उपपन्नं सतामेतद्यद्ब्रवीपि तपोधने। न तु दुःखमिदं शक्यं मानुषेण व्यपोहितुम्
तू जे बोललीस, हे तपस्विनी, ते सज्जनांना योग्य आहे; पण हे दुःख माणसाच्या हातून दूर होणं शक्य नाही.
तथापि तत्त्वमाख्यास्ये दुःखस्यैतस्य संभवम्। शक्यं वा यदि वाऽशक्यं शृणु भद्रे यथातथम्
तरीही, या दुःखाचा उगम मी तुला खरा सांगते—ते दूर करता येईल किंवा नाही, हे जरी असलं तरी, हे सखे, नीट ऐक.
समीपे नगरस्यास्य वको वसति राक्षसः। इतो गव्यूतिमात्रे।ञस्ति यमुनागह्वरे गुहा
या नगराजवळ वक नावाचा एक राक्षस राहतो; इथून गायी चालतील इतक्या अंतरावर, यमुनेच्या कडेला एका गुहेत तो आहे.
तस्यां घोरः स वसति जिघांसुः पुरुषादकः। बकाभिधानो दुष्टात्मा राक्षसानां कुलाधमः
त्या गुहेत तो भयंकर, नरभक्षक राक्षस वास करतो; वक नावाचा, दुष्ट मनाचा, राक्षसांमध्ये सगळ्यात नीच.
ईशो जनपदस्यास्य पुरस्य च महाबलः। पुष्टो मानुषमांसेन दुर्बुद्धिः पुरुषादकः
हा या प्रदेशाचा आणि या नगराचा स्वामी आहे, फार बलवान आहे, माणसांचे मांस खाऊन वाढलेला, वाईट बुद्धीचा आणि नरभक्षक आहे.
प्रबलः कामरूपी च राक्षसस्तु महाबलः। तेनोपसृष्टा नगरी वर्षमद्य त्रयोदशम्
तो अत्यंत शक्तिशाली राक्षस, हव्या त्या रूपात बदलू शकणारा, या नगराला वेढून बसला आहे आणि आता तेरा वर्षे उलटली आहेत.
तत्कृते परचक्राच्च भूतेभ्यश्च न नो भयम्। पुरुषादेन रौद्रेण भक्ष्यमाणा दुरात्मना
त्याच्यामुळे आपल्याला परकीय सैन्यांपासून किंवा भुतांपासून भीती नाही; पण हा क्रूर, दुष्ट नरभक्षक आपल्याला खातो.
अनाथा नगरी नाथं त्रातारं नाधिगच्छति। गुहायां च वसंस्तत्र बाधते सततं जनम्
नगर अनाथ आहे, तिला कोणी रक्षण करणारा मिळत नाही; तो राक्षस गुहेत राहून नेहमीच लोकांना त्रास देतो.
स्त्रियो बालांश्च वृद्धांश्च यूनश्चापि दुरात्मवान्। अत्र मन्त्रैश्च होमैश्च भोजनैश्च स राक्षसः
तो दुष्ट राक्षस स्त्रिया, मुले, वृद्ध आणि तरुण यांना पकडतो; येथे मंत्र, होम आणि जेवण यांच्याद्वारे—
ईडितो द्विजमुख्यैश्च पूजितश्च दुरात्मवान्। यदा च सकलानेवं प्रसूदयति राक्षसः
तो श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडून आवाहन आणि पूजा केला जातो; तरीही, जेव्हा त्याला इच्छा होते, तेव्हा तो सर्वांना ठार करतो.
अथैनं ब्राह्मणाः सर्वे समये समयोजयन्। मा स्म कामाद्वधी रक्षो दास्यामस्ते सदा वयं
मग सर्व ब्राह्मणांनी मिळून त्याच्याशी एक करार केला: 'तू इच्छेने लोकांना मारू नकोस; आम्ही तुला नेहमी देऊ.'
पर्यायेण यथाकाममिह मांसोदनं प्रभो। अन्नं मांससमायुक्तं तिलचूर्णसमन्वितम्
'प्रत्येक वेळी, तुझ्या इच्छेनुसार, येथे मांस मिसळलेले जेवण—मांस आणि तिळाचे पीठ घातलेले भात—तुला देऊ.'
सर्पिषा च समायुक्तं व्यञ्जनैश्च समन्वितम्। सूपांस्त्रीन्सतिलान्पिण्डाँल्लाजापूपसुरासवान्
'तूप आणि वेगवेगळ्या चवींनी मिसळलेले—सूप, तिळाचे लाडू, लाह्यांचे पापड आणि मद्य.'
शृताशृतान्पानकुम्भान्स्थूलमांसं शृताशृतम्। वनमाहिषवाराहभाल्लूकं च शृताशृतम्
'शिजवलेले आणि न शिजवलेले पाण्याचे हांडे, मोठ्या मांसाचे तुकडे, शिजवलेले आणि न शिजवलेले—वन्य प्राणी, म्हैस, रानडुक्कर आणि अस्वल यांचे.'
सर्पिःकुम्भांश्च विविधान्दधिकुम्भांस्तथा बहून्। सद्यःसिद्धसमायुक्तं तिलचूर्णैः समाकुलम्
'तूपाचे वेगवेगळे हांडे, आणि दहीचेही अनेक हांडे, ताजे तयार केलेले आणि तिळाच्या पिठाने मिसळलेले.'
