तातेपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे। पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषां विप्रियं भवेत्
तू स्वर्गात गेलास आणि माझा लहान भाऊही हरवला, तर पितरांना पिंड अर्पण करणं थांबेल, आणि त्यांना ते अजिबात आवडणार नाही.
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम्। दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयमतथोचिताम्
वडील, आई आणि भाऊ यांनी सोडल्यावर, मी नक्कीच आणखी मोठं दुःख भोगून, माझ्यासाठी अयोग्य असा मृत्यू येईल.
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्तो माता भ्राता च मे शिशुः। सन्तानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम्
तू या आजारातून बरा झालास, तर माझी आई, लहान भाऊ, घराणं आणि पिंड अर्पण सगळं नक्कीच टिकून राहील.
आत्मा पुत्रः सखी भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल। स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मे नियोजया
मुलगा म्हणजे स्वतः, मित्र, बायको; पण मुलगी संकटासाठी असते, असं म्हणतात. म्हणून या संकटातून स्वतःची सुटका कर आणि मला धर्मासाठी नेम.
अनाथा कृपणा बाला यत्र क्वचन गामिनी। भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा सदा
तू नसशील, वडिलांनो, तर मी कायमच दीन, असहाय्य, कुठेही भटकणारी आणि दुःखी मुलगी होईन.
अथवाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोचनम्। फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
किंवा मीच या घराचं उद्धार करीन; कठीण कर्तव्य पार पाडून, फळझाडाखाली बसून, संन्यासिनी होईन.
अथवा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम। पीडिताऽहं भविष्यामि तदवेक्षस्व मामपि
किंवा, जर तू मला सोडून तिथे गेलास, हे श्रेष्ठ द्विजा, तर मी फारच दुःखी होईन—माझाही विचार कर.
तदस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम। आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज
म्हणून, माझ्यासाठी, धर्मासाठी आणि संतानासाठी, हे सज्जना, स्वतःची काळजी घे आणि मला, जी सोडलीच पाहिजे, त्याग कर.
अवश्यकरणीये च मा त्वां कालोत्यगादयम्। किं त्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि
जे करणे आवश्यकच आहे, त्यात वेळ जाऊ देऊ नकोस; पण तू स्वर्गाला गेलास तर आमच्यासाठी याहून मोठं दुःख काय असू शकतं?
याचमानाः परादन्नं परिधावेमहि श्ववत्। त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशादस्मात्सबान्धवे। अमृतेव सती लोके भविष्यामि सुखान्विता
तू आजारीपणातून आणि यातनांतून मुक्त होऊन, आप्तांसह या दुःखातून सुटशील; पण आम्ही दुसऱ्यांकडून भिक्षा मागत, उरलेले अन्न घालून, कुत्र्यासारखे जगावं लागेल. मी या जगात सुखाविना, विधवेप्रमाणे राहीन.
इतः प्रदाने देवाश्च पितरश्चेति नः श्रुतम्। त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हिताय वै
या दानामुळे देव आणि पितर तृप्त होतात असं आपण ऐकलं आहे; तू दिलेल्या पाण्यामुळे नक्कीच कल्याण होईल.
इत्येतदुभयं तात निशाम्य तव यद्धितम्। तद्व्यवस्य तथाम्बाया हितं स्वस्य सुतस्य च
हे सगळं ऐकून, बाळा, तुला जे हिताचं वाटतं ते कर; आईचं, स्वतःचं आणि मुलाचं जे भलं आहे, त्याचा विचार करून निर्णय घे.
मातापित्रोश्च पुत्रास्तु भवितारो गुणान्विताः। न तु पुत्रस्य पितरो पुनर्जातु भविष्यतः
आईवडिलांना गुणी मुले होतील; पण मुलाला पुन्हा आईवडील मिळणार नाहीत.
एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम्। पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः
अशी तिची अनेक प्रकारची हाकाटी ऐकून, वडील, आई आणि ती कन्या—हे तिघेही रडू लागले.
ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तदा। उत्फुल्लनयनो बालः कलमव्यक्तमब्रवीत्
ते सगळे रडताना ऐकून, तो लहान मुलगा मोठ्या आश्चर्याने डोळे उघडून, अस्पष्ट बालकंठाने बोलू लागला.
मा पिता रुद मा मातर्मा स्वसस्त्विति चाब्रवीत्। प्रहसन्निव सर्वांस्तानेकैकमनुसर्पति
"बाबा, रडू नको; आई, रडू नको; बहीण, तूही रडू नको," असं तो हसत हसत, प्रत्येकाला वेगळं वेगळं म्हणाला.
