आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि।' त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम्
मी स्वतःला सोडून मृत्यूच्या आधीन झालो, तरी मी ज्यांना स्पष्टपणे सोडलं आहे, ते इथे जगू शकणार नाहीत.
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः। आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना
यांपैकी कोणालाही सोडणं हे क्रूर आहे आणि ज्ञानी लोकांनी निंदलेलं आहे; मी स्वतःचा त्याग केला, तर हे माझ्याशिवाय जगू शकणार नाहीत.
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम्। अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः। सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम्
मी मोठ्या संकटात सापडलो आहे आणि या आपत्तीमधून बाहेर पडू शकत नाही; अहो, आज मी आणि माझे आप्त हे लाजिरवाणं मार्गावर चाललो आहोत. सर्वांसोबत मरावं हेच उत्तम, मला एकट्यानं जगणं योग्य वाटत नाही.
न सन्तापस्त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हिचित्। न हि सन्तापकालोऽयं वैद्यस्य तव विद्यते
तुला कधीही सामान्य माणसासारखं दुःख करायचं नाही; कारण तुझ्यासाठी हा शोक करण्याचा काळ नाही, हे वैद्य.
अवश्यं निधनं सर्वैर्गन्तव्यमिह मानवैः। अवश्यभाविन्यर्थे वै संतापो नेह विद्यते
इथे सर्व माणसांना मृत्यू अपरिहार्य आहे; जे घडायचंच आहे त्यासाठी दुःख करणं योग्य नाही.
भार्या पुत्रोऽथ दुहिता सर्वमात्मार्थमिष्यते। व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र च
पत्नी, मुलगा आणि मुलगी—हे सर्व स्वतःच्या सुखासाठीच हवे असतात; तू विवेकाने दुःख दूर कर, कारण मी स्वतः तिकडे जाणार आहे.
एतद्धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम्। प्राणानपि परित्यज्य यद्भर्तुर्हितमाचरेत्
स्त्रीसाठी हेच जगातलं श्रेष्ठ आणि सनातन कर्तव्य आहे—तिनं आपल्या पतीच्या हितासाठी, आपले प्राणही देण्यास तयार राहावं.
तच्च तत्र कृतं कर्म तवापीदं सुखावहम्। भवत्यमुत्र चाक्षय्यं लोकेऽस्मिंश्च यशस्करम्
तू जे कर्म तिथे केलं आहेस, ते तुला सुख देणारं आहे; ते पुढच्या जन्मात नाश न पावणारं आणि या जगात कीर्ती देणारं आहे.
एष चैव गुरुर्धर्मो यं प्रवक्ष्याम्यहं तव। अर्थश्च तव धर्मश्च भूयानत्र प्रदृश्यते
हा खरा श्रेष्ठ धर्म आहे, जो मी तुला सांगणार आहे; इथे तुला धन आणि धर्म दोन्ही भरपूर मिळतात.
यदर्थमिष्यते भार्या प्राप्तः सोऽर्थस्त्वया मयि। कन्या चैका कुमारश्च कृताहमनृणा त्वया
पत्नी हवी असते त्यासाठी तू माझ्याद्वारे ते सर्व मिळवलं आहेस; एक मुलगी आणि एक मुलगा मिळाले, आणि तुझ्यामुळे मी ऋणमुक्त झालो आहे.
समर्थः पोषणे चासि सुतयो रक्षणे तथा। न त्वहं सुतयोः शक्ता तथा रक्षणपोषणे
मुलांना वाढवायला आणि त्यांचं रक्षण करायला तू समर्थ आहेस; पण मी तुझ्यासारखं त्यांचं पालनपोषण आणि रक्षण करू शकत नाही.
मम हि त्वद्विहीनायाः सर्वप्राणधनेश्वर। कथं स्यातां सुतौ बालौ भरेयं च कथं त्वहम्
सर्व प्राण्यांचा आणि धनाचा स्वामी, तुझ्याविना माझं काय होईल? हे दोन लहान मुलं कशी जगतील, आणि मी त्यांना कसं सांभाळू?
कथं हि विधवाऽनाथा बालपुत्रा विना त्वया। मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि
विधवा आणि कोणाचाही आधार नसताना, लहान मुलासह, तुझ्याविना मी या सन्मार्गावर एकटी कशी जगू? आम्हा दोघांचं हे एकटेपण कसं सहन करू?
अहं कृतावलेपैश्च प्रार्थ्यमानामिमां सुताम्। अयुक्तैस्तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम्
मी या मुलीच्या अनेक इच्छुकांना अभिमानाने नाकारलं, आणि आता ती तुझ्याशी न जोडता येणारी झाली आहे, तर मी तिला कशी सांभाळू?
उत्सृष्टमामिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः। प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे पतिहीनां तथा स्त्रियम्
जशी मांसाचा तुकडा जमिनीवर टाकला की पक्षी त्यावर तुटून पडतात, तशी पती नसलेल्या स्त्रीला सर्वजण मागणी करतात.
साऽहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः। स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, वाईट लोकांनी त्रास दिल्यावर आणि मागणी केल्यावर, मला सज्जनांचा मार्ग पाळता येणार नाही.