कुलाच्च पुरुषं चैकं बलीवर्दौ च कालकौ। प्राप्स्यसि त्वमसंक्रुद्धो रक्षोभागं प्रकल्पितम्
'प्रत्येक घरातून एक पुरुष आणि दोन काळे बैल—जर तू रागावला नाहीस, तर राक्षसासाठी ठेवलेला भाग तुला मिळेल.'
तिष्ठेह समयेऽस्माकमित्ययाचन्त तं द्विजाः। बाढमित्येव तद्रक्षस्तद्वचः प्रत्यगृह्णत
'आमच्या करारानुसार येथे राहा,' असे ब्राह्मणांनी त्याला विनंती केली; 'ठीक आहे,' असे त्या राक्षसाने मान्य केले.
परचक्राटवीकेभ्यो रक्षणं स करोति च। तस्मिन्भागे सुनिर्दिष्टे स्थितः स समये बली
तो परकीय सैन्यांपासून आणि जंगलातील संकटांपासून त्यांचे रक्षण करतो; ठरवलेल्या भागात तो करार पाळतो, कारण तो बलवान आहे.
एकैकं चैव पुरुषं संप्रयच्छन्ति वेतनम्। स वारो बहुभिर्वर्षैर्भवत्यसुकरो नरैः
प्रत्येक वेळी, ते त्याला एक पुरुष देतात; पण तो क्रम अनेक वर्षांनीच येतो आणि लोकांना तो सहन करणे कठीण जाते.
तद्विमोक्षाय ये केचिद्यतन्ते पुरुषाः क्वचित्। सपुत्रदारांस्तान्हत्वा तद्रक्षो भक्षयत्युत
कधी कधी जे लोक या संकटातून सुटायचा प्रयत्न करतात, त्या राक्षसाने त्यांना, त्यांची मुले आणि बायका यांना ठार मारून खाल्ले.
वेत्रकीयगृहे राजा नायं नयमिहास्थितः। उपायं तं न कुरुते यत्नादपि स मन्दधीः। अनामयं जनस्यास्य येन स्यादद्य शाश्वतम्
वेत्रकीयाच्या घरात राजा येथे न्याय पाळत नाही; तो मंदबुद्धी मनुष्य कितीही प्रयत्न केला तरी उपाय करत नाही, ज्यामुळे आज लोकांचे कायमचे कल्याण होईल.
एतदर्हा वचं नूनं वसामो दुर्बलस्य ये। विषये नित्यवास्तव्याः कुराजानमुपाश्रिताः
हेच आपले योग्य फळ आहे, आपण जे दुर्बल आहोत आणि नेहमी वाईट राजाच्या राज्यात राहतो.
ब्राह्मणाः कस्य वक्तव्याः कस्य वाच्छन्दचारिणः। गुणैरेते हि वत्स्यन्ति कामगाः पक्षिणो यथा
ब्राह्मणांनी कोणासाठी बोलावे, आणि कोणासाठी आपली इच्छा असे वागावे? कारण हे लोक गुण असतील तितक्याच काळासाठी राहतात, जशी पक्षी जिथे हवे तिथे थांबतात.
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम्। `राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनम्। वयस्य संचयेनास्य ज्ञातीन्पुत्रांश्च तारयेत्
सर्वप्रथम राजाला मिळवावे, मग पत्नी, आणि नंतर धन. या जगात राजा नसला तर पत्नी किंवा धन कसे मिळणार? मित्रांची साथ करून आपले नातेवाईक आणि मुले यांना वाचवावे.
विपीरतं मया चेदं त्रयं सर्वमुपार्जितम्। तदिमामापदं प्राप्य भृशं तप्यामहे वयम्
माझ्या प्रयत्नाने मी हे तिन्ही—राजा, पत्नी आणि धन—मिळवले; पण आता या संकटात सापडल्यामुळे आम्ही फारच दुःखी झालो आहोत.
सोऽयमस्माननुप्राप्तो वारः कुलविनाशनः। भोजनं पुरुषश्चैकः प्रदेयं वेतनं मया
आता आमच्यावर हे घर उद्ध्वस्त करणारे संकट आले आहे; मला अन्न आणि एक माणूस वेतन म्हणून द्यावा लागणार आहे.
न च मे विद्यते वित्तं संक्रेतुं पुरुषं क्वचित्। सुहृज्जनं प्रदातुं च न शक्ष्यामि कदाचन
माझ्याकडे कुठेही माणूस विकत घेण्यासाठी धन नाही, आणि मी कधीच आपला मित्र द्यायला तयार नाही.
गतिं चान्यां न पश्यामि तस्मान्मोक्षाय रक्षसः। सोऽहं दुःखार्णवे मग्नो महत्यसुकरे भृशम्
माझ्या समोर दुसरा कुठलाही मार्ग नाही; म्हणून या राक्षसापासून सुटका व्हावी म्हणून मी मोठ्या आणि कठीण दुःखाच्या समुद्रात बुडालो आहे.
सहैवैतैर्गमिष्यामि बान्धवैरद्य राक्षसम्। ततो नः सहितान्क्षुद्रः सर्वानेवोपभोक्ष्यति
आज मी या सर्व नातेवाईकांसह त्या राक्षसाकडे जाणार आहे; मग तो दुष्ट आम्हा सर्वांना एकत्र खाईल.
दुःखमूलमिदं भद्रे मयोक्तं प्रश्नतोऽनघे
हे भद्रे, तुझ्या विचारण्यावरून मी या दुःखाचे मूळ तुला सांगितले आहे.