ततः स तृणमादाय प्रहृष्टः पुनरब्रवीत्। अनेनाहं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम्
मग तो आनंदाने एक गवताचं पातं उचलून म्हणाला, "याच्याने मी त्या नरभक्षक राक्षसाचा वध करीन."
तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत्। बालस्य वाक्यमव्यक्तं हर्षः समभवन्महान्
तरीही त्या दुःखाने भरलेल्या लोकांनी त्याच्या अस्पष्ट बोलण्याने मोठा आनंद अनुभवला.
अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान्। गतासूनमृतेनेव जीवयन्तीदमब्रवीत्
ही वेळ आली आहे हे ओळखून कुंती जवळ आली आणि जणू अमृत घालून मरणासन्नांना जिवंत करते तशी तिने हे शब्द सांगितले:
कुतोमूलमिदं दुःखं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः। विदित्वाप्यपकर्षेयं शक्यं चेदपकर्षितुम्
हे दुःख कुठून आलंय, हे मला खरेखुरे जाणून घ्यायचं आहे; कारण समजलं तर कदाचित ते दूर करता येईल.
उपपन्नं सतामेतद्यद्ब्रवीपि तपोधने। न तु दुःखमिदं शक्यं मानुषेण व्यपोहितुम्
तू जे बोललीस, हे तपस्विनी, ते सज्जनांना योग्य आहे; पण हे दुःख माणसाच्या हातून दूर होणं शक्य नाही.
तथापि तत्त्वमाख्यास्ये दुःखस्यैतस्य संभवम्। शक्यं वा यदि वाऽशक्यं शृणु भद्रे यथातथम्
तरीही, या दुःखाचा उगम मी तुला खरा सांगते—ते दूर करता येईल किंवा नाही, हे जरी असलं तरी, हे सखे, नीट ऐक.
समीपे नगरस्यास्य वको वसति राक्षसः। इतो गव्यूतिमात्रे।ञस्ति यमुनागह्वरे गुहा
या नगराजवळ वक नावाचा एक राक्षस राहतो; इथून गायी चालतील इतक्या अंतरावर, यमुनेच्या कडेला एका गुहेत तो आहे.
तस्यां घोरः स वसति जिघांसुः पुरुषादकः। बकाभिधानो दुष्टात्मा राक्षसानां कुलाधमः
त्या गुहेत तो भयंकर, नरभक्षक राक्षस वास करतो; वक नावाचा, दुष्ट मनाचा, राक्षसांमध्ये सगळ्यात नीच.
ईशो जनपदस्यास्य पुरस्य च महाबलः। पुष्टो मानुषमांसेन दुर्बुद्धिः पुरुषादकः
हा या प्रदेशाचा आणि या नगराचा स्वामी आहे, फार बलवान आहे, माणसांचे मांस खाऊन वाढलेला, वाईट बुद्धीचा आणि नरभक्षक आहे.
प्रबलः कामरूपी च राक्षसस्तु महाबलः। तेनोपसृष्टा नगरी वर्षमद्य त्रयोदशम्
तो अत्यंत शक्तिशाली राक्षस, हव्या त्या रूपात बदलू शकणारा, या नगराला वेढून बसला आहे आणि आता तेरा वर्षे उलटली आहेत.
तत्कृते परचक्राच्च भूतेभ्यश्च न नो भयम्। पुरुषादेन रौद्रेण भक्ष्यमाणा दुरात्मना
त्याच्यामुळे आपल्याला परकीय सैन्यांपासून किंवा भुतांपासून भीती नाही; पण हा क्रूर, दुष्ट नरभक्षक आपल्याला खातो.
अनाथा नगरी नाथं त्रातारं नाधिगच्छति। गुहायां च वसंस्तत्र बाधते सततं जनम्
नगर अनाथ आहे, तिला कोणी रक्षण करणारा मिळत नाही; तो राक्षस गुहेत राहून नेहमीच लोकांना त्रास देतो.
स्त्रियो बालांश्च वृद्धांश्च यूनश्चापि दुरात्मवान्। अत्र मन्त्रैश्च होमैश्च भोजनैश्च स राक्षसः
तो दुष्ट राक्षस स्त्रिया, मुले, वृद्ध आणि तरुण यांना पकडतो; येथे मंत्र, होम आणि जेवण यांच्याद्वारे—
ईडितो द्विजमुख्यैश्च पूजितश्च दुरात्मवान्। यदा च सकलानेवं प्रसूदयति राक्षसः
तो श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडून आवाहन आणि पूजा केला जातो; तरीही, जेव्हा त्याला इच्छा होते, तेव्हा तो सर्वांना ठार करतो.