणाने घेतले आहे. जर हे खरं असेल, तर तू मला सत्य सांगायलाच हवं."
श्रुत्वा त्वत्तो भृगोर्भार्यां हरिष्याम्याश्रमादिमाम्। जातवेदः पश्यतस्ते वद सत्यां गिरं मम
"तू सांगितलंस की ती भृगुची पत्नी आहे, हे ऐकून मी तिला आश्रमातून घेऊन जाईन. हे जातवेद, माझ्यासाठी सत्य बोल."
तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा सप्तार्चिर्दुःखितोऽभवत्। `सत्यं वदामि यदि मे शापः स्याद्ब्रह्मवित्तमात्
त्याची ही वचने ऐकून, सात ज्वाळांचा अग्नी दुःखी झाला, 'मी सत्य बोललो तर ब्रह्मज्ञानीचा शाप मला मिळेल.'
असत्यं चेदहं ब्रूयां पतिष्ये नरकान्ध्रुवम्।' भीतोऽनृताच्च शापाच्च भृगोरित्यब्रवीच्छनैः
'आणि जर मी खोटं बोललो, तर मी नक्की नरकात जाईन.' खोटं बोलण्याच्या आणि शापाच्या भीतीने, तो हळूच म्हणाला, 'ती भृगुची आहे.'
त्वया वृता पुलोमेयं पूर्वं दानवनन्दन। किं त्वियं विधिना पूर्वं मन्त्रवन्न वृता त्वया
तू पूर्वी पुलोमाची कन्या निवडली होतीस, दानवकुमार. पण ती तुला विधीपूर्वक, योग्य मंत्रांनी निवडली होती का?
पित्रा तु भृगवे दत्ता पुलोमेयं यशस्विनी। ददाति न पिता तुभ्यं वरलोभान्महायशाः
पुलोमाची ही तेजस्विनी कन्या तिच्या वडिलांनी भृगुला दिली; तिचे वडील, मोठ्या कीर्तीचे, तुला ती लोभापोटी दिली नाहीत.
अथेमां वेददृष्टेन कर्मणा विधिपूर्वकम्। भार्यामृषिर्भृगुः प्राप मां पुरस्कृत्य दानव
मग वेदांनी सांगितलेल्या विधीने, सर्व नियम पाळून, भृगु ऋषींनी मला साक्ष ठेवून तिला पत्नी म्हणून मिळवली.
सेयमित्यवगच्छामि नानृतं वक्तुमुत्सहे। नानृतं हि सदा लोके पूज्यते दानवोत्तम
हेच सत्य मला माहीत आहे; मी खोटं बोलू शकत नाही. कारण या जगात, दानवश्रेष्ठा, नेहमीच सत्याचाच सन्मान होतो.
अग्नेरथ वचः श्रुत्वा तद्रक्षः प्रजहार ताम्। ब्रह्मन्वराहरूपेण मनोमारुतरंहसा
अग्नीचे शब्द ऐकून, त्या राक्षसाने ब्राह्मणाचा रूप घेऊन, मन आणि वाऱ्याच्या वेगाने तिला सोडून दिलं.
ततः स गर्भो निवसन्कुक्षौ भृगुकुलोद्वह। रोषान्मातुश्च्युतः कुक्षेश्च्यवनस्तेन सोऽभवत्
मग भृगुकुळातील त्या तेजस्विनीच्या गर्भात असलेला गर्भ, आईच्या रागामुळे पोटातून खाली पडला, म्हणून त्याला 'च्यवन' म्हणतात.
तं दृष्ट्वा मातुरुदराच्च्युतमादित्यवर्चसम्। तद्रक्षो भस्मसाद्भूतं पपात परिमुच्य ताम्
आईच्या पोटातून पडलेला, सूर्यासारखा तेजस्वी असलेला त्याला पाहून, तो राक्षस राख होऊन खाली कोसळला आणि तिला मुक्त केला.
सा तमादाय सुश्रोणी ससार भृगुनन्दनम्। च्यवनं भार्गवं पुत्रं पुलोमा दुःखमूर्च्छिता
सुंदर नितंब असलेल्या पुलोमाने, भृगुपुत्र च्यवनाला उचलून घेतलं आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन पळून गेली.
तां ददर्श स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः। रुदतीं बाष्पपूर्णाक्षीं भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्
सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेवांनी स्वतः तिला पाहिलं—भृगुची निष्कलंक पत्नी, डोळ्यात अश्रू भरून रडताना.
सान्त्वयामास भगवान्वधूं ब्रह्मा पितामहः। अश्रुबिन्दूद्भवा तस्याः प्रावर्तत महानदी
पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या वधूला शांत केलं, आणि तिच्या अश्रूंपासून एक मोठी नदी निर्माण झाली.
आवर्तन्ती सृतिं तस्या भृगोः पत्न्यास्तपस्विनः। तस्या मार्गं सृतवतीं दृष्ट्वा तु सरितं तदा
ती नदी, भृगुच्या तपस्विनी पत्नीच्या मागे मागे वाहू लागली; तिचा मार्ग पाहून ती नदी तिथेच स्थिर झाली.
नाम तस्यास्तदा नद्याश्चक्रे लोकपितामहः। वधूसरेति भगवांश्च्यवनस्याश्रमं प्रति
मग सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेवांनी त्या नदीचं नाव 'वधूसरा' ठेवलं, कारण ती च्यवनाच्या आश्रमाकडे वाहू लागली.