कुर्यान्न निन्दितं कर्म न नृशंसं कथंचन। इति पूर्वे महात्मान आपद्धर्मविदो विदुः
कोणत्याही परिस्थितीत निंदनीय किंवा क्रूर कृत्य करू नये, असं आपत्तीच्या धर्माचं ज्ञान असलेल्या पूर्वीच्या थोर लोकांनी सांगितलं आहे.
श्रेयांस्तु सहदारस्य विनाशोऽद्य मम स्वयम्। ब्राह्मणस्य वधं नाहमनुमंस्ये कदाचन
आज मी आणि माझी पत्नी मिळून नष्ट झालो तरी चालेल, पण ब्राह्मणाचा वध मी कधीही मान्य करणार नाही.
ममाप्येषा मतिर्ब्रह्मन्विप्रा रक्ष्या इति स्थिरा। न चाप्यनिष्टः पुत्रो मे यदि पुत्रशतं भवेत्
हे ब्राह्मण, ब्राह्मणांचं रक्षण करावं, ही माझी ठाम धारणा आहे. आणि जरी मला शंभर मुलं असली, तरी माझा मुलगा मला अप्रिय वाटणार नाही.
न चासौ राक्षसः शक्तो मम पुत्रविनाशने। वीर्यमन्मन्त्रसिद्धश्च तेजस्वी च सुतो मम
तो राक्षस माझ्या मुलाचा नाश करू शकत नाही; माझा मुलगा बलवान आहे, मंत्रविद्या जाणतो आणि तेजस्वी आहे.
राक्षसाय च तत्सर्वं प्रापयिष्यति भोजनम्। मोक्षयिष्यति चात्मानमिति मे निश्चिता मतिः
तो मुलगा ते सगळं अन्न त्या राक्षसाला पोहोचवेल आणि स्वतःचं रक्षण करेल, ही माझी ठाम खात्री आहे.
समागताश्च वीरेण दृष्टपूर्वाश्च राक्षसाः। बलवन्तो महाकाया निहताश्चाप्यनेकशः
माझ्या मुलाच्या पराक्रमाचा अनुभव घेतलेले आणि त्याला पूर्वी पाहिलेले बलाढ्य व मोठ्या शरीराचे राक्षस अनेक वेळा त्याच्याकडून मारले गेले आहेत.
न त्विदं केषुचिद्ब्रह्मान्व्याहर्तव्यं कथंचन। विद्यार्थिनो हि मे पुत्रान्विप्रकुर्युः कुतूहलात्
हे ब्राह्मण, हे कुठल्याही ब्राह्मणाला कोणत्याही वेळी सांगू नये, कारण माझी मुलं विद्या मिळवण्याच्या उत्सुकतेपोटी काहीतरी करू शकतात.
गुरुणा चाननुज्ञातो ग्राहयेद्यः सुतो मम। न स कुर्यात्तथा कार्यं विद्ययेति सतां मतम्
गुरूची परवानगी न घेता जर माझा मुलगा हे काम हाती घेतलं, तर त्याने असं करू नये; विद्या शिकताना सज्जनांची ही मती आहे.
एवमुक्तस्तु पृथया स विप्रो भार्यया सह। हृष्टः संपूजयामास तद्वाक्यममृतोपमम्
पृथेनं असं सांगितल्यावर तो ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी दोघंही आनंदित झाले आणि तिच्या अमृतासारख्या वचनांचा सन्मान केला.
ततः कुन्ती च विप्रश्च सहितावनिलात्मजम्। तमब्रूतां कुरुष्वेति स तथेत्यब्रवीच्च तौ
नंतर कुंती आणि तो ब्राह्मण दोघांनी मिळून वायुपुत्राला 'हे कर' असं सांगितलं, आणि त्याने 'तसं करतो' असं उत्तर दिलं.
करिष्य इति भीमेन प्रतिज्ञातेऽथ भारत। आजग्मुस्ते ततः सर्वे भैक्षमादाय पाण्डवाः
भीमाने 'मी हे करीन' असं वचन दिल्यावर, हे भारत, सर्व पांडव भिक्षा गोळा करून परत आले.
भीमसेनं ततो दृष्ट्वा आपूर्णवदनं तथा। बुबोध धर्मराजस्तु हृषितं भीममच्युतम्
भीमसेनाचं तृप्त आणि आनंदी चेहरा पाहून धर्मराज युधिष्ठिरानं ओळखलं की, भीम खूप आनंदी आहे.
तोषस्य कारणं यत्तु मनसाऽचिन्तयद्गुरुः। स समीक्ष्य तदा राजन्योद्धुकामं युधिष्ठिरः
भीमाच्या समाधानाचं कारण मनात विचार करत असताना, युधिष्ठिरानं ते पाहून त्याला विचारावंसं वाटलं.
आकारेणैव तं ज्ञात्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः। रहः समुपविश्यैकस्ततः पप्रच्छ मातरम्
भीमाच्या चेहऱ्यावरून ते ओळखून, पांडुपुत्र युधिष्ठिर एकांतात बसला आणि मग त्यानं आईला विचारलं.
किं चिकीर्षत्ययं कर्म भीमो भमपराक्रमः। भवत्यनुमते कच्चित्स्वयं वा कर्तुमिच्छति
भीम, जो प्रचंड पराक्रमी आहे, तो कोणतं काम करायला निघाला आहे? हे तुमच्या संमतीने आहे का, की तो स्वतःहून काही करायला इच्छितोय?
