सत्यवादी शमपरस्तपस्वी नियतव्रतः। सर्वेषामेव नो मान्यः स तावत्प्रतिपाल्यताम्
तो सत्य बोलणारा, संयमी, तपस्वी आणि व्रतस्थ आहे; तो आपणा सर्वांचा मान्य आहे, म्हणून त्याची वाट पाहूया.
तस्मिन्नध्यासति गुरावासनं परमार्चितम्। ततो वक्ष्यसि यत्त्वां स प्रक्ष्यति द्विजसत्तमः
जेव्हा गुरु अत्यंत पूज्य आसनावर बसतील, तेव्हा तो द्विजश्रेष्ठ जे विचारेल तेव्हा तू सांग.
एवमस्तु गुरौ तस्मिन्नुपविष्टे महात्मनि। तेन पृष्टः कथाः पुण्या वक्ष्यामि विविधाश्रयाः
असं होऊ द्या. जेव्हा तो महान आत्म्याचा गुरु बसला, तेव्हा त्याने विचारलेल्या विविध पवित्र कथा मी सांगतो.
सोऽथ विप्रर्षभः सर्वं कृत्वा कार्यं यथाविधि। देवान्वाग्भिः पितॄनद्भिस्तर्पयित्वाऽऽजगाम ह
मग तो श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्व विधीप्रमाणे आपली कामे करून, देवांना आहुतींनी, पितरांना पाण्याने आणि ऋषींना वाणीने तृप्त करून, निघून गेला.
यत्र ब्रह्मर्षयः सिद्धाः सुखासीना धृतव्रताः। यज्ञायतनमाश्रित्य सूतपुत्रपुरस्पराः
जिथे ब्रह्मर्षी आणि सिद्ध, आपली व्रते पाळणारे, यज्ञस्थळी एकत्र येऊन सुखाने बसले होते, आणि सूतपुत्र त्यांच्या समोर बसला होता.
ऋत्विक्ष्वथ सदस्येषु स वै गृहपतिस्तदा। उपविष्टेषूपविष्टः शौनकोऽथाब्रवीदिदम्
त्या वेळी ऋत्विज आणि सभासद बसले असता, गृहस्थही बसला; मग शौनक म्हणाला—
पुराणमखिलं तात पिता तेऽधीतवान्पुरा। `भारताध्ययनं सर्वं कृष्णद्वैपायनात्तदा।' कच्चित्त्वमपि तत्सर्वमधीषे रौमहर्षणे
बाळा, तुझ्या वडिलांनी पूर्वी सर्व पुराण आणि कृष्णद्वैपायन यांच्याकडून संपूर्ण भारत वाचले होते; तूही ते सर्व नीट शिकला आहेस ना, रोमहर्षणपुत्रा?
पुराणे हि कथा दिव्या आदिवंशाश्च धीमताम्। कथ्यन्ते ये पुराऽस्माभिः श्रुतपूर्वाः पितुस्तव
कारण पुराणात दिव्य कथा आणि बुद्धिमानांच्या प्राचीन वंशांची माहिती आहे, जी आम्ही पूर्वी तुझ्या वडिलांकडून ऐकली आहे.
तत्र वंशमहं पूर्वं श्रोतुमिच्छामि भार्गवम्। कथयस्व कथामेतां कल्याः स्मः श्रवणे तव
त्यात मला सर्वप्रथम भार्गव वंशाची कथा ऐकायची आहे; ही गोष्ट सांग, कारण तुझ्या वाणीने आम्ही धन्य झालो आहोत.
यदधीतं पुरा सम्यग्द्विजश्रेष्ठैर्महात्मभिः। वैशंपायनविप्राग्र्यैस्तैश्चापि कथितं यथा
पूर्वी श्रेष्ठ आणि महान ब्राह्मणांनी, वैशंपायन ऋषी व इतरांनी जी नीट शिकली आणि सांगितली—
यदधीतं च पित्रा मे सम्यक्कैव ततो मया। तावच्छृणुष्व यो देवैः सेन्द्रैः सर्षिमरुद्गणैः
माझ्या वडिलांनी जे नीट शिकले, ते मीही तसंच शिकले आहे; तेच आता ऐक, जे देव, इंद्र, ऋषी आणि मरुत यांनी मान्य केले आहे.
पूजितः प्रवरो वंशो भार्गवो भृगुनन्दन। इमं वंशमहं पूर्वं भार्गवं ते महामुने
देवतांनी पूजलेला, श्रेष्ठ असा भार्गव वंश, हे भृगुनंदना, मी तुला हा प्राचीन भार्गव वंश सांगतो, हे महर्षे.
निगदामि यथायुक्तं पुराणाश्रयसंयुतम्। भृगुर्महर्षिर्भगवान्ब्रह्मणा वै स्वयंभुवा
मी ही कथा योग्य प्रकारे, पुराणाशी जोडून सांगतो: भृगु हा महान ऋषी, भगवंत, ब्रह्मा या स्वयंभूने निर्माण केला.
