इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै। उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत्
अनेकदा विनवणी करूनही, 'इथेच मी जन्मले, वाढले; हेच माझे वडील आणि आई,' असं तू, हे मूर्खे, नेहमीच म्हणत राहिलीस.
स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव। बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः
तुझे वडील आणि आई आता वयोवृद्ध होऊन स्वर्गस्थ झाले, जुने नातेवाईकही गेले; मग तिथे राहण्यात काय आनंद उरला?
न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः। सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत्
अन्न कुठेही मिळू शकतं, स्त्रीचं माहेर हे बंधन नाही; गरुड किंवा हंसासारखा दूरदेशी जायलाही काही हरकत नाही.
सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम। बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम
आता, नातेवाईकांची आस धरून तू माझं ऐकलं नाहीस, म्हणून आपले नातेवाईक नष्ट झाले आणि मला फार दुःख झालं.
अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन। परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत्
किंवा, जर मी स्वतःचं नाश सहन करू शकत नसेन, तर जिवंत असताना नातेवाईकांना सोडणं हे निर्दयीपणाचं ठरेल.
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम। सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम्
माझी पत्नी नेहमी धर्मनिष्ठ, संयमी, आईसारखी वागणारी, देवांनी दिलेली माझी सखी आणि श्रेष्ठ ध्येय आहे.
पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम्। वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च
वडील-मातांनी नेहमी संसारात सहभागी व्हावी म्हणून निवडलेली, योग्य रीतीने मागून, मंत्रोच्चारासह विवाह केलेली ती आहे.
कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि। त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम्
तू चांगल्या घरातली, उत्तम स्वभावाची, संततीसाठी योग्य, आणि कुठलाही दोष नसलेली आहेस; म्हणून मी तुला जीवनासाठी पत्नी म्हणून स्वीकारलं.
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम्। कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम्
मी कधीच माझ्या नेहमी निष्ठावान असलेल्या पत्नीला सोडू शकत नाही; मग स्वतःहून माझ्या मुलीला कसा सोडू?
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम्। भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना
ती अजून लहान आहे, वयाला पोचलेली नाही, तिच्या अंगावर गुणही उमटलेले नाहीत; मोठ्या आत्म्याने, म्हणजे विधात्याने, भविष्यातील पतीसाठी माझ्याकडे ठेवलेली ती एक ठेव आहे.
यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह। स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे
तिच्यामुळे मला नातवंडांसह पितरांसाठी स्वर्गप्राप्तीची आशा आहे; अशी ती मुलगी मी स्वतः जन्माला घातली, तिला कसा सोडू?
मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः। कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ
काहीजण म्हणतात, पुत्रावर वडिलांचं प्रेम जास्त असतं; काहीजण म्हणतात, कन्येवर जास्त असतं; पण माझ्यासाठी दोघंही सारखेच आहेत.
यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम्। अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे
जिच्यात सर्व जग, संतती आणि सततचं सुख नांदतं, अशी निष्पाप मुलगी मी कशी सोडू?
कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम्। प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च
स्वतःहून मी माझ्या मुलाला कसा सोडू? ज्याच्यासाठी मी सर्वात मोठं सुख आणि स्वर्गसुखही इच्छितो.
यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः। अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा
ज्याच्या जन्मावेळी त्याचे आईवडील त्याचं तोंड पाहून स्वर्गात गेले, त्याच्या तेजामुळे मी पितृऋणातून मुक्त झालो आहे.
दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे। तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम्
हा माझा लाडका मुलगा मी इथे कसा सोडू? तो माझा मोठा मुलगा आहे, आपल्या घराण्याचं नाव पुढे नेणारा बलवान आहे.
मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम्। त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा
माझ्या या मुलाला, जो माझ्या पिंडोदकाचा आधार आहे, मी कसा सोडू? हा त्याग माझा आहे की माझ्या मुलाचा, हेच मला कळत नाही.
तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम्। न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि
इथे राहण्याचं फळ तुझ्यासाठी असो किंवा तुझ्या मुलीसाठी, तू माझं बोलणं ऐकत नाहीस—म्हणून ते फळ तूच भोग.
अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम। एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि
किंवा, मी स्वतः मरून माझ्या मुलाला सोडू शकत नाही; मी त्याला किंवा तुला, माझ्या मुलीला, कोणालाही सोडू शकत नाही.
अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन। परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत्
किंवा, मद्र देशाचं रक्षण करण्यासाठी, मी कुणालाही सोडू शकत नाही; जिवंत असताना आप्तांना सोडणं माझ्या हातून होणार नाही.
आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि।' त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम्
मी स्वतःला सोडून मृत्यूच्या आधीन झालो, तरी मी ज्यांना स्पष्टपणे सोडलं आहे, ते इथे जगू शकणार नाहीत.
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः। आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना
यांपैकी कोणालाही सोडणं हे क्रूर आहे आणि ज्ञानी लोकांनी निंदलेलं आहे; मी स्वतःचा त्याग केला, तर हे माझ्याशिवाय जगू शकणार नाहीत.
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम्। अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः। सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम्
मी मोठ्या संकटात सापडलो आहे आणि या आपत्तीमधून बाहेर पडू शकत नाही; अहो, आज मी आणि माझे आप्त हे लाजिरवाणं मार्गावर चाललो आहोत. सर्वांसोबत मरावं हेच उत्तम, मला एकट्यानं जगणं योग्य वाटत नाही.
न सन्तापस्त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हिचित्। न हि सन्तापकालोऽयं वैद्यस्य तव विद्यते
तुला कधीही सामान्य माणसासारखं दुःख करायचं नाही; कारण तुझ्यासाठी हा शोक करण्याचा काळ नाही, हे वैद्य.
अवश्यं निधनं सर्वैर्गन्तव्यमिह मानवैः। अवश्यभाविन्यर्थे वै संतापो नेह विद्यते
इथे सर्व माणसांना मृत्यू अपरिहार्य आहे; जे घडायचंच आहे त्यासाठी दुःख करणं योग्य नाही.
भार्या पुत्रोऽथ दुहिता सर्वमात्मार्थमिष्यते। व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र च
पत्नी, मुलगा आणि मुलगी—हे सर्व स्वतःच्या सुखासाठीच हवे असतात; तू विवेकाने दुःख दूर कर, कारण मी स्वतः तिकडे जाणार आहे.
एतद्धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम्। प्राणानपि परित्यज्य यद्भर्तुर्हितमाचरेत्
स्त्रीसाठी हेच जगातलं श्रेष्ठ आणि सनातन कर्तव्य आहे—तिनं आपल्या पतीच्या हितासाठी, आपले प्राणही देण्यास तयार राहावं.
तच्च तत्र कृतं कर्म तवापीदं सुखावहम्। भवत्यमुत्र चाक्षय्यं लोकेऽस्मिंश्च यशस्करम्
तू जे कर्म तिथे केलं आहेस, ते तुला सुख देणारं आहे; ते पुढच्या जन्मात नाश न पावणारं आणि या जगात कीर्ती देणारं आहे.
एष चैव गुरुर्धर्मो यं प्रवक्ष्याम्यहं तव। अर्थश्च तव धर्मश्च भूयानत्र प्रदृश्यते
हा खरा श्रेष्ठ धर्म आहे, जो मी तुला सांगणार आहे; इथे तुला धन आणि धर्म दोन्ही भरपूर मिळतात.
यदर्थमिष्यते भार्या प्राप्तः सोऽर्थस्त्वया मयि। कन्या चैका कुमारश्च कृताहमनृणा त्वया
पत्नी हवी असते त्यासाठी तू माझ्याद्वारे ते सर्व मिळवलं आहेस; एक मुलगी आणि एक मुलगा मिळाले, आणि तुझ्यामुळे मी ऋणमुक्त झालो आहे.