ततः खनकमाहूय सुरङ्गं वै बिलं तदा। सुगूढं कारयित्वा ते कुन्त्या पाण्डुसुतास्तदा
तेव्हा त्यांनी खणाऱ्याला बोलावून, एक बारीक आणि गुप्त बोगदा तयार केला. तो बोगदा अगदी लपवून, कुंती आणि पांडवांनी मिळून तो बांधून घेतला.
निष्क्रामिता मया पूर्वं मा स्म शोके मनः कृथाः। ततस्तु नावमारोप्य सहपुत्रां पृथामहम्
मी आधीच बाहेर पडलो होतो; म्हणून दु:ख करू नकोस. मग मी पृथा आणि तिच्या मुलांना होडीत बसवून, तिथून निघून गेलो.
दत्त्वाऽभयं सपुत्रायै कुन्त्यै गृहमदाहयम्। तस्मात्ते मा स्म भूद्दुःखं मुक्ताः पापात्तु पाण्डवाः
मी कुंती आणि तिच्या मुलांना धीर दिला आणि मग त्या घराला आग लावली. त्यामुळे तुला काही दु:ख होऊ नये; पांडव पापातून मुक्त झाले आहेत.
निर्गताः पाण्डवा राजन्मात्रा सह परन्तपाः। अग्निहादान्महाघोरान्मया तस्मादुपायतः
राजा, पांडव आपल्या आईसह त्या भयंकर आगीतून माझ्या उपायाने सुखरूप बाहेर पडले.
मा स्म शोकमिमं कार्षीर्जीवन्त्येव च पाण्डवाः। प्रच्छन्ना विचिरिष्यन्ति यावत्कालस्य पर्ययः
हा दु:ख मनात धरू नकोस; पांडव जिवंत आहेत. ते लपून राहतील, जोपर्यंत योग्य वेळ येत नाही.
तस्मिन्युधिष्ठिरं काले द्रक्ष्यन्ति भुवि मानवाः। विमलं कृष्णपक्षान्ते जगच्चन्द्रमिवोदितम्
त्या वेळी, पृथ्वीवरील लोक युधिष्ठिराला, काळ्या पक्षाच्या शेवटी उगवणाऱ्या चंद्रासारखा, निर्मळ आणि तेजस्वी पाहतील.
न तस्य नाशं पश्यामि यस्य भ्राता धनञ्जयः। भीमसेनश्च दुर्धर्षौ माद्रीपुत्रौ च तौ यमौ
ज्याचा भाऊ धनंजय आहे, भीमसेन आहे, आणि माद्रीचे दोन्ही यमसमान पुत्र आहेत, त्याचा नाश मी कुठेच पाहत नाही.
ततः संहृष्टसर्वाङ्गो भीष्मो विदुरमब्रवीत्। दिष्ट्यादिष्ट्येति संहृष्टः पूजयानो महामतिम्
मग भीष्म सर्वांगाने आनंदित होऊन, विदुराला म्हणाला, 'दैवाने, दैवाने!' असे आनंदाने सांगत, त्या बुद्धिमानाचा सन्मान केला.
युक्तं चैवानुरूपं च कृतं तात शुभं त्वया। वयं विमोक्षिता दुःखात्पाण्डुपक्षो न नाशितः
तू केलेले कृत्य योग्य आणि शोभणारे आहे, बाळा. तुझ्या शुभ कार्यामुळे आपण दु:खातून मुक्त झालो, आणि पांडूंच्या बाजूचा नाश झाला नाही.
एवमुक्त्वा विवेशाथ पुरं जनशताकुलम्। कुरुभिः सहितो राजन्नागरैश्च पितामहः
असे म्हणून, पितामह भीष्म राजासह, कुरू आणि नगरातील लोकांसह, शेकडो लोकांनी भरलेल्या त्या नगरीत गेला.
अथाम्बिकेयः सामात्यः सकर्णः सहसौबलः। सात्मजः पार्थनाशस्य स्मरंस्तथ्यं जर्ष च
मग अंबिकेचा पुत्र, आपल्या मंत्र्यांसह, कर्णासह, सौबलासह आणि आपल्या मुलासह, पांडवांच्या नाशाचा विचार करत, मनाने वृद्ध झाला.
भीष्मश्च राजन्दुर्धर्षो विदुरश्च महामतिः। जहृषाते स्मरन्तौ तौ जातुषाग्नेर्विमोचनम्
राजा, भीष्म आणि विदुर, दोघेही पांडव जाटूघराच्या आगीतून सुटले याचा आठवून आनंदित झाले.
सत्यशीलगुणाचारै रागैर्जानपदोद्भवैः। द्रोणादयश्च धर्मैस्तु तेषां तान्मोचितान्विदुः
सत्य, चांगुलपणा, वर्तन आणि लोकांमधून आलेल्या गुणांनी, द्रोण व इतरांनी त्यांच्या धर्मबुद्धीने, पांडव वाचले हे ओळखले.
शौर्यलावण्यमाहात्म्यै रूपैः प्राणबलैरपि। स्वस्थान्पार्थानमन्यन्त पौरजानपदास्तथा
त्यांच्या शौर्य, सौंदर्य, मोठेपणा, रूप आणि प्राणबलामुळे, नगरातील आणि गावातील लोकांना पांडव सुरक्षित आहेत असे वाटले.
