शाकमूलफलाहारास्तपः कुर्वन्ति पाण्डवाः। अनुज्ञाता महाराज ततः कमलपालिका
पांडवांनी भाज्या, कंद आणि फळे खाऊन तप केला. त्यानंतर, राजन, कमलपालिकेला परवानगी मिळाली.
रमयन्ती सदा भीमं तत्रतत्र मनोजवा। दिव्याभरणवस्त्रा हि दिव्यस्रगनुलेपना
ती मनासारखी वेगवान स्त्री नेहमी भीमाला तिथे आनंद देत असे, दिव्य दागिने, वस्त्रे, हार आणि सुगंधी लेपांनी सजलेली होती.
एवं भ्रातॄन्सप्त मासान्हिडिम्बाऽवासयद्वने। पाण्डवान्भीमसेनार्थे राक्षसी कामरूपिणी
अशी ही कामरूपिणी राक्षसी हिडिंबा सात महिने पांडवांना, भीमासाठी, त्या वनात आश्रय देत होती.
सुखं स विहरन्भीमस्तत्कालं पर्यणामयत्। ततोऽलभत सा गर्भं राक्षसी कामरूपिणी
त्या काळात भीम तिथे तिच्यासोबत आनंदाने राहिला. मग त्या कामरूपिणी राक्षसीला गर्भ राहिला.
अतृप्ता भीमसेनेन सप्तमासोपसंगता।' प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलात्
भीमसेनाच्या सहवासानेही तृप्त न झालेल्या राक्षसीने सात महिने पूर्ण झाल्यावर त्या महाबलाढ्य भीमसेनापासून एक पुत्र जन्माला घातला.
विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम्। भीमरूपं सुताम्राक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं महारथम्
त्याच्या डोळ्यांचा आकार विचित्र होता, तोंड मोठे होते, कान जणू सुपासारखे होते, त्याचा चेहरा भयंकर होता, डोळे तांबडे होते, दात तीक्ष्ण होते आणि तो मोठा रथी होता.
महेष्वासं महावीर्यं महासत्वं महाजवम्। महाकायं महाकालं महाग्रीवं महाभुजम्
तो उत्तम धनुर्धर, प्रचंड बळवान, मोठ्या धैर्याचा, अतिशय वेगवान, विशाल शरीराचा, मृत्यूसारखा भयंकर, रुंद गळ्याचा आणि बलवान भुजांचा होता.
अमानुषं मानुषजं भीमवेगमरिन्दमम्। पिशाचकानतीत्यान्यान्बभूवाति स मानुषान्
तो जरी मानवापासून जन्मलेला असला तरी माणूस नव्हता; त्याची गती भीषण होती, शत्रूंना जिंकता न येणारा आणि इतर सर्व राक्षसांपेक्षा व माणसांपेक्षा श्रेष्ठ होता.
बालोऽपि विक्रमं प्राप्तो मानुषेषु विशांपते। सर्वास्त्रेषु वरो वीरः प्रकाममभवद्बली
तो लहान असतानाच, राजन, माणसांतही त्याने पराक्रम दाखवला; तो सर्व अस्त्रांमध्ये निपुण आणि अतिशय बलाढ्य झाला.
सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च। कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिकाः
राक्षसी स्त्रिया लगेच गर्भ धारण करतात आणि तितक्याच लवकर प्रसूती करतात; तसेच त्या इच्छेनुसार अनेक रूपे धारण करू शकतात.
प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदा। मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः
मग त्या मुलाने वाकून वडिलांचे आणि आईचे पाय धरले; त्या दोघांनी, जे महान पराक्रमी होते, त्याला नाव दिले.
घटोहास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत। अभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह
त्याच्या डोक्याचा आकार मडक्यासारखा असल्यामुळे त्याच्या आईने त्याला 'घटोत्कच' असे नाव दिले; म्हणून तो त्या नावाने प्रसिद्ध झाला.
अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचः। तेषां च दयितो नित्यमात्मनित्यो बभूव ह
घटोत्कच पांडवांवर मनापासून प्रेम करत असे आणि पांडवांनाही तो नेहमीच प्रिय होता; ते त्याला आपला स्वतःचा मानत.
घटोत्कचो महाकायः पाण्डवान्पृथया सह। अभिवाद्य यथान्यायमब्रवीच्च प्रभाष्य तान्
तो महाकाय घटोत्कच पृथेसह पांडवांना योग्य रीतीने वंदन करून त्यांच्याशी आदराने बोलला.
किं करोम्यहमार्याणां निःशङ्कं वदतानघाः। तं ब्रुवन्तं भैमसेनिं कुन्ती वचनमब्रवीत्
'आर्यांनो, मी तुमच्यासाठी काय करू? निःसंकोचपणे सांगा, पापरहितांनो,' असे भीमसेनाचा पुत्र म्हणत असताना कुंतीने त्याला उत्तर दिले.
त्वं कुरूणां कुले जातः साक्षाद्भीमसमो ह्यसि। ज्येष्ठः पुत्रोसि पञ्चानां साहाय्यं कुरु पुत्रक
'तू कुरू कुळात जन्मलेला आहेस आणि खऱ्या अर्थाने भीमासारखाच आहेस; तू पाच भावंडांमध्ये मोठा आहेस. माझ्या मुला, आपल्या भावांना मदत कर,' असे कुंती म्हणाली.
