किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम्। योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले
याहून मोठं दुःख मी अजून काय पाहू शकतो? आज मी वाघासारख्या पराक्रमी पुरुषांना जमिनीवर झोपलेलं पाहतो.
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्योऽर्हते नृपः। सो।़यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम्
जो धर्मावर कायम राहून, तीनही लोकांत राज्य करण्यास पात्र आहे, तो राजा आज साध्या माणसासारखा जमिनीवर थकून पडला आहे—हे कसं शक्य आहे?
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमोऽर्जुनः। शेते प्राकृतवद्भूमौ ततो दुःखतरं नु किम्
हा मेघासारखा काळा, सर्व पुरुषांत अद्वितीय अर्जुन, आज साध्या माणसासारखा जमिनीवर पडला आहे; याहून मोठं दुःख काय असू शकतं?
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा। तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले
देवतांमध्ये अश्विनीसारखे रूप आणि तेज असलेले हे दोघे, आज साध्या माणसासारखे जमिनीवर झोपले आहेत.
ज्ञातयो यस्य नै स्युर्विषमाः कुलपांसनाः। स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकजः
ज्याच्या नातेवाईकांत कोणतीही दुश्मनी नसते, जो आपल्या घराण्याचं नाव खराब करत नाही, तो या जगात एकट्या गावातल्या झाडासारखा आनंदाने जगतो.
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः। चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरध्वनीनैश्च पूजितः
गावात एखादं झाड पानं आणि फळांनी बहरलेलं असलं, तरी ते आप्त नसतानाही यात्रेकरू त्याला पूजतात, आणि ते एक वेगळं स्थान मिळवतं.
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिताः। ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः
ज्यांचे अनेक नातेवाईक शूर आणि धर्मावर चालणारे असतात, ते लोक या जगात सुखाने जगतात आणि त्यांना कोणतीही व्याधी लागत नाही.
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः। जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव
जे बलवान, संपन्न आणि मित्र-नातेवाईकांच्या प्रेमात न्हालेलं असतात, ते एकमेकांवर आधार ठेवून, जणू काही जंगलातली झाडं एकत्र वाढतात तसं जगतात.
वयं तु धृतराष्ट्रेण दुष्पुत्रेण दुरात्मना। `राज्यलुब्धेन मूर्खेण दुर्मन्त्रिसहितेन वै
पण आपण मात्र धृतराष्ट्र या दुष्ट, मूर्ख, राज्याच्या लोभी आणि वाईट सल्लागारांनी वेढलेल्या मुलामुळे—
दुष्टेनाधर्मशीलेन स्वार्थनिष्ठैकबुद्धिना।' विवासिता न दग्धाश्च क्षत्तुर्बुद्धिपराक्रमात्
जो वाईट, अधार्मिक आणि फक्त स्वतःच्या फायद्याचा विचार करणारा आहे, त्याच्यामुळे आपण हद्दपार झालो, जळून मेलो नाही, हे फक्त सारथ्याच्या बुद्धी आणि शौर्यामुळेच.
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः। कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम्
म्हणून आपण जळण्यापासून वाचून या झाडाखाली आश्रय घेतला आहे; आता आपण कोणत्या दिशेला जावं, असं मोठं दुःख आपल्यावर आलंय.
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन। नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः
धृतराष्ट्राच्या मूर्ख आणि दृष्टी कमी असलेल्या मुला, आता तुझी इच्छा पूर्ण झाली; नक्कीच देव तुझ्यावर प्रसन्न आहेत, कारण युधिष्ठिरानं मला परवानगी दिली नाही.
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते। नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम्
त्याने तुला मारण्याऐवजी जगण्याची संधी दिली, म्हणून तू, तुझे मुलं, मंत्री, कर्ण, भावंडं आणि सौबल, सगळे जिवंत आहात.
गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम्। किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्तेन क्रुध्यते नृपः
मी रागाने पेटून, तुला यमाच्या घरी पाठवीन; पण राजा रागावला आहे, म्हणून मी काय करू शकतो?
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः। एवमुक्त्वा महाबाहुः क्रोधसन्दीप्तमानसः
धार्मिक आणि श्रेष्ठ पांडव युधिष्ठिर, जरी बलवान भावाने रागाने बोललं, तरी त्याने वाईट वागणूक दाखवली.
करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः। पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावकः
त्याने स्वतःच्या हाताने हात दाबून, खोल श्वास घेतला, मनात दुःख भरलं, आणि पुन्हा उदास झाला, जणू अग्नीची ज्वाळा शांत झाल्यासारखा.