ममैव वचनादेष करिष्यति परन्तपः। ब्राह्मणार्थे महत्कृत्यं मोक्षाय नगरस्य च
तो पराक्रमी भीम माझ्या सांगण्यावरून, ब्राह्मणासाठी आणि नगराच्या मुक्तीसाठी हे मोठं काम करणार आहे.
बकाय कल्पितं पुत्र महान्तं बलिमुत्तमम्। भीमो भुनक्तु सुस्पष्टमप्येकाहं तपःसुतः
बकासाठी उत्तम आणि मोठं भिक्षा जेवण तयार केलं आहे, माझ्या मुला; हे भीम स्पष्टपणे एकदाच खाऊन टाको, हे तपस्वीपुत्रा.
किमिदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्करं कृतम्। परित्यागं हि पुत्रस्य न प्रशंसन्ति साधवः
हे देवी, हे कठीण आणि धाडसी कृत्य तुम्ही केलं आहे, पण सज्जन लोक आपल्या मुलाचा त्याग करावा असं कधीही म्हणत नाहीत.
कथं परसुतस्यार्थे स्वसुतं त्यक्तुमिच्छसि। लोकवेदविरुद्धं हि पुत्रत्यागात्कृतं त्वया
तू दुसऱ्याच्या मुलासाठी आपल्या स्वतःच्या मुलाला सोडायचं कसं ठरवलंस? कारण आपल्या मुलाचा त्याग करून, तू लोकरीती आणि धर्म दोन्हींच्या विरुद्ध वागली आहेस.
यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे शयामहे। राज्यं चापहृतं क्षुद्रैराजिहीर्षामहे पुनः
ज्याच्या भुजांवर आपण सर्वजण निर्धास्त झोपतो, ज्याचं राज्य नीच लोकांनी हिरावून घेतलं, आणि ते पुन्हा मिळवावं असं आपल्याला वाटतं.
यस्य दुर्योधनो वीर्यं चिन्तयन्नमितौजसः। न शेते रजनीः सर्वा दुःखाच्छकुनिना सह
ज्याच्या सामर्थ्याचा विचार करून, दुर्धर्ष तेज असलेला दुर्योधन शकुनीसोबत दुःखात रात्रभर झोपू शकत नाही.
यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतुगृहाद्वयम्। अन्येभ्यश्चैव पापेभ्यो निहतश्च पुरोचनः
हे वीर, ज्याच्या शौर्यामुळे आपण जटुगृहातून सुटलो आणि पुरोचनासह इतर दुष्टांचा नाश झाला.
यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसुपूर्णां वसुन्धराम्। इमां मन्यामहे प्राप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान्
त्याच्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून, आपण ही संपत्तीने भरलेली पृथ्वी धृतराष्ट्रपुत्रांचा पराभव करून मिळवली असं मानतो.
तस्य व्यवसितस्त्यागो बुद्धिमास्थाय कां त्वया। कच्चिन्नु दुःखैर्बुद्धिस्ते विलुप्ता गतचेतसः
त्याचा त्याग करण्याचा निश्चय तू बुद्धीने का केला आहेस? दुःखामुळे तुझी बुद्धी गोंधळली आहे का?
युधिष्ठिर न संतापस्त्वया कार्यो वृकोदरे। न चायं बुद्धिदौर्बल्याद्व्यवसायः कृतो मया
युधिष्ठिरा, माझ्यामुळे तुला दुःख मानू नकोस, वृषोदर; आणि हा निर्णय मी मनाच्या दुर्बलतेने घेतलेला नाही.
न च शोकेन बुद्धिः सा विलुप्ता गतचेकसः।' इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखोषिताः। अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः
माझी बुद्धी शोकाने किंवा गोंधळाने भरकटलेली नाही; या ब्राह्मणाच्या घरी आपण, मुला, धृतराष्ट्रपुत्रांना न कळता, सन्मानित आणि मनात काहीही न ठेवता सुखाने राहिलो.
तस्य प्रतिक्रिया पार्थ मयेयं प्रसमीक्षिता। एतावानेव पुरुषः कृतं यस्मिन्न नश्यति
पार्था, त्याच्यासाठी योग्य उपाय मी नीट विचार करून ठरवला आहे; माणूस तेव्हाच यशस्वी होतो जेव्हा त्याने केलेल्या कार्यात काहीही नष्ट होत नाही.
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्याद्बहुगुमं ततः। `ब्राह्मणार्थे महान्धर्मो जानामीत्थं वृकोदरे
जोपर्यंत दुसरा त्याच्यासाठी काही करू शकतो, तोपर्यंत त्याने ते करावं; वृषोदर, ब्राह्मणासाठी केलेलं कार्य हेच मोठं धर्मकार्य आहे, हे मला माहीत आहे.
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तं तदा जतुगृहे महत्। हिडिम्बस्य वधाच्चैवं विश्वासो मे वृकोदरे
भिमाचं जटुगृहात आणि हिडिंबाचा वध करताना दाखवलेलं शौर्य पाहून, मला वृषोदरावर पूर्ण विश्वास आहे.
बाह्वोर्बलं हि भीमस्य नागायुतसमं महत्। येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात्
भिमाच्या भुजांचं बळ फार मोठं आहे, हजार हत्तींच्या बळाइतकं; त्याच्यामुळेच तुम्ही सर्वजण, हत्तींसारखे बलवान, वाराणावताहून वाचलात.