पृथयाप्येवमुक्तस्तु प्रणम्यैव वचोऽब्रवीत्। यथा हि रावणो लोके इन्द्रजिच्च महाबलः। वर्ष्मवीर्यसमो लोके विशिष्टश्चाभवं नृषु
पृथेने असे म्हटल्यावर तो वाकून म्हणाला, 'जसे रावण आणि बलाढ्य इंद्रजित जगात प्रसिद्ध होते, तसेच मीही रूप आणि बळात त्यांच्यासारखा असून माणसांमध्ये विशेष मान मिळवला आहे.'
कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचः। आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम्
घटोत्कच, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, म्हणाला, 'योग्य वेळी मी वडिलांची सेवा करण्यासाठी येईन,' आणि मग तो उत्तरेकडे निघून गेला.
स हि सृष्टो भगवता शक्तिहेतोर्महात्मना। वर्णस्याप्रतिवीर्यस्य प्रतियोद्धा महारथः
कारण तो भगवंताने, त्या महात्म्याने, शक्तीच्या हेतूने, आपल्या कुळाचा अद्वितीय वीर म्हणून निर्माण केला होता.
सह वासो मया जीर्णस्त्वया कमलपालिके। पुनर्द्रक्ष्यसि राज्यस्थानित्यभाषत तां तदा
'कमलनयनी, मी तुझ्यासोबत राहिलो आहे; जेव्हा तू पुन्हा राज्यात स्थिर होशील, तेव्हा मी तुला पुन्हा भेटेन,' असे त्याने तिला सांगितले.
पदा मां संस्मरेः कान्त रिरंसू रहसि प्रभो। तदा तव वशं भूय आगन्तास्म्याशु भारत
'प्रिये, गुप्तपणे मला आठवशील आणि मला हवेसे वाटेल, राजन, तर मी तुझ्या इच्छेनुसार लगेच येईन, भारत,' असे त्याने म्हटले.
इत्युक्त्वा सा जगामाशु भावमासज्य पाण्डवे। हिडिम्बा समयं स्मृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत
असे म्हणून, हिडिंबा पांडवावर मन लावून आणि त्यांचा करार आठवून, पटकन आपल्या मार्गाने निघून गेली.
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे शालिहोत्राश्रमे तदा। पूजितास्तेन वन्येन तमामन्त्र्य महामुनिम्
त्या वेळी सर्व पांडवांना शालिहोत्र ऋषींनी वनातील पदार्थांनी आदरपूर्वक पाहुणचार केला. त्यानंतर त्यांनी त्या महान ऋषींना नम्रपणे निरोप दिला.
जटाः कृत्वाऽऽत्मनः सर्वे वल्कलाजिनवाससः। कुन्त्या सह महात्मानो बिभ्रतस्तापसं वपुः
सर्व पांडवांनी आणि कुंतीने आपले केस जटा करून घेतले, झाडाच्या सालीची वस्त्रे व मृगचर्म परिधान केले आणि तपस्व्यासारखा वेश घेतला.
ब्राह्मं वेदमधीयाना वेदाङ्गानि च सर्वशः। नीतिशास्त्रं च धर्मज्ञा न्यायज्ञानं च पाण्डवाः
पांडवांनी धर्म आणि न्याय जाणून ब्राह्मणांचा वेद, सर्व वेदांग, नीतीशास्त्र आणि न्यायशास्त्र यांचा अभ्यास केला.
शालिहोत्रप्रसादेन लब्ध्वा प्रीतिमवाप्य च।' ते वनेन वनं गत्वा घ्नन्तो मृगगणान्बहून्। अपक्रम्य ययू राजंस्त्वरमाणा महारथाः
शालिहोत्रांच्या कृपेने त्यांचे प्रेम मिळवून, ते महाबली पांडव वनातून वनात जात राहिले, अनेक पशूंचा शिकार केला आणि लवकरच पुढे निघून गेले.
मत्स्यांस्त्रिगर्तान्पाञ्चालान्कीचकानन्तरेण च। रमणीयान्वनोद्देशान्प्रेक्षमाणाः सरांसि च
त्यांनी मत्स्य, त्रिगर्त, पांचाल आणि कीचकांच्या प्रदेशातले रमणीय वनप्रदेश आणि सरोवरे पाहिली.
क्वचिद्वहन्तो जननीं त्वरमाणा महारथाः। `क्वचिच्छ्रान्ताश्च कान्तारे क्वचित्तिष्ठन्ति हर्षिताः
कधी ते महाबली पांडव आईला उचलून घेऊन घाईने चालत, कधी अरण्यात दमून थांबत, तर कधी आनंदाने उभे राहत.
क्वचिच्छन्देन गच्छन्तस्ते जग्मुः प्रसभं पुनः। पथि द्वैपायन सर्वे ददृशुः स्वपितामहम्
कधी ते आपल्या इच्छेने हळूहळू चालत, तर कधी वेगाने पुढे जात. वाटेत सर्वांनी आपल्या आजोबांना, द्वैपायन ऋषींना पाहिले.
तेऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं तदा। तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सह मात्रा परन्तपाः
तेव्हा पांडवांनी आणि कुंतीने त्या महान आत्म्याला, कृष्णद्वैपायनांना वंदन केले आणि सर्वजण हात जोडून त्यांच्या समोर उभे राहिले.