वरुणस्य क्रतौ जातः पावकादिति नः श्रुतम्। भृगोः सुदयितः पुत्रश्च्यवनो नाम भार्गवः
आपण ऐकले आहे की, तो वरुणाच्या यज्ञात, अग्नीपासून जन्मला; भृगुचा अत्यंत प्रिय पुत्र, भृगुवंशीय च्यवन नावाचा होता.
च्यवनस्य च दायादः प्रमतिर्नाम धार्मिकः। प्रमतेरप्यभूत्पुत्रो घृताच्यां रुरुरित्युत
च्यवनाचा वारस धर्मात्मा प्रमति नावाचा होता; प्रमतीचा पुत्र घृताचीपासून रुरु नावाचा झाला.
रुरोरपि सुतो जज्ञे शुनको वेदपारगः। प्रमद्वरायां धर्मात्मा तव पूर्वपितामहः
रुरुचा पुत्र शुनक जन्मला, तो वेदपारंगत, धर्मात्मा आणि तुझा पूर्वज, प्रमद्वरेपासून जन्मलेला.
तपस्वी च यशस्वी च श्रुतवान्ब्रह्मवित्तमः। धार्मिकः सत्यवादी च नियतो नियताशनः
तो तपस्वी, कीर्तिवान, विद्वान, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ, धर्मनिष्ठ, सत्यवक्ता, संयमी आणि मिताहारी होता.
सूतपुत्र यथा तस्य भार्गवस्य महात्मनः। च्यवनत्वं परिख्यातं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
सूतपुत्रा, जसा त्या महान आत्म्याच्या भृगुचा च्यवन होण्याचा प्रसंग प्रसिद्ध आहे, तो मला विचारल्यावर सांग.
भृगोः सुदयिता भार्या पुलोमेत्यभिविश्रुता। तस्यां समभवद्गर्भो भृगुवीर्यसमुद्भवः
भृगुची अत्यंत प्रिय पत्नी पुलोमा म्हणून प्रसिद्ध होती; तिच्या पोटी भृगुच्या वीर्यापासून गर्भ निर्माण झाला.
तस्मिन्गर्भेऽथ संभूते पुलोमायां भृगूद्वह। समये समशीलिन्यां धर्मपत्न्यां यशस्विनः
पुलोमाच्या पोटी तो गर्भ निर्माण झाल्यावर, यथाकाळी, धर्मनिष्ठ, कीर्तिवान भृगु आपल्या पतिव्रता पत्नीसोबत होता.
अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे। आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाऽभ्याजगाम ह
धर्माचा मोठा मानणारा भृगु अभिषेकासाठी निघून गेल्यावर, राक्षस पुलोमा त्याच्या आश्रमाजवळ आला.
तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम्। हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत
आश्रमात शिरून, भृगुची निष्पाप पत्नी पाहताच, त्या राक्षसाच्या मनात तिच्याविषयी इच्छा जागी झाली आणि तो गोंधळून गेला.
अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना। न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा
पुलोमा राक्षस तिथे आल्यावर, सुंदर त्या स्त्रीने त्याचे वनातील फळे-मुळे देऊन स्वागत केले.
तां तु रक्षस्तदा ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम्। दृष्ट्वा हृष्टमभूद्राजञ्जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम्
हे ब्राह्मण, त्या निष्पाप स्त्रीला पाहून, इच्छेने भारावलेल्या राक्षसाच्या मनात आनंद झाला आणि तिला घेऊन जाण्याची इच्छा त्याला झाली.
जातमित्यब्रवीत्कार्यं जिहीर्षुर्मुदितः शुभाम्। सा हि पूर्वं वृता तेन पुलोम्ना तु शुचिस्मिता
ती शुभ स्त्री मिळवायची इच्छा मनात ठेवून, तो आनंदाने म्हणाला, "ही पूर्वी मीच मागितलेली आहे," कारण पुलोमाने पूर्वी त्या शुद्ध हास्य असलेल्या स्त्रीचा विचार केला होता.
तस्य तत्किल्बिषं नित्यं हृदि वर्तति भार्गव
भृगुवंशीय, हे पाप त्याच्या मनात नेहमीच घर करून आहे.
इदमन्तरमित्येवं हर्तुं चक्रे मनस्तदा। अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलन्तं जातवेदसम्
'आता संधी आहे,' असे मनाशी ठरवून, तिला पळवून न्यायचे ठरवले; तेव्हा त्याने तिथे तेजस्वी ज्वलंत अग्नीला शरण म्हणून पाहिले.
तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा। शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृच्छे ऋतेन वै
त्या वेळी राक्षसाने त्या प्रज्वलित अग्नीला विचारले, "अग्ने, खरं खरं सांग, ही कोणाची पत्नी आहे? मी तुला सत्याने विचारतो."
मुखं त्वमसि देवानां वद पावक पृच्छते। मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी
"देवतांचा तूं मुख आहेस, हे पावक, माझ्या प्रश्नाचे उत्तर दे. कारण ही सुंदर वर्णाची स्त्री मी पूर्वी पत्नी म्हणून मागितली होती."
पश्चादिमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारकः। सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता
"नंतर तिच्या वडिलांनी तिला भृगुला दिले, जो कधीही खोटं बोलत नाही. जर ही सुंदर स्त्री आता भृगुची पत्नी म्हणून इथे आहे—"