अन्ये जनाः प्राकृताश्च स्त्रियश्च बहुलास्तदा। शङ्कमाना वदन्ति स्म दग्धा जीवन्ति वा न वा
इतर साधारण लोक आणि अनेक स्त्रिया त्या वेळी शंका घेत म्हणत होत्या, 'ते जळून गेले का, की जिवंत आहेत, की नाहीत?'
तेन विक्रममाणेन ऊरुवेगसमीरितम्। वनं सवृक्षविटपं व्याघूर्णितमिवाभवत्
त्याच्या पुढे चालण्यामुळे, त्याच्या मांड्यांच्या वेगाने, झाडांनी आणि फांद्यांनी भरलेले जंगल जणू फिरू लागले.
जङ्गावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा। आवर्जितालतावृक्षं मार्गं चक्रे महाबलः
त्याच्या पायांवर वारा वाहू लागला, जणू शुद्ध शुक्ल पक्षात. तो बलवान झाडे आणि वेलींना वाकवत वाट काढू लागला.
स मृद्गन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन्। अवरुज्य ययौ गुल्मान्पथस्तस्य समीपजान्
तो फुललेली आणि फळांनी लगडलेली झाडे मोडत, आपल्या वाटेच्या जवळ असलेल्या झुडपांकडे पुढे जाऊ लागला.
स रोषित इव क्रुद्धो वने भञ्जन्महाद्रुमान्। त्रिप्रस्रुतमदः शुष्मी षष्टिवर्षो मतङ्गराट्
तो रागाने संतापलेला, जणू काही क्रोधात मोठमोठ्या झाडांना मोडीत होता. तो बलवान हत्तींचा राजा, साठ वर्षांचा, तीन धारांनी मद वाहणारा, आपल्या ताकदीच्या भरात होता.
गच्छतस्तस्य वेगेन तार्क्ष्यमारुतरंहसः। भीमस्य पाण्डुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत
तो गरुड किंवा वाऱ्यासारख्या वेगाने जात असताना, भीमाच्या हातात असलेल्या पांडुपुत्रांना जणू भान हरपल्यासारखे वाटू लागले.
असकृच्चापि सतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः। पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा
त्याने पुन्हा पुन्हा आपले हात वल्ह्यांसारखे वापरून खूप दूर अंतर पार केले आणि धृतराष्ट्रपुत्रांच्या भीतीने लपून-छपून वाटा निवडल्या.
कृच्छ्रेण मातरं चैव सुकुमारीं यशस्विनीम्। अवहत्स तु पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च
मोठ्या कष्टाने, त्या कोमल आणि कीर्तीशाली आईला त्याने आपल्या पाठीवर घेतले आणि अडथळ्यांतून, कठीण वाटांवरून नेले.
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम्। क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभ
तो एका अशा वनभागात पोहोचला, जिथे फारसे मूळ, फळ किंवा पाणी नव्हते, आणि तिथे भयंकर पक्षी व हिंस्र प्राणी संध्याकाळच्या वेळी फिरत होते, हे भरतवंशातील श्रेष्ठा.
घोरा समभवत्सन्ध्या दारुणा मृगपक्षिणः। अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः
तेव्हा भीषण आणि कठीण संध्याकाळ झाली, भयंकर प्राणी व पक्षी सर्वत्र होते; सर्व दिशांना अंधार पसरला आणि वादळी वाऱ्यांनी वातावरण भरून गेले.
शीर्णपर्णफलै राजन्बहुगुल्मक्षुपद्रुमैः। भग्नावभुग्नभूयिष्ठैर्नानाद्रुमसमाकुलैः
राजा, त्या प्रदेशात सुकलेली पाने व फळे, अनेक झुडपे, झाडे आणि वेली होत्या; बरीच झाडे मोडलेली, वाकलेली किंवा एकमेकांत गुंतलेली होती.
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः। नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया
त्या वेळी, श्रमाने व तहानेने त्रस्त झालेले कौरव पुढे जाऊ शकले नाहीत, कारण झोपही त्यांना जास्त जड झाली होती.
न्यविशन्ति हि ते सर्वे निरास्वादे महावने। `रात्र्यामेव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्।' ततस्तृषा परिक्लन्ता कुन्ती वचनमब्रवीत्
त्या मोठ्या जंगलात, कुठलाही आराम न मिळता, त्यांनी सर्वांनी अंग टाकले; रात्रीच्या वेळी चोवीस योजनांचे अंतर झपाट्याने पार केले होते. मग तहानेने थकलेली कुंती म्हणाली—
माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता। तृष्णया हि परीताऽहमनाथेव महावने
पाच पांडवांच्या मध्ये उभी राहून, त्या आईने सांगितले, 'माझी तहान फार लागली आहे, जणू मी या मोठ्या जंगलात एकटीच असावी.'
इतः परं तु शक्ताहं गन्तुं च न पदात्पदम्। शयिष्ये वृक्षमूलेऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम्
‘आता यापुढे मी एक पाऊलही टाकू शकत नाही; मी या झाडाच्या मुळाशी झोपते—धृतराष्ट्रपुत्रांनी मला नेऊन जावे.’
शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः। स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि पृथासुत
‘भीमा, माझे बोल ऐक. तुझ्या बाहुबलामुळे कौरव तुझ्यासमोर उभे राहू शकत नाहीत. मग, पृथेचा पुत्रा, तुला कशाची भीती वाटते?’