भ्रातॄन्महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदरः। विश्वस्तानिव संविष्टान्पृथग्जनसमानिव
वृकोदराने आपल्या भावांना जमिनीवर झोपलेलं पाहिलं, जणू ते एकमेकांवर विश्वास ठेवून, साध्या लोकांसारखे एकत्र झोपले आहेत.
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये। जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहंस्वयम्
या जंगलापासून फार दूर नाही असं एक नगर मला दिसतं; हे सगळे झोपले आहेत, म्हणून मीच जागा राहतो.
प्राश्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः। इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा
हे पाणी प्यायल्यावर हे सगळे जागे होतील आणि त्यांचा थकवा जाईल; म्हणून भीमाने ठरवलं की तो स्वतः जागा राहील.
तत्र तेषु शयानेषु हिडिम्बो नाम राक्षसः। अविदूरे वनात्तस्माच्छालवृक्षं समाश्रितः
ते सर्व झोपले असताना, त्या जंगलाजवळच, हिडिंबा नावाचा एक राक्षस शालवृक्षाखाली आश्रय घेत होता.
क्रूरो मानुषमांसादो महावीर्यपराक्रमः। प्रावृड्जलधरश्यामः पिङ्गाक्षो दारुणाकृतिः
तो अत्यंत क्रूर, माणसाचं मांस खाणारा, मोठ्या ताकदीचा आणि पराक्रमी, पावसाळी ढगासारखा काळा, पिंगट डोळ्यांचा आणि भयंकर दिसणारा होता.
दष्ट्राकरालवदनः करालो भीमदर्शनः। लम्बस्फिग्लम्बजठरो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः
त्याचा चेहरा भयंकर, सुळ्यांसारखे दात, अंगावर काटा येईल असं रूप, मोठं पोट आणि ढुंगण लोंबकळलेलं, केस आणि दाढी रक्तासारखी लाल.
महावृक्षगलस्कन्धः शङ्कर्णो विभीषणः। यदृच्छया तानपश्यत्पाण्डुपुत्रान्महारथान्
महाकाय, झाडासारखा खांदा असलेला शंकर्णो विभीषण, योगायोगाने त्या महाबलवान पांडवांना पाहतो.
विरूपरूपः पिङ्गाक्षः करालो घोरदर्शनः। पिशितेप्सुः क्षुधार्तश्च जिघ्रन्गन्धं यदृच्छया
त्याचा रूप विचित्र, डोळे पिंगट, चेहरा भयंकर आणि भीतीदायक, मांसाची इच्छा असलेला, प्रचंड भुकेने व्याकुळ, तो अचानक माणसाचा वास घेतो.
ऊर्ध्वाङ्गुलिः स कण्डूयन्धुन्वन्रूक्षाञ्शिरोरुहान्। जृम्भमाणो महावक्त्रः पुनःपुनरवेक्ष्य च
तो बोटं वर करून अंग खाजवत, खरखरीत केस हलवत, मोठ्या तोंडाने जांभई देत, पुन्हा पुन्हा आजूबाजूला पाहतो.
हृष्टो मानुषमांसस्य महाकायो महाबलः। आघ्राय मानुषं गन्धं भगिनीमिदमब्रवीत्
माणसाच्या मांसाचा वास लागल्यावर तो आनंदित झाला, त्याचा देह मोठा आणि बलवान, त्याने तो वास खोल श्वासाने घेतला आणि आपल्या बहिणीला म्हणाला.
उपपन्नं चिरस्याद्य भक्ष्यं मम मनःप्रियम्। जिघ्रतः प्रस्रुता स्नेहाज्जिह्वा पर्येति मे मुखात्
आज खूप दिवसांनी मला मनापासून आवडणारे आणि योग्य असे अन्न मिळाले; वास घेताना माझी जीभ लोभाने तोंडातून बाहेर येते.
अष्टौ दंष्ट्राः सुतीक्ष्णाग्राश्चिरस्यापातदुःसहाः। देहेषु मज्जयिष्यामि स्निग्धेषु पिशितेषु च
माझ्या आठ, टोकदार आणि धारदार दातांनी मी त्यांच्या शरीरात आणि मऊ मांसात खोलवर घुसवीन.
आक्रम्य मानुषं कण्ठमाच्छिद्य धमनीमपि। उष्णं नवं प्रपास्यामि फेनलिं रुधिरं बहु
माणसाचा गळा पकडून, नळी कापून, मी गरम, ताजं, फेसाळ रक्त भरपूर प्यायचं ठरवलं आहे.
गच्छ जानीहि के त्वेते शेरते वनमाश्रिताः। मानुषो बलवान्गन्धो घ्राणं तर्पयतीव मे
जा, शोधून काढ की हे कोण आहेत जे या जंगलात झोपले आहेत; माणसाचा बलवान वास माझ्या नाकाला फारच सुखावतोय.