स्त्रीजन्म गर्हितं नाथ लोके दुष्टजनाकुले। मातापित्रोर्वशे कन्या प्रौढा भर्तृवशे तथा
हे रक्षण करणाऱ्या, वाईट लोकांनी भरलेल्या जगात स्त्रीचं जन्म घेणं निंदनीय मानलं जातं; मुलगी आईवडिलांच्या अधीन असते, आणि मोठी झाल्यावर नवऱ्याच्या.
अभावे चानयोः पुत्रे खतन्त्रा स्त्री विगर्हिता
आणि दोघेही नसतील, तरी मुलासह स्वतंत्र असलेली स्त्री निंदनीय ठरते.
अनाथत्वं स्त्रियो द्वारं दुष्टानां विवृतं हि तत्। वस्त्रखण्डं घृताक्तं हि यथा संकृष्यते श्वभिः
स्त्रीचं अनाथपण हे वाईट लोकांसाठी खुलं दार असतं, जसं तुप लावलेलं कापड कुत्र्यांनी ओढून नेलं जातं.
कथं तव कुलस्यैकमिमं बालमनागसम्। पितृपैतामहे मार्गे नियोक्तुमहमुत्सहे
तुझ्या कुळातील या निरपराध मुलाला त्याच्या वडिलांच्या आणि आजोबांच्या मार्गावर लावायचं मला कसं जमतं?
कथं शक्ष्यामि बालेऽस्मिन्गुणानाधातुमीप्सितान्। अनाथे सर्वतो लुप्ते यथा त्वं धर्मदर्शिवान्
सर्व बाजूंनी अनाथ आणि वंचित असलेल्या या मुलात मी इच्छित गुण कसे रुजवू? जसं तू धर्म जाणणारा असून केलं होतंस, तसं मला शक्य होईल का?
इमामपि च ते बालामनाथां परिभूय माम्। अनर्हाः प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदश्रुतिं यथा
तुझ्या या मुलीला, जी अनाथ झाली आहे, माझी पर्वा न करता, अयोग्य लोक मागणी करतील, जसं शूद्र वेद ऐकण्याचा प्रयत्न करतात.
तां चेदहं न दित्सेयं सद्गुणैरुपबृंहिताम्। प्रमथ्यैनां हरेयुस्ते हविर्ध्वाङ्क्षा इवाध्वरात्
जर मी तिला उत्तम गुणांनी सजवून योग्य व्यक्तीला दिलं नाही, तर ते तिला जबरदस्तीने पळवून नेतील, जसं कावळे यज्ञातील हविर्द्रव्य उचलून नेतात.
संप्रेक्षमाणा पुत्रीं ते नानुरूपमिवात्मनः। अनर्हवशमापन्नामिमां चापि सुतां तव
तुझ्या या मुलीला, जी अशा परिस्थितीसाठी योग्य नाही, आणि अयोग्य लोकांच्या ताब्यात गेलेली पाहून—
अवज्ञाता च लोकेषु तथान्मानमजानती। अवलिप्तैरैर्ब्रह्मन्मरिष्यामि न संशयः
लोकांमध्ये माझी अवहेलना होईल, मान न मिळाल्याने आणि गर्विष्ठ लोकांनी अपमान केल्याने, हे ब्राह्मण, मी नक्कीच मरेन—यात शंका नाही.
तौ च हीनौ मया बालौ त्वया चैव तथात्मजौ। विनश्येतां न सन्देहो मत्स्याविव जलक्षये
माझ्याविना आणि तुझ्याविना हे दोन्ही लहान मुले नक्कीच नष्ट होतील, जसं पाणी आटल्यावर मासे मरतात.
त्रितयं सर्वथाप्येवं विनशिष्यत्यसंशयम्। त्वया विहीनं तस्मात्त्वं मां परित्यक्तुमर्हसि
अशा प्रकारे, तुझ्याविना आम्ही तिघेही निश्चित नष्ट होऊ; म्हणून तू मला सोडू नकोस.
व्युष्टिरेषा परा स्त्रीणां पूर्वं भर्तुः परा गतिः। ननु ब्रह्मन्सपुत्राणामिति धर्मविदो विदुः
स्त्रियांसाठी हीच श्रेष्ठ वाट आहे—पतीच्या मागे जाणं; विशेषतः मुलांसह असणाऱ्यांसाठी, हे ब्राह्मण, धर्म जाणणारे असं सांगतात.
अनिष्टमिह पुत्राणां विषये परिवर्तितुम्। हरिद्राञ्जनपुष्पादिसौमङ्गल्ययुता सती
मुलं असताना, हळद, काजळ आणि फुलांनी सजून या जगात राहणं योग्य नाही.
मरणं याति या भर्तुस्तद्दत्तजलपायिनी। भर्तृपादार्पितमनाः सा याति गिरिजापदम्
जी स्त्री पतीसाठी दिलेलं पाणी पिते आणि मनाने त्याच्या पायाशी राहते, ती पर्वतीच्या लोकात स्थान मिळवते.